Taha Toros Arşivi, Dosya No: 384-Burhan ArpadUnutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Kabacalı, Alpay

Istanbul Sehir University Repository

n r  U
umhurıyet Matbaacılık ve Ga/ctecıltk lurk Anonim î>»ı keıı atlma 
Jı #  Genel Yayın Muduru: Haşan Cemal, Müessese Mılduru I mine 
Yu/ı İşleri Muduru Oka> (»«nensin, #  Haber Merkezi Muduru 
yer. Sayla Düzeni Yönelmem Ali Atar, #  Temsilciler ANKARA 
»¿an. İZMİR: Hikmet (.etinkaya, ADANA ('dul HaylangK.
İstanbul Haberleri: I rhan Alt yıldı/, l)ıy Haberler: Ürgun llaleı. İkonunu < enjıi/ lurhan, Kulııır: < elal Üsler, 
Spoı Damymaııı: Abdulkudir Yueelman, Düzeltme Refik Durbuy, Araytıtma f>ahin Alpay, ly Sendika *>uk- 
ran ketenci, Yurt Mabetleri Necdet Doğan, Dı/ı Yazılar Kerem (.alıykan, #  Koordinatör Ahmet 
kurulsan. #  Malı İşler l.rol ürkııl, #  Muhasebe Bülent Yener #  lidlçe Planlama Sevgi Arun #  Reklam 
\v>e lorun, Ik  Yayınlar llulyu Akyol #  İdare Hüseyin (»ürer, (yitime: Oııder (, elik, Uilpı lylem Nail İnal.
Huşun ve Yuyun < ımıhunyci M«ıl>aau)ık ve (»a/» 
340 4  Isı l'K 246 İstanbul k İ M2 05 05 <; 
Hurotur A nkara: /»ya <n»kalp lt|v İnkılap S N 
m  II A \/m  9  l/mir: II /ıyu lllv 1152 S 2/
0  AdNIlı*: 1,14.1111 4 .ı:I I I1! S N<- I Kul I. İ d
M: 12 ARAUK 1988 İmsak: 5.40 ülineş: 7.12 Öğle: 12.02 İkindi: 14.22 Aksam: 16 43 Yatsı: 18.09
1940 kuşağının verimli kalemi Burhan Arpad
Kendi ‘doğrularının izinde
Genç yazarlardan 
birkaçını okudum. 
Yabancı yazarların 
etkisi altında 
kalmışlar, onlara 
benziyorlar. Hiçbir 
şey söylemiyorlar. 
Dünya görüşleri de 
biçimden öteye 
geçmiyor.
ALP AY  KABALALI
“ Kafka, Türkiye’ye Fransa 
üzerinden geldi. İkinci Dünya Sa­
vaşı sonlarında Fransa'da ün ka­
zanmaya, etkin olmaya başlayın­
ca Fransızca bilen arkadaşiarca 
Türkçeye çevrildi.”
Karşılıklı oturalı beş dakika bile 
olmamış. Ben ilk sorumu yönelt­
meye hazırlanırken Burhan 
Arpad, Kafka’ya kadar uzanmış. 
Teybin düğmesine bastım. O, ko­
nuşmasını sürdürdü:
“ Kafka’nın kitaplarının bugün 
övüle övüle bitirilemeyen tekdü­
ze dünyası, bir toplumsal gerçek­
ten yola çıkıyor; ilerlemiş bir ka­
pitalizm içinde daraşmalık bir bü­
rokrat havası veriyordu. Var olan 
bir toplumu, kafasında hayaller 
kurarak yeniden yaratır Kafka; 
sağlıksız bir dünyası vardır. 
Türkiye’de hemen kabul edildi... 
lonesco da öyle oldu, o da Fran­
sa’dan geldi... Böyle bir eğilim 
var. Batı ülkeleri herhangi bir ya­
zarı benimseyince, o yazar bizde 
de tutuluyor.”
Bu yazarların İkinci Dünya Sa­
vaşı sonrası Fransası’nda geçerlik 
bulmasını, Fransa’nın o dönem­
deki ikilemiyle açıklıyor Burhan 
Arpad:
“ Burjuvazisi parlak zamanlar 
yaşamış, burjuva kültürünü doru­
ğuna ulaştırmış ‘Büyük Fransa’ 
geride kalmıştı. Bu kadar kültür­
lü bir toplum, kendi burjuva dü­
zeninin ortadan kalktığını, yeni
PORTRE /  B. A R P A D
T D K ’dan  ö d ü l
1910’da Mudanya’da doğdu. Orta 
ticaret mektebindeki öğreniminin 
(1927) ardından, uzun süre 
memurlukla yazarlığı bir arada 
yürüttü. Edebiyatın çeşitli dallarında 
ürünler verdi, tiyatro eleştirileri 
yazdı. Birkaç yıl da yayıncılıkla 
uğraştı. 1947’de gazeteciliğe başladı; 
Memleket, Hürriyet, Vatan 
gazetelerinde muhabir ve röportaj 
yazarı olarak çalıştı. Köşe yazarlığına 
Vatan Gazetesi’nde başladı. Uzun 
yıllardır serbest yazar olarak 
çalışıyor; 1978’den bu yana 
Cumhuriyet’te haftalık köşe yazıları 
yayımlanıyor.
Burhan Arpad — Bizim 1940 neslinin bir özelliği vardır. Çoğu 
ya memur, ya taşrada öğretmen, ya Sait Faik gibi işsiz güçsüzdü.
Öykü, gezi (Gezi Günlüğü adlı 
kitabıyla 1963’te Türk Dil Kurumu 
ödülü’nü kazandı), tiyatro yaşamı ve 
eleştirisi, roman alanlarında birçok 
yapıtı, anıları (Hesaplaşma, 1976), 
makalelerini derleyen kitapları 
yayımlandı. Ayrıca pek çok yabancı 
yazarın ürünlerini Türkçeye çevirdi.
bir dünyanın silah ya da ordu gü­
cüyle Budapeşte’ye kadar dayan­
dığını görüyor. İşte o koşullar, 
‘anti-liyatro’, ‘absürde’ (uyum­
suz) tiyatro gibi arayışları, gerçe­
küstücülüğü öne çıkarıyor. Bun­
lar Fransa için benzeri toplum ve 
kültür düzeninde ülkeler için ola­
ğan. Tam ‘tahlil’ini sosyologlar 
yapsın...”
Gelelim 1940’lar Türkiye’sine. 
Burhan Arpad’a göre o yıllarda, 
bütün ekonomik yoksunluklara 
karşın, sağlıklı bir toplum yapı­
mız vardı. Edebiyat alanına giren­
ler bir “ ara nesil” dendi; Meşru­
tiyetken Cumhuriyet’e geçiş çağı­
nı yaşamıştı bu kuşak... Sonra, 
“ Cumhuriyet’in onuncu yıl şen­
liklerinin çoşkusu... Orkestralar, 
operalar... Havai fişekler, fener 
alayları... Şarkılar sokaklarda... 
Yepyeni bir toplum... Ben de bu
kutlama törenlerini görmüş, o he­
yecanı duymuşumdur.”
İşte o ortam içerisinde, sonra­
dan “ 1940 Kuşağı” olarak adlan­
dırılacak edebiyatçılar yetişiyor:
“ Bizim 1940 neslinin bir özel­
liği vardır. Çoğu ya küçük me­
mur, ya taşralarda öğretmen, ya 
Sait (Faik) gibi işsiz güçsüzdü. Bir 
bağlantıları yoktu. Yedi Meşale’- 
ciler gibi birlikte davranma filan 
da sözkonusu değildi. Orada bu­
rada, dürtüyle, istekle yazmaya 
başlamışlardır. Mektuplaşarak, 
tanışarak birlikteliği sürdürmüş­
lerdir. Tuhaf bir nesildir bu. Me­
sajla, bildiriyle, inkârla, kavgay­
la, gürültüyle ilişkisi yoktur. Te­
ker teker adlan duyulmuştur. Bir 
Sabahattin Ali çıkmıştır, bir Ke­
mal Bilbaşar, bir Samım Koca- 
göz, bir Sait Faik, bir Orhan Ke­
mal... Günün birinde birisi kalk­
tı. ‘40 Kuşağı’ dedi. Yeri yurdu, 
dergisi olmayan bir kuşak... Yal­
nız okurun desteği vardı.”
Dergi sözü edilince, Ocak 1940 
- Nisan 1940 arasında dört sayı çı­
kan İnanç’ı soruyorum. Derginin 
“müessisi” (kurucusu) Burhan 
Arpad’dır, sayısı 15 kuruştur. 
İnanç ayda bir çıkar, “ sanat - fi­
kir - aktüalite” ye yer verir...
“ Hümanist fikirleri vermek 
amacıyla çıkarıyorduk. Aynı za­
manda biçimine de özen gösterir­
dik. Kuşe kapaklıydı, dizgi bas­
kısı o zamanki tekniğe göre çok 
temizdi. İlk sayısını 3 bin bastık. 
Bu, büyük bir tirajdı. Dergi tutul­
du, dördüncü sayı 4 bin basıldı.... 
Ancak, beşinci sayı matbaada 
kaldı. ‘Beyaz Zambaklar Ülke­
sinde’ başlıklı bir yazı yazmıştım.
Slalin’in Finlandiya’yı işgalini ha­
fifçe eleştiren imzasız bir yazı. Bu 
yazı yüzünden, dergiyi birlikte çı­
kardığımız arkadaşla kavga ettik. 
İmtiyaz onun üzerinde olduğun­
dan, bir daha çıkmadı. Çıksaydı, 
daha da yararlı olabilirdi."
Burhan Arpad’ın yayıncılığı da 
var. Salâh Birsel’le birlikte kur­
dukları ABC Kitabevi’nin “ 20. 
Yüzyıl Dünya Edebiyatı” serisin­
de Istrati, Silanpàâ, Joseph Roth, 
Duhamel, J.Haşek’ten çeviriler 
yayımlanır. Türk Yazarları dizi­
sinde ise Ziya Osman Saba’nın ve 
Necati Cumalı’nın şiirleri, İhsan 
Devrim’in öyküleri, Nurullah 
Berk’in Sanat Konuşmaları, Aşot 
Madat’ın Sahnemizin Değerleri, 
Faris Erkman’ın büyük gürültü­
ler koparan En Büyük Tehlike’si 
çıkar. Birkaç yıl sonra Arpad Ya- 
yınevi’ni kurar. Onu da kapatıp 
gazeteciliğe başlar.
Ama çeviri çalışmalarını uzun 
yıllar sürdürür, yirminin üzerin­
de kitap çevirir:
“ Okuyup sevdiğim, topluma 
yararlı olacağına inandığım kitap­
ları çevirdim. Dört yazar alalım. 
Bir Thomas Mann, liberal ekono­
minin, sosyal demokrat kafanın 
doruktaki yazarlarından. Bir An­
na Seghers var; o, inançlı bir sos­
yalist. Ama edebiyatçı prizmasın­
dan geçirerek anlatıyor. Bir Re­
marque var, sonuna kadar anti- 
faşist, antimiiitarist. Bir Stefan 
Zweig, bambaşka bir açıda. Bun­
ların ortak nitelikleri, hümanist 
olmaları.”
Anlaşılacağı gibi, Burhan 
Arpad, Batıdan etkilenmeye kar­
şı değil: “Çeviri edebiyat olmadan 
dünya edebiyatından söz edileme­
yeceğine göre dünya edebiyatının 
sağlam örneklerinin çevrilip ya­
yımlanması, sağlıklı bir Türk ede­
biyatı için gerekli. Bütün sorun, 
seçmek. Toplumumuzun koşulla­
rıyla o toplumun koşullarını kar­
şılaştırarak doğruyu bulmaya ça­
lışmak.”
Buna karşılık, günümüzde ki­
mi genç yazarların yanlış etkiler 
altında olduğuna inanıyor:
“ Ad vermeyeyim” , diyor. 
“ Birkaç yazarı okudum. Üslup­
ları, anlatımları ilginç. Belki çok 
güzel yazıyorlar. Ama, işte o ka­
dar... Bence resim de edebiyat da 
bir şeyler söyler. Oysa bunlar hiç­
bir şey söylemiyorlar. Yabancı dil 
bildikleri için kendi dillerinden ya 
da çevirisinden okudukları ürün­
lerin etkisi altında kalmışlar, on­
lara benziyorlar. Biz, o toplum­
lar değiliz. 1950’lerin, 60’ların 
toplumu da değiliz... Birtakım 
hastalıklar yaşandı. Hasta toplu­
mun özürleri edebiyata da yansı­
yor. O bakımdan, fazla bir şey 
söyleyemiyorlar. Dünya görüşle­
ri de biçimden öteye geçmiyor.”
Uzun yıllar gazetecilik yapan, 
muhabirlikten köşe yazarlığına 
kadar basının çeşitli kademelerin­
de çalışan Burhan Arpad, gazete­
cilerin sosyal güvenlikten yoksun, 
kötü koşullar altında yaşadığı yıl­
ları uzun uzun anlatıyor. “ Ama. 
gazeteciliğin heyecanı da vardı o 
yıllarda... Bazı mesleklerde dur­
madan vermek gerekir, vermek 
kazandırır. Gazetecilik de bunlar­
dandır.”
Arpad’ın eylemli gazetecilik 
dönemine ilişkin en ilginç anısı, 
İkinci Dünya Savaşı’nın ünlü ca­
susu Çiçeron’u ilk kez keşfedip 
Vatan’da açıklaması olayı. Bir 
Alman gazetecisinden aldığı bil­
gi kırıntılarından yola çıkarak İs­
tanbul adliyesinde “ sahte sterlin” 
davasından yargılanan İlyaza 
Bazna’nın gerçek kimliğini, yani 
ünlü casus Çiçeron olduğunu or­
taya koyuyor.
Cumhuriyet okurları, Arpad’- 
ın, haftada bir yayımlanan “ He­
saplaşma” köşesinde en çok 
“ yok edilen İstanbul” üzerinde 
durduğunu bilirler. Konuşmamız­
da da söz, dönüp dolaşıp bu ko­
nuya geliyor. Arpad, duyarlılık­
la ele aldığı “ İstanbul yağması” - 
nı şöyle temellendiriyor:
"OsmanlIlar, yerleşik ve üret­
ken yaşamamış. Ganimetler al­
mış, baç almış, bunlarla geçin­
miş... Bir talan düzeni bu. Bugün 
de aynı anlayış yürürlükte. Her­
kes ’avanta’ peşinde. Hayali ih­
racat bunun bir versiyonu. Ne 
burjuva, ne üretici olabilmişiz. 
Bunun sonu nereye varır, bilemi­
yorum. Sosyologlarımız ‘Asya ti­
pi üretim biçimi' diye kafa yora­
caklarına, Türkiye'nin şu gerçe­
ğini görseler de bunun üzerine lar- 
tışılsa!”
Bugün, İstanbul’un yok olmak­
tan kurtarılması söz konusu olun­
ca, iki kişinin, Büyükşehir Bele­
diye Başkanı Bedrettin Dalan ile 
T.Turing ve Otomobil Kurumu 
Başkanı Çelik Gülersoy’un adla­
rı anılıyor. Burhan Arpad’m bu 
iki ad üzerindeki görüşleri:
“ Çelik Bey için iki görüş öne 
sürülüyor. Yaptıklarına ‘fantezi’ 
diyenler var. Geniş bir kesim ise 
yaptıklarını olııınlıı buluyor. Ben 
de bunlardanım. Çelik Bey şehirci 
değil, mimar değil. İstanbul'da 
büyümüş ve kimi görüşleri benim­
semiş olmasıyla iyiniyeti birleşi- 
yor. Birçok şevi kurtarıyor. Öte­
ki ise yıkıyor, İstanbul'u yok edi­
yor!"
Burhan Aıpad’ın evinden ayrı­
lırken kulağımda şu cümleleri 
yankılanıyor:
“ Ben namuslu olmaya çalışan 
bir yazarım. Hikâye de yazarım, 
roman da, köşe yazısı da... Rö­
portaj da yaparını... Yeler ki ya­
zarlığımı sürdürürken kafamdaki 
doğrulara dayanayım.”
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi


1940 kuşağının verimli kalemi Burhan Arpad:Kendi doğrularının izinde

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/175689/3/001523674006.pdf

1940 kuşağının verimli kalemi Burhan Arpad:Kendi doğrularının izinde

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository