Taha Toros Arşivi, Dosya No: 3-Ziya Osman Saba.



Not: Metin aralarında Ziya Osman Saba'dan seçme şiirler bulunmaktadır.Unutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Necatigil, Behçet

Istanbul Sehir University Repository

f*7 £>2- ^ / 1 5
20. ÖLÜM YILDÖNÜMÜNDE
Ziya Osman Saba:İç 
aydınlığını beraberinde 
getiren bir ses
BEHÇET NECATİGİL
ölümünün yirminci yılı 
dolarken âklıma Edib Ah- 
med geliyor, ikisi arasında 
bir yakınlık görüyorum: 
Menkibede Atabetü’l-Ha- 
kayık (Hakikatler Eşiği) 
şairi Edib Ahmed, dört 
fersah uzaklıktaki konutun­
dan her gün Bağdad’a, 
Hanefî mezhebinin kurucu­
su İmâmıâzam Ebu Hanî- 
fe’nin derslerine gelir; ak­
şam, o kadar yoldan gene 
yayan kendi barınağına dö­
nermiş. Dershanenin de en 
gerisinde otururmuş Edib 
Ahmed. Bir gün, en çok 
hangi öğrencisinden hoşnut 
olduğu sorulunca, îmâmıâ- 
zam’ın cevabı şu olmuş: 
“ Hepsi iyidir, lâkin o dört 
fersahlık yoldan gelen ve en 
arkada oturan, gözleri gör­
mez Türk, bütün öğrenci­
lerimden üstündür.”
Şu yeryüzündeki 47 yıllık 
kısa hayat yolunu hep şiire 
gidiş geliş arasında tamam­
layan Ziya Osman'ın da 
gözleri, Edib Ahmed’in göz­
leri gibi, dünya fesatlarını, 
düşmanca kıyınılan gör­
müyor, “ hayatın çiçekleri 
ürperten uluması” nı, “ ça­
kal sesli açlık, kurt hırsı, 
develerle kin”  dediğ baya­
ğılıklarla kendi arasına bir 
perde çekiyor; bağrında yer 
etmiş ve üstüne titrediği 
zengin,temiz bir iç dünyaya 
bakıyordu. Ziya Osman da, 
Edib Ahmed gibi, göze 
batmamak için en arka 
sırada bir yere sessizce 
oturuyor, sanki ıssız bir 
cami köşesinde, tenha bir 
mezarlıkta murakabeye da­
lıyor, evrenin sırlarım düşü­
nüyordu. ömrü bu “ içe 
kapanış "la geçti. Feragat 
nedir, kanaat nedir, tevek­
kül nedir; iyilik, iyi niyet,
bağışlama, vefa nasıl olur, 
biz bunları, inşam olgun 
kişi eden daha nice erdem­
leri hep ondan, onun şiir­
lerinden öğrendik.
Bir konuşmasını bitirir­
ken söyledikleri ne kadar 
anlamlıdır: “ Hemen hemen 
sadece kendi hayatımdan, 
ev im d en , m ahallem den 
bahsetmişsem, demek ki 
başka evlere girememiş, 
memleket gezememiş, baş­
ka hayatlar tanıyamamı­
şım. Yoksa başka insanlar­
dan, kim bilir belki yalnız 
onlardan söz ederdim. Hâtı­
ralarımı, dediğiniz gibi, 
kendim tesbit etmeseydim 
de, bir başkası, meselâ beni 
yakından tanıyan bir sanat­
çı yazsaydı, acaba ben, bir 
insan olarak “ Sosyal endi­
şe” konusu olamaz mıydım? 
Her sanatçıyı olduğu gibi 
kabul etmek zorundayız. 
Ona bir sosyal fonksiyon 
teklif edemeyeceğimiz gibi, 
onu, sosyal fonksiyonu yok 
diye de yeremeyiz. Yasak 
değilse, ben de kendi ken­
dimi anlatmış olayım! İn­
san insana benzer, bana 
benzeyen ve daha dünyaya 
gelip bir gün benzeyecekler, 
kendilerini bende bulacak­
lar çıkar.”  1954- 
Ve çıktı, ifendilerini Ziya 
Osman’da bulanlardan biri 
de her zaman ben oldum.
(Sayfayı çeviriniz)
ZIYA OSMAN SABA DAN  
SEÇME ŞİİRLER
Kurban
Tanrım, sonsuz dünyada ben âciz ve ufağım,
Kulların arasında Tannm ben bir koyunum.
İki tuğla halinde kenetlenmiş dudağım,
Sonra geçtiğim yollar kum, hep, kum, daima kum.
Aradığım pınardan içebilsem bir yudum.
Artık o günden sonra hiç susmayacağım. 
İnecek gözlerime uzun en rahat uykum.
Tuz çalınıp ağzıma, bağlanınca ayağım.
Kulların arasında ben yaşadım sessizce,
Hiç ağzımı açmadım, verdim bütün yünümü. 
En geniş bir sabahı düşünerek her gece,
Ben, Tanrım, şuracıkta bekliyorum günümü.
1931
Sabah
Sükûn dolu gecene Rabbim, doymadık henüz! 
Sabahınla her rüya yine kalacak yarı.
Köşede elbiseler, kayyımız, üzüntümüz, 
Çiğnemek yeni baştan aynı kaldırımları.
İlk tramvay çanları işitilir uzaktan,
Bu sesle dertlerimiz birer birer ayılır.
Ufkun karanlığında beliren bir çatlaktan,
Sarı bir duman gibi sabah şehre yayılır.
Ve bizler daha sessiz, daha bezgin her günden. 
Seyrederiz her sabah bakınarak yukarı,
Evler, apartımanlar, minareler üstünden,
Uzak, uzak yollara süzülen bulutları.
1934
O da
İndir perdelerini şu biten günümüzün, 
Kapıyı sen kilitle, sen yanıbaşımda kal! 
Eşikte can veriyor, dinleyelim o kartal, 
Beraber dinleyelim, sustuğunu gündüzün.
Akşam saçaklarında kuşlardan gelen hüzün 
Oluklarda yağmurun mırıldandığı masal. 
Odanın loşluğunda sessiz açılan mangal: 
Doğan bir mehtap gibi ılık ve pembe yüzün.
Perdeler, o teselli uzak göklerden inen.
Son gürültüler artık, son tramvay, son tren. 
Odamıza sığındı, sus, ruhu bir öksüzün.
Duyulmaz oldu şehir... Perdeler ve dört duvar.
Bir su sesi, bir saat, çinkoda tıkırtılar,
Kalbim! saçaklardaki kuşlardan gelen hüzün.
1936
Şiirler, Ziya Osman Saba'nm, Varlık 
Yayınlan arasında çıkan “ Geçen Zaman-Nefes 
Almak  ”  adlı kitabından alınmıştır.
O
ZIYA OSMAN SABA'DAN  
SEÇME ŞİİRLER
■ \
Beyaz
Bir bademin altına, yorgun, oturmak biraz, 
Ayrı ayrı seyretmek çiçek açmış her dalı. 
Artık bütün renklerden, artık uzaklaşmalı: 
Beyaz İşte, aylardır gözümde tüten beyaz.
Kış bitti... Uzaklarda ilk ümitler gibi yaz. 
Duyuyorum bu sabah, kış İçimden çıkalı,
İçimin dört duvarı bembeyaz badanalı.
Ah, sade nefes almak, göğsüme dolan bu haz..
Bir kuş ötecek şimdi... Havada bir durgunluk, 
Mermeriyle konuşan açık kalmış bir musluk, 
Beyaz çiçeklerini tektük düşüren kiraz.
Bahar pınarlarından içime damlayan su, 
Bembeyaz çiçeklerin ıslak, temiz kokusu,
Kış bitti...Uzaklarda ilk ümitler gibi yaz...
1936
Bir Ye r Düşünüyorum
Bir yer düşünüyorum, yemyeşil, 
Bilemem, neresinde yurdun.
Bir ev günlük güneşlik,
Çiçekler içinde memnun.
Bahçe kapısına varmadan daha,
Baygın kokusu ıhlamurun.
Gölgesinde bir sıra, der gibi:
—  Oturun!
Haydi çocuklar, haydi 
Salıncakları kurun)
Başka dallarsa, eğilmiş:
—  Yemişlerimizden buyurun!
Rüzgâr esmez, konuşur:
—  Uçurtmalar uçun, çamaşırlar kuruyun. 
Mesut olun, yaşayın,
Ana baba evlât torun...
1946
Kim Bilir
İlk yağmur damlası düştü 
Kuru yapraklarına güzün.
Ardında kış kıyamet,
Dert, hüzün.
Alınyazısı hepsi... Kısmet...
Ha yazı ha kışı geceyle gündüzün,
Klmbillr kaç günü kaldı 
ömrümüzün?
V_____________'Z_J
©
Onun ölümünden sonra da 
çok şair verdik toprağa; 
çoğunun yasını tuttum, bir 
kısmım unuttum ne yazık. 
Ana yalnız Ziya Osman’dır 
ki, çevresinde bir hâle, 
olanca aydınlığıyla bende 
anısını sürdürüyor.
Bu sadece, onu da az çok 
yakından tanımış olmam­
dan gelmiyor; şiirlerinin 
bende bıraktığı duygu bera­
berliğinden, yaşantı birli­
ğinden doğuyor. Ruh yapı­
larımız arasında ortak yan­
lar bulunduğunu da söyle­
yebilirim, ama onun bende 
yarattığı saygı, sevgi; daha 
çok, şürlerindeki yalınlık­
tan, şiiri hayatının tek 
amacı yapmasmdan, ne der­
lerse desinler sadece iç 
dünyasını yazmasından ol­
sa gerek.
Ziya Osman’la hiç bir te­
dirginlik, hiç bir ürküntü 
duymadan, içinizde bir hu­
zur ve sükûn, rahatça otu­
rabilir; hiç bir incitici karşı­
lık ve davranışta bulunma­
yacağını bildiğiniz için, ne­
zaketini kibarlığım denedi­
ğiniz için sıkılmadan, içten 
konuşabilir ve onun bütün 
şairlere ve şiire açık; ne 
kıskançlık, ne haset, ne 
küçümseme, âdeta bir ermiş 
olduğunu hemen anlardınız. 
Namık Kemal’in Ziya Paşa 
için söylediği mısra, belki 
asıl, Saba için geçerlidir: 
“ Bir ziyâdır hâke düştü 
arşa etti in’itâf” . Ziya da 
toprağa düşmüş, ama tek­
rar gökyüzüne yansıyacağı, 
kavuşacağı vakti bekleyen 
tannsal bir ışık gibiydi, 
evet öyle biriydi.
Değişen İstanbul karşı­
sında değişmeyen çocukluk - 
gençlik anılarına sarılmış, 
kendi ölçüsünde, az şey 
yetiyor felsefesinde bir ha­
yatı sürdürürken; kültürü­
ne, öğrenim derecesine kar­
şılık, ikbal ve şöhret tutku­
larından uzakta ufak me­
murluklarla yetinirken, an­
cak bir vefa idi onu ayakta 
tutan: Şiire karşı büyük 
saygısı! İstanbul Millî Eği­
tim Basımevi Tashih Büro- ' 
su Şefliğindeyken, yani beş 
yıl kadar sürmüş son geçim
uğraşlarından birinde, dizgi 
provalarıyla müsveddeyi 
karşılaştırmada gösterdiği 
titizlik, bir harflik olsun 
dizgi yanlışı kaim asm diye 
aym kâğıtları tekrar tekrar 
denetleyişi gözümün önüne 
geliyor. Biraz da niçin 
fazla şiir yazmay ışının, 
niçin kendini rasgele ve 
acele gösterme yanılgı­
larından, reklamlardan ka­
çırışının kanıtıdır bu.
Şiirde ince bir ses ona 
yetiyor, ayrık otları gibi 
bitibitiveren yeni akımlar­
dan, başka doğrultulardan, 
mizacına ters düşen sloganlı 
sert frenli anlatımlardan; 
alışageldiğinden, vazgeçe­
meyeceğinden bıkıp başka­
sını denemekten kendini 
uzak tutuyordu. Ziya Os­
man sesi, âvâzeyi bu âleme 
bir Isrâfil sûru gibi salan 
Dâvud sesi olmuyor, ezgisi 
gündelik hayatın şamatala­
rında ancak kulak verilirse 
duyulan, o zaman da tesel­
lisini, iç aydınlığım berabe­
rinde getiren bir sessizliğin 
sesi oluyor, hüznü ve sevin­
ci iç içe evlerde, odalarda, 
eski bir İstanbul yankısı 
oluyordu. Kişilik denen, 
tutarlılık denen şey de zaten 
sanatçıda kendine özgü ayrı 
bir dünya, özel bir ses değil 
midir? Ziya Osman'ın sesi 
hiç çığlığa dönüşmedi, bir 
isyan ya da yergi olmadı. 
Teslimiyet, tevekkül, Tan- 
n ’ya sığmış, Tann’dan mer­
hamet ve rahmet bekleyişti 
bu ses.
Bir anma yazısında neler 
yazılır? Bir bağlılık tekrar­
lanır, bir benimseyiş hatır­
latılır, zamanm bulanıklaş- 
tırdığı bir güzel anılar 
toplamı, yitikler havuzunda 
gözlerimiz önünde canlanır 
ve güzeldir sevdiğimiz şair­
lerle olmamız.
Çünkü biz de ölüme, 
içimizde anılan hep taze 
sürüp giden bazı şairlerden 
kuvvet alarak ve onlarla 
birlikte gidiyoruz. Adı Ziya 
Osman’dır, kuvvetim olan 
bir şairimin adı. öleli yirmi 
; yıl oldu.
BEHÇET NECATİOİL
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi


20. ölüm yıldönümünde Ziya Osman Saba:İç aydınlığını beraberinde getiren ses

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository