Taha Toros Arşivi, Dosya No: 20-Edip-Turgut-Hasan Ferit Cansever.



Not: Gazetenin “Şiir Atlası” köşesinde yayımlanmıştır.Unutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Çapan, Cevat

Istanbul Sehir University Repository

Edip Cansever/Şiirler
Sevdanın kendine 
özgü diliyle"
H H  dip Cansever’i sekiz yıl önce,
H i  28 Mayıs 1986’da yitirmiştik.
“Her ölüm erken ölümdür” 
sözünü doğrulayan beklenmedik bir 
irkiltiydi bu ölüm Edip'i sevenler için. 
1 Haziran 1986 tarihli Cumhuri- 
ye/’teki yazısında Refik Durbaş şöyle 
diyordu: “...Şiirlerdir artık Canse- 
ver’le yaşayanlar ve yaşayacak olanlar. 
Bütün ‘kendine has’ şairler gibi... Ve 
kitapları...”
İkindi Üstü: 19 yaşın gençlik ürünü 
ilk kitap. Zamanın tozlu raflarında. 
Bütün şiirlerini toplayan Yeniden 
içinde bile tek mısra yok o kitaptan.
Dirlik Düzenlik: Gerçek ilk kitabı, 
ama kendisi de üzerinde pek durmaz­
dı.
Yerçekimli Karanfil: İkinci Yeni şii­
rinin önemli yapıtlarından. 1958 Ye- 
ditepe Şiir Armağanı. Bir başlangıç sa­
yılabilir şiir çizgisinde.
Ardından arkası kesilmeyen şiirler: 
Umutsuzlar Parkı, Petrol, NerdeAnti- 
gone, Tragedyalar, Çağrılmayan Ya- 
kup, Kirli Ağustos, Sonrası Kalır, Ben 
Ruhi Bey Nasılım (bir ödül daha: Türk 
Dil Kurumu 1977 Şiir Ödülü), Sevda 
ile Sevgi, Şairin Seyir De/teri, Yeniden, 
İkindi Üstü dışında ilk dört kitabında­
ki bazı şiirlerle bütün yazdıklarına ek 
olarak 1980-81 yıllarına denk düşen 
“Eylülün Sesi” başlığıyla yazdığı 23 şi­
iri kapsayan toplu şiirleri. Tek kitabı 
değil, bütün yazdıkları göz önüne alı­
narak 1981 Sedat Simavi Vakfı Edebi­
yat Ödülü'ne değer bulunuşu), Bezik 
Oynayan Kadınlar, İlkyaz Şikayetçileri 
ve son kitabı Oteller Kenti.
Yerçekimli Karanfil! Ben Oteller 
Kenti ne uzanan bu liste şunun için 
önemli: Cansever’in şiir kitaplarını tek 
tek ele almanın bir anlamı yok. Çünkü, 
ne kadar çok olsa da kitaplarının adla­
rı, hep tek bir şiiri, “insan” çevresinde 
dönenen bir şiiri yazmayı amaçladı. 
Cansever zaten bunu kendisi de Tom- 
ris Uyar’la bir konuşmasında şöyle be­
lirtiyordu: “Gelişmeye inanmıyorum. 
Kendi adıma, bir eksen çevresinde şii­
rimi büyütmeye çalışıyorum. Gerçek­
te, sanatçıların çok derinlerden tutun­
dukları bir ana damar vardır. Üstte ka­
lan bazı değişimler silinir, yitip gidebi­
lir. Önemli olan, o damarı çeşitlendir­
mektir. Gelişim dediğimiz, ancak ace­
milik dönemlerinde göze çarpan bir 
olgudur.”
Bu anlamda Cansever’in kitapları 
yan yana geldiğinde, ilk yazdıkların­
dan son ürünlerine, aralarındaki yakın 
akrabalık dikkati çekmiyor mu?
Yinelersek, Cansever hep tek bir şii­
rin izini sürdü, tek bir şiiri yazdı diye­
meyiz, hemen şunu da ekleyerek: Özü 
“insan” olan bir şiiri... Yalnızlığıyla, 
bunalımıyla, sevdası ve sevgisiyle, 
özetle insanı çevreleyen, onu bütünle- 
yen “insani” ne varsa, her şeyin, her 
durumun, her oluşumun şiirini..
“Ne gelir elimizden/ İnsan olmak­
tan başka ”nın şiirini bir anlamda...
Memet Fuat’ın deyişiyle “çoksesli 
bir şiirin yaratıcısı oldu.” Özgünlüğü 
taklit edilememesinde beliriyordu. 
İkinci Yeni içindeki yeri? Bu soruyu 
da Memet Fuat yanıtlasın: “İkinci Ye­
ni içindeki yeri, anlama verdiği önem­
le, Turgut Üyar’a yakındı. Anlatılama­
yan, anlatılamadan kalan şeyleri bulup 
çıkarmaya, anlatmaya çabaladı. Orta 
malı edilmemiş anlamları yalnız insa­
nın iç dünyasında değil, yaşamın çeşitli 
dış görünümlerinde de yakalamayı ba­
şardı. Soluklu, uzun şiirlere eğilim 
duydu. Geleneksel şiirin değişmez ku­
ralı olarak görülen yoğunlaştırmaya ya­
kınlık duymadı. Dize yapısına önem 
vermedi.”
Şiirleri kadar, şiir üzerinde yazdıkla­
rıyla da etkili oldu.
Yazılarının sağlığında bir kitapta 
toplanmasını kendisi mi istemedi?
Yoksa en büyük kaygısı şair olarak 
mı kalmaktı? Bu yüzden mi yalnız şiire 
gönül düşürdü, öteki yazın türlerini şi­
irinde denese bile, düzyazılarını kitap­
laştırmadı?
“Çünkü” diyordu, yine bu yazısın­
da, “ölümsüzlük insanda değil, şiirde­
ki insandadır. Şairse ölünce su, bitki, 
kum da olabilir, ama gerçekte yeniden 
insan olur, durmadan yenileyerek ken­
dini.”
Evet, Edip Cansever öldü; gerçek­
teyse yaşıyor şair olarak her şiirinde ye­
nileyerek kendisini, “imgesiyim ölü­
mün” diyerek...
• “Yerçekimli Karanfil” ve “Eylülün 
Sesi”yle, “Sevda ile Sevgi”nin külüyle, 
“Kirli Ağustos”ve “Umutsuzlar Par- 
kı”yla, “İlkyaz Şikayetçileri” ve “Otel­
ler Kenti”yle...
“Şimdi öldükten sonraki güzelliğin­
de...”«
GÜLDÖNÜYOR  
AVUCUMDA
I
O akşam söylediydim ona 
Gördüm Hümakuşunun iskeletini 
Haber de saldıydım Pegasos’un sır­
tındaki ozana
Seyretsin diye ölümün bu sırça gelin­
liğini
Duyan da var bunu duymayan da.
O gün bugündür ıslık çala çala 
Gelip geçiyor kapımın önünden 
Konuşuyoruz da arasıra. Geçen gün 
dedi ki
Farketmez gözyaşı kimseyi, ruhsa 
Başıboş bir deniz gibi anlamsız yatar 
Kocaman bir ıssızlığı yonta yonta.
Anlattı sonra uzun uzun 
Nasıl onardığını eski tekneyi 
Nasıl kalafata çektiğini, boyasını 
Hangi dağ çiçeklerinden kardığını. 
(Bir çocuk dişi gibi parladıydı.. Çek­
mişti onu kırmızı bir akşamüstünün di- 
şetlerine. Ya direkleri? özenli bir kılıfa 
girer gibi girmişti göğe. Doğrusu gör­
kem iki parmak arasında büyüyen ama 
hiç gölgesi olmayan uçsuz bucaksız bir 
bitkiydi. Giz olmayan bir gizdi belki. 
Evleri dolaşan cinsiyetsiz bir tanrı da 
olmazdı ki. İnandıydı bu yüzden kanı­
nın tekneyi dolaşıp şafakları çevirdiği­
ne. Vegördüydü yer değiştirdiğini göv­
desiyle teknenin böylece ruh olduğunu 
anladıydı bira köpüğü gibi altınsı altm- 
sı parlayan tahtalara. Ve yetinmedi. Bir 
öğleüstü konservesini yedi. Çekti bıça­
ğını sapladığı yerden kaldırdı havaya. 
Birden parladı bıçak dünya zamanın­
dan başka bir zamanla ve noktalandı 
uzayın çilekleri işbaşındayken. Besbel­
li bir uzay tapınağındaki ilk duaydı bu. 
Ve seyretti uzun uzun tarihte yeri ol­
mayan bu titreşimi. Bir şey ki artık bir­
denbire her şeydi. Ve yazdı bordasına 
İki Parmak diye İki Parmaktı çünkü 
teknenin ismi.)
II
Ey iki elle iki el arasındaki çaresiz va­
kit
Yikanmış çekmiş çamaşırlar gibisin 
Azsın, öyle çok kıyıksın ki genişliği­
me
içinde asfaltların dondurmaların eri­
diği bir sah
Mühürler gibi kazılmış çarşambanın 
üstüne
T uz uzun, bakışlarımsa bir avuç tuz­
la orantılı
Tam yüreğimin hizasında o otel 
Bir otel ki sabah akşam buruşturan 
kıyıyı
Dönüp dönüp arkama baktığım işte 
Severek bir ıslak battaniyeyi belki 
Didiklenmiş bir saati, yıpranmış 
Tırnakuçlarınıveherşeyi. B
S A Y F A  1 0 C U M H U R İ Y E T  K İ T A P  S A Y I  2 2 3
Oy sa ey den izlerin ıslak geçidi 
Heryandan sızan şeridi akarsuların 
Balığın dil bilmeyeni ben 
Neden hep tuzdan anlardım o zaman 
Tuzdan mı, evet tuzdan 
Denizin merasından yani.
Uzat elini artık, kutla kendini 
Götür bir bardak sonsuz suyu ağzına 
Bak
Gördün mü, hem de nasıl 
Bir gül dönüyor öteki avucunda.
III
Ağrıtmayan böylece dindirmeyen o sabah 
Puhukuşu muydu, neydi, öttü uzun uzun 
Biçimini vermeye çalıştı bir yıkıntıya 
Biz geçince dönüp baktı arkamızdan üç çocuk 
Üçü de
Bir tahta perdenin önündeki ömründe 
Gözleri dümdüz, kireç kuyuları gibi 
Bir yanıp bir sönüyordu umuda ve ezikliğe.
Farketmez deniz de gözyaşını, dedim ustama 
Ve gözyaşı denizi
Ey göstergelerin en güzeli, göster ki beni 
Ben ıssızı yonta yon ta gürültüler ederim 
Kendimi yonta yonta dağılan bir mermerim
O sabah demir atmış bulduk 
Tekneyi bütün kıyılarda.
ÖYLEDİR
OktayRifat'a
Öyledir, her yoğun günün sonu 
Ezip geçer yalnızlığın burukluğunu.
Sen ki kendinden uzak binlerce tepedesin 
Bir kentin alınışını seyreden, onurlu 
Eski bir askerle iç içesin.
Kent alındı, gece, şehrayin 
Uzandın bitkin yatağına 
Sürüp dursa da dışarda 
Bıkkınsın, içindeki şenliği itersin.
Sürekli utkulardır mutluluk 
Sustukça duruldukça yitersin.
Sabahtır sümbüller açmış çadırında 
Ellerin bir başka kentin varoşlarında.
ADSIZ BÎR ÇİÇEK
Rengini dünyaya ilk defa sunan 
Adsız bir çiçek gibi parlıyorsa gözlerim 
Sevgilim
Bana ‘sen bir şairsin’ dediğin zaman.
Yalnız sana yazıyorum bu şiiri 
İstersen bir şiir gibi okuma 
Çünkü her yıl yeniden yazacağım onu 
Soğuklar başlayınca havalanıp 
Millerce yol katettikten sonra 
Güneyi tadan birkuşun sevinciyle.
Ve yazmış olacağım bir de 
Her dönemde her çağda 
Sevdanın kendine özgü diliyle.
C U M H U R İ Y E T  K İ T A P  S A Y I  2 2 3
Cemal
Süreya’mn
çizgileriyle
Edip
Cansever.
1
ÖLÜ MÜDENÎR \  Ç
Ölümüdenirşimdionlara - f  \  
Durmuş kalbleri çoktan 
Ölü mü denir şimdi onlara 
Kımıldamıyor gözbebekleri 
Ölü mü denir peki 
En büyük limanlara demirlemiş 
En büyük gemiler gibi 
Kımıldamıyor gözbebekleri 
Ölü mü denir şimdi onlara.
Suratları gergin 
Suratları kararlı 
Belli ki çok beklemişler
Kabuğundan çıkan bir portakal gibi gelen sabahı 
Suratları gergin
Bir savaş alanına benziyor suratları
Dudakları nemli
Sondefa kendi etini öpüp
Yani son defa gerçek bir insan etini
Hazla kapanmışlar öyle
Geçirmiyor gövdeleri soğuğu
Geçirmiyor sıcağı da
Ve ikiye ayrılmış bir nehir gibi bacakları
Akıyorlar sonsuza
Ölü mü denir şimdi onlara.
Kimse hüzünlü olmasın 
Sırası değil hüznün daha 
Bir gün bir şehrin alanında 
Bir mermer yığının gözlerine 
Omuzlarına düşerse bir çınaryaprağı 
Hüzünlensin yaşayanlar o zaman 
Sırası değil hüznün daha.
Öylesine sıkılmış ki yumrukları
İyice sıkılsın yumruklar
Şaklansın diye bir armağan gibi bu katılık
Öylesine sıkılmış ki yumrukları
Kimsehüzünlü olmasın
Kimsehüzünlü olmasın diye
Sırası değil hüznün daha.
Unutulsun bir gövdeye duyulan hasret 
Unutulsun bu alışılmış duyarlık 
O kadar sade, o kadar kalabalık ki 
Unutulmaya değer onların insan gövdeleri 
Veunutulmalımutlaka 
Dolsunlar diye yüreklere 
Dolsunlar damarlara.
Ölü mü denir
Ölü mü denir şimdi onlara.
YERÇEKÎMLÎ KARANFİL
Biliyor musun az az yaşıyorsun içimde 
Oysaki seninle güzel olmak var
Örneğin rakı içiyoruz, içimize bir karanfil düşüyor gibi 
Bir ağaç işliyor tıkır tıkır yanımızda 
Midemdi aklimdı şu kadarcık kalıyor.
Sen o karanfile eğilimlisin, alıp sana veriyorum işte 
Sen de bir başkasına veriyorsun daha güzel 
O başkası yok mu bir yanındakine veriyor 
Derken karanfil elden ele.
Görüyorsun ya bir sevdayı büyütüyoruz seninle 
Sana değiniyorum, sana ısınıyorum, bu o değil 
Bak nasıl, beyaza keser gibisine yedi renk 
Birleşiyoruz sessizce.
BAŞIM DÖNÜYOR ÎKİMtZDEN
Çocuklar ekmek yiyorlar gibidir sesin 
Ön dişleriyle belli belirsiz 
Bir martı kalıyor gibidir hiç olmayandan 
Çünkü biz ikimiz de çirkin değiliz 
Evet mi hayır mı pek anlamadan.
Nebiçim birsestirşu bizim dalgınlığımız 
Bir tayın dişinde ince bir taflan 
Az yaşlı bir kadında göğüs uçlarının 
Yanarak sımsıcak bir kedinin ağzından 
Dönüşüp iç çekmesine gece kuşlarının.
Sonra biz dağbaşlarında apansız kurşunlanan 
Süresiz baş dönmesiyiz çok garip adamların.
M ETİNİN AKŞAMI
Bir soğuk kış akşamına, bir tütün kesesine 
Bir lokantanın çiçeklere bakan penceresine 
Bir paket sigaraya, bir kibrite 
Bir satıcının metalsi gözbebeklerine 
Bir ormanın unutulmasına, bir kulübenin 
Belki her şeye
Balık avına, su korkusuna, askerliğe 
Matisse’in bir resmine 
Ve fotoğraf makinesine, su kesimine 
Birşiirin küçük oğlu olmaya 
Mesela mesela apansız bir aşk özlemine
Karpuzun ikiye bölünmesine de 
Günün sarı bir çiçeğin yolunuşu gibi bitmesine 
İskele kahvesine, domino seyircisine 
Sinirlerini boyayan her şeye
Belki bir şeye daha
Sabahın ilk biblosu uzunca boylu bir allaha.
S A Y F A  1 1
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi


"Sevdanın kendine özgü diliyle"

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository