Taha Toros Arşivi, Dosya No: 135-Oktay Rifat-Samih HorozcuUnutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Kurdakul, Şükran

Istanbul Sehir University Repository

20 NİSAN 1998 PAZARTESİ CUMHURİYET
KÜLTÜR
T T  T H J O h o
Ölümünün 10. yılında, 50 yıllık serüvenin ürünleri başucumuzdaki yerini koruyor
Oktay Rifat’m şiirlerine bakınca...
TELEFON
Gözlerin var ya çekik kara kara 
Önce gözlerindi en güzel ışık 
Beyaz dişlerindi bacakların omuzun 
Damalı örtüde bir kâse çorba gibi 
Buğulu bir lezzetti karı kocalık 
Şimdi bir çınar yeşeriyor içimde 
Bir şarkı söyleniyor uzun uzun 
Hürriyetin rüzgârlı bayrağı oldu 
Bize yeten aydınlığı sevdamızın
Aman dayanamazsam ne etmeli 
Bütün pencereler üstlerine açık 
Kimler soyar çocukları kimler örter 
Biri onbir yaşında öteki küçük 
Ya anne diye bağırırsa uykusunda 
Belki korkmuş belki de susamıştır 
Geceleri su içmeye alışık 
Çorap öyle mi giydirilir don öyle mi 
bağlanır
Gömleği bir tuhaf sarkıyor arkasında
Çocuklara bakma dayanırım 
Gide gide çoğaldım halkım ben artık 
Dağ taş kalabalık kalabalık 
Satar mıyım onları onlar da çocuklarım 
Ben kadınım çocuklarımla varım 
Telefon nafile açmam seni 
Söylemez dillerim yarınla bağlı 
Tutmaz parmaklarım kocamdan belli 
Telefon benimki de analık.
Çocuklara bakma dayanırım 
Sevgiydim önce bir çeşit incelik 
Şimdi işe yarıyorum kaba saba 
Tuzlu bir deniz kokusu havada 
Benimle başladı bu müthiş tazelik 
Benimle yaklaştı güzel günler 
O günlerin eşiğinde beni hatırlayın 
Hatırlatın onların vahşetini 
Her telefon çalışta kesik kesik.
OKTAY RIFAT
ŞÜKRAN KURDAKUL____________________
“Bu acayip çiçekler hiç bitmeyen bu bahar 
Basma perdelerine hangi iklimden gelir 
Yediveren gül gibi dört mevsim çiçek verir 
Pencerene dizdiğin aydınlık sardunyalar.”
“Günler Geçmiş Buradan” (Varlık dergisi, 1 Şu­
bat 1937) adlı şiirinde karşılaştığımız bu dizeler, 
Oktay Rifat’ın doğasındaki mahalle, sokak, ev öğe­
leriyle yakın çevre; perde, saksı, cumba, kilim öğe­
leriyle eşyanın önemli bir yeri olduğunu gösterir.
Ahmet Hamdi, Ahmet Muhip’in yapıtlarına düş­
kün olduğu sezilen bu ilk evre ürünlerinde yakın 
çevreye ve eşyaya bakışı ile kendine özgü olanı ya­
kalayabilmiştir Oktay Rifat.
Geleneksel yapı biçimlerine uyum sağlamış giz­
li bir ressamın iç dünyasını yansıtan dizeler...
Başat özellik bu.
iktidardaki CHP’nin çağdaş bir toplum yaratma 
ideolojisine karşın eskiyi ezberinde tutan tutucu 
güçlerin edebiyatta da etkilerini sürdürdüğü bir dö­
nemi konuşuyoruz.
Şiirlerinde kendini yinelemenin ustası Yahya Ke­
mal “Tanrı Şair” olarak niteleniyor.
Hececilerin zaten pek sınırlı olan ufukları büsbü­
tün daralmış:
Yusuf Ziya, Orhan Seyfi gibiler tırmanan faşiz­
min etkisinde. Nâzım Hikmet, Şeyh Bedrettin Des- 
tanı’nda şairce düşünmenin güzelliğini koyuyor or­
taya.
Bu koşullar, arkadaşları Orhan Veli ve Melih Cev­
det’le birlikte Oktay Rifat’ı da “Garip” hareketine 
zorlayan başlıca etkenler arasında düşünülebilir.
Dönemin “disiplinli hürriyet” anlayışı kuşatma­
yı amaçlar bireyi.
Garipçiler özgürlük ister.
Eleştiri özgürlüğü, alaya alma, hesaplaşma özgür­
lüğü.
Sonuç, 15-20 sözcükle kurulmuş, çağın gülme­
ce ve ince yergi öğelerine dayanan kısa dizeli şiir­
ler çıkar ortaya.
“Ekmek dizimde 
Yıldızlar uzakta, tâ uzakta 
öyle dalmışım ki sormayın 
Bazan şaşırıp ekmek yerine 
Yıldız yiyorum.”
(Ekmek ve Yıldızlar)
Ne var ki “Garip” döneminde de şaşırtıcı buluş­
lara, ince yergi ve gülmece öğelerine dayanan par­
çaların yanı sıra değişik insansal durumları işleyen 
“Bir Otelin İki Odası” gibi şiirler de yazar Oktay Ri­
fat. Ölçü dışına kaymasına karşın yer yer uyaklar­
dan yararlandığı olur, yer yer de duyarlığını önle­
Rifat, alışılmamışı aramaktan hiç yorgun düşmedi.
yemez.
“Garip” sonrasında yayımladığı Güzelleme 
(1945), Yaşayıp Ölmek Aşk ve Avarelik Üzerine Şi­
irler (1945) kitaplarını oluşturan şiirlerde yeniden 
geleneksel yapı biçimlerine eğilim duyduğu görü­
lür Oktay Rifat’ ın.
Hece ölçüsünde değişik kalıplan uygular, uyak­
lardan yararlanır, halk şiirimizin “nazım biçimle- 
ri”nden esinlenir.
“Davullar vuruldu önceden 
Sazlar çalındı inceden 
Döşek sermişler yoncadan 
Bir nur doluyor cismime.”
1947-55 yıllannda halk şiirinin öğelerini kullan­
maya yeni yollar ararken, Güzellemedeki gibi öy­
künün düzeyine varmaktan çekinerek güncel so­
runları yansıtır şiirine.
“Hepimizin ağzımız burnumuz var 
Hepimizin aklı 
Apaçık ortada işte 
O haksız, bu haklı.
Biz yayakalmışız bu kervanda 
Beyler paşalar atlı
Dökülmüşüz yollara çoluk çocuk 
Kimisi kel, kimisi bitli.”
(Kervan, Aşağı Yukarı)
Çağdaş Türk Edebiyatı’nda bu dönemin en 
önemli şiirlerinden biri olarak gösterdiğim “Tele­
fon” (Karga ile Tilki, 1954) üzerine şöyle yazmış­
tım:
“ 1953’lerde ABD’deyargılanan karı-koca Rosen- 
berg'lerin ölüm cezası karşısında bile onurlanndan 
bir şey yitirmeyen kişiliklerinin uyandırdığı sevgi, 
hayranlık duygularının işlendiği sezilen bu şiir, do- 
kuzdizcden kurulu dört bölümdegeliştirilmiştir. Bi­
rinci bölümde, erkeğin söyley işiyle, inançta birleşen 
sevgiyi, ‘Hürriyet’in rüzgârlı bayrağı oldu / Bize ye­
ten aydınlığı sevdamızın’ dizeleriyle somutlanmış 
buluruz. Ethel Rosenberg’in söyley işiyle, çocuklara 
değgin duyarlıkların sergilendiği ikinci bölümde ana­
lık sevgisiyle direnme bilinci savaşır gibidir. Üçüncü 
ve dördüncü bölümlerdeyse, ölüm anına değin, tele­
fonla bile ‘itiraf’ olanağı tanıyan zorbalık karşısın­
da, analık duygusunun insanlık duygusuyla özdeş­
leşerek yenilgiye kafa tuttuğu görülür”
Oktay Rifat’m Perçemli Sokak ve Âşık Merdive­
ni kitaplarında sözcüklerin yarattığı görüntülerin 
peşine düştüğü söylenmiştir. İlk gençlik ürünlerin­
de bilinen durumlarıyla rastladığımız eşya bu şiir­
lerinde teme| öğe durumundadır.
Elleri Var Özgürlüğün (1966) ve Şiirler (1970) ki­
taplarındaysa çeşitli deney evrelerinden geçmiş top­
lumu, insanları tanımış, öğretilerden öğreti beğen­
miş bir kişiliğin olgunluğunu yaşar gibidir Oktay Ri­
fat. Şiirlere geçmiş deneylerinden elde ettiği olanak­
lar sanki kendiliğinden ağırlıklarını koyarlar. Ahmet 
Hamdi’nin bir dizesinde söylediği gibi “Her şey 
yerli yerinde”dir. Kendi uzağında, kalabalığı yaşar­
ken, “evren koşanın anlan, tarihsel akışın yiğit sü­
rücüleri” olarak nitelediği işçilere seslenir. Dünle, 
yaşananla, gelecekle hesaplaşarak, gerçek özgürlü­
ğün ilkelerini aramaya çalışır.
“Gitmez bu böyle, bu böyle yürümez. Bir gün 
Durulur bu çalkantı, doğarsın güneşe 
Bakarsın gökyüzü eski bir resim gibi 
Pencerede yeniden ve kitap masada 
Tasaların, kaygıların yunmuş, arınmış 
Peşkirin, çarşafın yanı sıra 
Uçuşuyor çırpına çırpına rüzgârda.
Nerdesin alın teriyle gülen aydınlık 
Nerdesin güzel kokularla dolu gece.” 
(Gündüze Geceye özlem, Şiirler, 1969)
1930’lu yıllarda başlayan şiir serüveni ölümüne 
değin (18 Nisan 1988) sürdü Oktay Rifat’ın, 50 yıl 
boyunca alışılmamışı aramaktan yorgun düşmedi.
Yapıtları başucumuzdaki yerini koruyor.
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi


Ölümünün 10. yılında, 50 yıllık serüvenin ürünleri başucumuzdaki yerini koruyor:Oktay Rifat'ın şirlerine bakınca

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository