Taha Toros Arşivi, Dosya No: 384-Burhan Arpad.



Not: Gazetenin " Her Hafta Bir Hikaye" köşesinde yayımlanmıştır.Unutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Arpad, Burhan

Istanbul Sehir University Repository

SAYFA: 10 MİLLİYET PAZAR İLÂVESİ 22 MART 1964
H E R  H A F T A
Bir Boğaz sabahında
Yazan: Burhan ARPAD
B OYASIZ tahtaları yer yer katranlı, ıskarmozları ip­le bağlı küçük kayık, su­
ların itişiyle sık sık yer değiş­
tiriyordu. Arkada oturan ihtiyar 
adam, oltayı arada bir oynatarak 
bekliyor, kayık pek yerinde dur­
mazsa kürekleri yokluyordu. 
Yaş çizgileri sayılamıyacak ka­
dar çok, ağzında diş kalmamış 
bir ihtiyardı; omuzuna çöken 
yıllarla küçülmüş, büzülmüş, 
çocuk kurusu olmuştu.
Kayık, Boğazın daraldığı bir 
koyda, kıyının yakınındaydı. 
Boğazın iki kıyısı yer yer silin­
mişti; sis vardı. Dere ağzından 
boğaza açılan ilk balıkçı kayık­
ları bir görünüp bir kayboluyor­
du. Yamaçm arkası aydmian- 
maga başlamıştı. Karşı kıyılar, 
yamaçlar, yalılar, korular, köşk­
ler, balıkçı kayıkları, ıslattıkça 
ortaya çıkan kocaman bir çı­
kartma gibi ağır ağır beliriyor­
du.
Halil ağa güneş doğmadan çık 
mıştı. Deredeki köprünün ayak­
larına bağladığı kayığını çözer- 
ken günün ilk türküsünü din­
lemişti bir süre; sayısını unut­
tuğu yıllardır yaptığı gibi. Kır­
ların, derenin, mısır tarlalarının, 
sazlıkların, söğütlerin, bostan- 
ların uyanış türküsüne tutkun­
du. Çıtırtılar, şırıltılar, hışıltılar, 
fısıltılar karışımı bir türküydü; 
insan seslerinin karışmadığı bir 
türkü. İnsanlar uykudayken 
uyanıveren güvercinlerin, renk 
renk küçük kuşların, kumrula­
rın, kurbağaların, kertenkele - 
lerin, kaplumbağaların, kirpile­
rin türküsüyle balığa çıkmak, 
günün bütün dertleriyle başede- 
cek gücü verirdi.
Sağ yamacın koyu yeşil karal­
tısı arkadan doğru morumsu bir 
kızılla renk değiştirmiş, sonra 
altım sarısı bir aydınlıkla bezen­
mişti. Boğazda sabah başlıyordu. 
Halil ağa cıgarasını yaktı. Bo­
ğazda çıkan ilk vapur, karşı kı­
yılarda ilk kırışıklan bırakarak, 
ağır ve uykulu, uzaklaştı. Bakı­
ra vurulmuş gibi düdük sesin­
den, 64 numarayı tanıdı, Halil. 
Yalnız 64 numarayı değil, 66, 68, 
63, 70 numaralı vapurları da, es­
ki günlerin bütün Boğaz çocuk­
ları gibi düdük seslerinden tanı- 
yıverirdi. Büyük çayırda çocuk­
lara ilk katıldığı günlerde en 
başta oyunları, Boğaz vapurları­
nı düdük seslerinden tanımaktı.
Derenin balıkçı sesleri, içer­
lerdeki fabrikanın işbaşı düdüğü 
duyuluyordu. Kayık dere ağzı­
na doğru sürükleniyordu. İhti­
yarın kolları küreklere uzandı; 
kıyıdaki ağaçların gölgelediği 
saraya doğru yöneldi. Saraya ya­
kın bir yerde her sabah bir sü­
re kalırdı. Balık olsun olmasın, 
saraya yakın sularda dolaşırdı. 
Kimselerin olmadığı çayıra, sa­
rayın demir parmaklıklarına, 
korunun ağaçlarına doya doya 
bakardı. Baktıkça gerilere uza­
nır, çocukluk günlerini yakala-
BURHAN ARPA D kimdir ?
1910 yılında M udanya'da doğmuştur. Or­
ta öğrenimini İstanbul Ticaret Okulunda yap­
tık tan  sonra çalışmağa başlam ıştır. 1937 y ı­
lından itibaren sinema ve tiyatroculuk, me­
m urluk, matbaa ve yayınevi idareciliği yap­
m ıştır. İlk edebi eserlerini Serveti Fünun - 
Uyam ş’ta mensur, şiir ve hikâye olarak 1936 
da yayınladı. İlk hikâye kitabı «î$ehir 9 Tab­
lo» 1940 da ç ık tı. 1943 te gazeteciliğe başlaya­
rak muhabirlik, röportaj yazarlığı, sinema ve 
tiyatro tenkidleri, fıkra yazarlığı yaptı. Bu 
arada Alman ve Avusturya edebiyatından da 
birçok çeviri yayınladı.
Tiyatro incelemeleri, gezi kitapları ve hi­
kâyeler olarak basılı on eseri bulunan B ur­
han Arpad, 1963 y ılı Türk Dil Kurumu Gazi 
Edebiyatı m ükâfatını kazanm ıştır.
Hikây* k itapları: «Şehir 9 Tablo», «Dola- 
yısile», «Son Perde», «Operet 8 Tablo». 
Hikâyeleri Almanca, Yunanca ve Bulgarcaya çevrilmiş olan Bur­
han A rpad’ın iki hikâyesi Almanya'da yayınlanan son «Türkiye An­
tolojisi» ne de alınm ıştır.
yıverirdi. Hiç unutmadığı ço­
cukluk günlerini.
A
S ARAYIN yanındaki çay ırlı­ğa kocaman çadırlar kuru l­m uştu. Poturlu, şalvarlı e r ­
kekler, elleri kınalı kad ın ­
lar, yalınayak sürü sürü çocuk 
vardı. Kazanlarda yem ekler pişi­
yordu. Halil çocuk, kazanlardan 
yükselen mis gibi aş kokusunu hiç 
unutm am ıştı; aş kokusunu da, sa­
raydan çok uzaklarda b ırak tık ları 
bir başka çay ırlığ ı, çayırlığ ı ikiye 
bölerek çağıl çağıl akan bir başka 
dereyi de unutm adı. Şimdi yerini 
bile kestiremediği öteki çayırlık tan  
buralara  göç edişleri nedendi, pek 
bilinmezdi; aklı erecek yaşa geldi­
ğinde babası öleli çok olmuştu. Hep 
az konuşan anası: «Alınyazısı, k ı ­
zanım» demekle yetinmişti. Sonra 
anası da öldü. Halil on yaşındaydı.
Küçük Halil önce isketeden köşk, 
lere çanta, paket taşıd ı; kolları 
daha da güçlenince denkleri s ır t­
ladı. B ıy ık ları terleyince bostan- 
larda çalıştı. Sonra bir kayık edin­
di. Derenin kavuştuğu iç çayırlığa, 
yüzyıllık  ç ınarların  altındaki k ır  
kahvesine gidenleri taşıd ı. B aharın 
ilk erguvanları ve k atırtırnak larm - 
dan en son süpürge çiçeklerine k a ­
dar, vapur iskelesiyle deredeki k ır 
kahvesi arasında kürek çekti. Tek 
atlı arabalar dere boyundaki tozlu 
yoldan, Halil kayıkla, insanları 
eğlensin, dinlensin, ölümlü dünya
n ın  tadını çıkarsın  diye taşıd ılar. 
Halil eylediğinin haftası askere 
alındı. Dünya birbirine girmişti.- 
Kayığı testicilerin önündeki tahta 
İsketenin yanına çekmiş, kürekleri 
eve b ırakm ıştı. Döndüğünde kuca­
ğına ilk çocuğunu tutuşturdular. 
Halil^ y ılla rın  çürütm eğe başladığı 
kayığını iyice katranladı, sonra 
açık yeşil bir boya çekti ve kürek­
lere sarıld ı. K arısı köşklere tah ta ­
ya, çam aşıra gitti. Çocukların sa­
y ısı iki, üç, dört, yedi oldu Sakal 
b ırak ıp  limon kabuğu fesine abani 
sarık  sard ık tan  sonra ad ın ın  sonu­
na bir ağa sözü eklendi.
Göçmen küçük Halil, köyün yer­
lilerinden Halil ağa olmuştu. Ço­
cukları çayırda, bostanlar a rasın ­
da, dere k ıy ısında  büyüyü büyü­
yüverdiler. H alil’in y ılla rı çabuk 
çabuk geçti. Köşklerde, yalılarda 
yaşıyanlardan daha çabuk geçiyor- 
du, onun y ılla rı. Üç oğlu, dört kızı 
vardı. Büyük oğlan, günün birinde 
başını alıp  gitti; ne ölüsünden, ne 
dirisinden bir haber alınm adı. Köy 
ortasındaki karpuz sergisinde b ı­
çaklanıp giden ortancasını dere 
mezarlığına b ırak tı. En küçük oğ­
lu H ayri’si erken evlendi, çoluk ço­
cuğa karıştı. K ızların ın  ortancası 
Alibey köyünden arabacı Hasan’a 
kaçtı. Büyük k ızı karşı k ıy ıda  bir 
bakkala vardı, öteki k ızların  bir 
ara adı ç ık tı; deredeki halat fab­
rikasında çalışıyorlardı. Sonunda, 
küçüğünü K avaklardan bir balıkçı
aldı. Büyüğü evde kaldı. Anası 
ölünceye kadar fabrikada çalıştı, 
geçen y it  o da başını alıp  şehre 
hizmetçi gitti.
A
K AYIK, sularla iyice k ıy ıya düşmüştü. M ısır kazanlarını ateşliyen Kâmil ustanın 
kalın  kalın  ökdürdüğü du„ 
yuluyordu. Halil, oltasını isteksiz 
isteksiz çekti. Çapari iyi gitmiş, 
tenekesi dolmuştu; beş kilo kadar 
uskum rusu vardı. Küreklere uzan­
dı. Yukarı Boğaza doğru k ıy ı bo­
yunca hafif hafif çekiyordu. Ya­
lılarda ilk k ıp ırdanm alar başla­
m ıştı. Büyük beyaz yalın ın  beyi 
balkona çıkm ıştı. K ırm ızı panjur- 
lu ya lın ın  beslemesi manolyanın 
altına kahvaltı sofrası kuruyordu.
Boyaları dökülmüş kayık, sert bir 
dalgayla yükselip alçaldı ve iki 
yana sallandı. 63 num aralı vapur, 
sıy ırırcasına  yakından geçiyordu. 
Halil’in gözleri kaptan köşküne ta ­
k ıld ı. Kafası s ıf ır  num ara traşlı, 
fırça b ıy ık la rı kara kara bir kap­
tan, ceketini s ır tın a  iliştirmiş, es­
niyordu. Halil, kürekleri b ırak tı ve 
63 num aranın  güm bür güm bür 
uzaklaşmasına daldı; gözleri hep 
kaptan köprüsündeydi.
63 num aranın kaptan köşkünde 
Tahsin kaptan yoktu; arkaları ba­
sılm ış terlikli, süt beyaz çember 
sakallı Tahsin kap tan’ın yerini baş­
kaları alm ıştı. K ıyı k ıy ı geçerken 
çocuklara sık  sık  düdük çalan, 
Boğazın en yolsuz gemisiyle kara ­
dan yarışa çıkan çocukların «Tah­
sin kaptan pat pat pat» diye ses- 
lendiği Tahsin kaptan, öleli y ılla r 
olmuştu.
Sadece Tahsin kaptan m ı? H alil’in 
çad ırlar arasında ilk görüşünde 
pek korktuğu Arap Abidin de, çan­
ta taşım aktan kazandığı ilk m ete­
liklerle koştuğu keten Helvacı A r­
navut İbrahim  de ölm üştü; Küçük 
H alil’in, delikanlı Halil efendinin, 
abani sarık lı Halil ağa’n ın  bütün 
yak ın ları, tan ışları, sevenleri ve 
sevmiyenleri. kendinden gençleri ve 
İhtiyarları, b irer ikişer ölmüştü. 
Derenin sağındaki bakım sız m ezar­
lığ ın  toprak küm beltileri a ltm d ay . 
d ı, hepsi.
Halil küreklere uzandı. Güneş 
ısıtm ağa başlam ıştı, Uskumruları 
b ir an önce elden ç ıkarıp  köye, 
cami önündeki kahveye varm ak, 
sade kahvesini höpürdetip öğle n a ­
m azına kadar ç ın arın  gölgesinde 
hasıra  şöyle bir uzanm ak istiyordu; 
yorgundu. B alık ları, ucuz bahalı 
demeyip sa ttı. Birkaç gün yetecek 
parası vardı. Y arın balığa çıkm azdı. 
Aşçı Mehmet’le bakkal T atar Hüse­
yin’in borçların ı verdikten sonra 
da parası kalacaktı.
K ayığı su ların  aşağı ak ın tıs ın a  
vermiş köye dönüyordu. K ürekleri 
arada b ir kullanıyordu. Kolları ne 
yorgundu. Beli ağrıyor, göğsü d a ­
ralıyordu. Dişsiz ağzının içinden, 
sigarayı bırakm alı, diye m ırıldand ı. 
Y aşlılık kötü şeydi. Y aşlılıkta yal­
n ız lık  daha da kötüydü. B abasın ın  
sık  sık  söylediği: «öldüğüne yanmaz 
da, ceviz ağacından tabut ister!» 
Rumeli ağzı bir özdeyişi ha tırlad ı. 
N erden de aklına gelmişti; gevrek 
gevrek güldü. H alil’in ölüsünü köy 
ortasında b ırakm azlardı, elbette!
V apur iskelesi uzaktan görünm üş­
tü. K ırm ızı y a lın ın  önündeki sular 
her zaman k a rış ık  olurdu; ak ın tın ın  
her yandan geleni k ırm ızı yalı 
önünde kaynaşırd ı; yeşilli m avili 
köpük köpük sular çarp ışıp  tozla­
ş ır  ve yine denize k a tılırd ıla r. Tah­
taları boyasız, yer yer ka tran lı k a ­
y ık , her yandan saran ç ırp ın tıla rla  
olduğu yerde dönüyordu. Halil, k ti . 
reklere asıld ı, bü tün  gücüyle; İple 
bağlı ıskarm ozlar gacırdadı v t  k a ­
y ık  sulara şap şap vurarak güç­
lükle yol almağa başladı. Amma, 
ak ın tı dayatıyordu. Halil’in  gücü 
yetm iyordu, sularla başa çıkm ağa. 
Diri diri ve köpük köpük Boğaz 
suları, eski tekneye de, gücünü 
yitirm iş kollara da kafa tutuyordu.
•V
H ALIL’in kafası ışım ıştl. Bunca y ılla rın  kavgası y e . terdi; kürekleri b ıra k tı. 
Tekne, Boğaz’m  o rta larına  
doğru sürükleniyor, köyden gittikçe 
uzaklaşıyordu. Dere ağzın ın  y a lı­
ları, karşı yam açların  k a tır tım a k -  
ları, köy m ezarlığ ın ın  servilerinden 
hızla uzaklaştı, Halil ve kay ığ ı, 
en gözü dönmüş anafo rla rın  o r­
tasına düşmüştü. Sağından solun­
dan geçen vapurlar, düdük çalıyor* 
du. Koca b ir şilebin güm bürtülü 
pervanesinden su serp in tileri çarp tı, 
yüzüne. Serin serin  su  serpintisiyle 
rahatlad ı; göğsünün sık ışm ası ge­
çer gibi oldu, kürek leri sık an  par­
m akları gevşedi. Yem kutusunun 
yan ında kalmış b ir kaç balığ ı kap ­
m ak için tepesinde dönen ir i  m artı, 
kayığa kondu ve boynunu çarp ı­
tarak , H alil’e yan  gözle b ir baktı} 
kürek tek i adam  hiç k ım ıldam ıyor­
du. Koca kuş. balığı gagalamağa 
başladı.
K ayık , saatler saati denizin o rta­
sında, sularla oradan oraya stirük . 
lendi. öğleye doğru karşı köylerden 
birinin koyunda kum sala vurdu, ö n ­
ce çocuklar görüp koştular. Uzak­
ta n  görünce, Halil ağan ın  kay ığ ı 
diye bağ ırıştıla r, Halil ağan ın  k ü ­
reklere abanıp  kalm ış olduğunu far- 
■cedince, karakola koştular. Polis 
Mehmet, Halil ağa ölmüş, dedi. Sa­
y ısı bellisiz y ılla rın  İyice büzüş­
türdüğü Halil, herşeylerden hoşnut 
bir yüzle Boğazı seyreder gibiydi.
64 num aralı vapur iskeleye yak­
laşırken, acı acı, b ak ıra  vurulm uş 
gibi ö ttü  yine.
B ir Boğaz sabahında, b ir  balıkçı 
H alil ölüverm işti.
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi


Bir boğaz sabahında

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/175743/3/001523680006.pdf

Bir boğaz sabahında

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository