Taha Toros Arşivi, Dosya No: 179-Sabri Esat Siyavuşgil.



Not: Ekli dokümanda Sabri Esat Siyavuşgil'in "Cyrano de Bergerac" çevirisinden alıntı yapılmıştır.Unutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Acaroğlu, Türker

Istanbul Sehir University Repository

10. ölüm yılında
«Yedi Meş'ale»cilerden 
biri ve çok yönlü kültür 
adamı: Siyavuşgil
T Ü R K ER  ACAROĞLU
Çağdaş ozan, yazar ve 
çevirmenlerimizden Prof. 
Sabri Esat Siyavuşgil’in 
ölümü üzerinden tam on yıl 
geçmiş. “ Yedi Meşale’ ’ ya­
zın topluluğunun iyi ozanı, 
değerli yazan ve çevirmeni 
nasıl unutulur?
Haziran 1907’de İstan­
bul’da doğan Sabri Esat, 6 
Ekim 1968’de yine İstan­
bul'da kanserden öldü. Zin- 
cirlikuyu mezarlığına gö­
müldü. Siyavuşpaşa soyun­
dan Ahmet Esat’ın oğlu­
dur. Annesinin adı Emine’- 
dir. Antalya İlkokulunda, 
Kadıköy Sultanisinde, İst. 
Erkek Mualim Mektebinde, 
İstiklâl Lisesinde okudu 
(1926) . Darülfünun Hukuk 
Fakültesi son sınıfınday­
ken, hükümetçe Fransa’ya 
yüksek öğrenime gönderildi 
(1928). Dijon ve Lyon Üni­
versitelerinde felsefe öğre­
nimi gördü. (1932).
Yurda dönüşte, Ankara 
Gazi Eğitim Enstitüsüne 
stajyer felsefe öğretmeni 
olarak atandı (1932). Üni­
versite reformu sırasında, 
İstanbul Üniversitesi Ede­
biyat Fakültesine psikoloji - 
pedagoji doçenti oldu 
(1933). Dokuz yıl sonra psi­
koloji profesörlüğüne yük­
seldi. Ölümüne kadar bu 
görevde kaldı.
Siyavuşgil, Fransızca ve 
İngilizce bilirdi. Türk Psi­
koloji Demeği Başkanı oldu 
(1961-63). Merkezi Paris’te 
bulunan Uluslararası Psiko- 
teknik Demeği ile merkezi 
Roma’da bulunan Akdeniz 
Akademisi’nin üyesiydi, ö l ­
düğü sırada Türk Pen 
Kulüp başkanıydı.
SANATI VE BİLİME 
KATKILARI
Şiirle sanat yaşamına gi­
ren Siyavuşgil’in ilk şiirleri 
1927 yılında “ Güneş” ve 
“ Hayat” dergilerinde ya­
yımlandı. 1928’de Yaşar 
Nabi Nayır, Muammer Lüt- 
fi Ziya Osman Saba, Vasfi 
Mahir Kocatürk, Cevdet 
Kudret ve Kenan Hulûsi 
Koray’ın oluşturduğu “ Ye­
di Meşale” yazın toplulu­
ğuna katıldı. Bu genç ozan­
lar, öykücü K. H. Koray’ın 
çıkardığı “ Meşale” dergisi 
çevresinde toplanmıştı. A- 
maçlannın Türk yazınının 
ölmediğini ispatlamak ol­
duğunu belirtiyorlardı. 
Dergi, ancak 8 sayı çıka­
bildi. “ Yedi Meşale”  kita­
bında 11, “ Meşale” der­
gisinde 14 şiiri ya ­
y ım lan d ı. S iy a v u şg il , 
gisinde 14 şiiri yayımlandı 
şiirlerini “ Odalar ve Sofa­
lar” başlıklı ilk ve son şiir 
kitabında topladı (1933). 
Bu arada, “ Muhit” (1932- 
33) ile “ Varlık” (1935-36) 
dergilerinde şiirlerini ya­
yımladı. O dönemin be­
ğenilip sevüen ozanları a- 
rasına girdi. Şiirlerinde iz­
lenimciliğe önem verdi.
Ozanlığı on yıl sürdü 
(1927-36). Daha sonra fık­
ralar, denemeler, inceleme­
ler yazmaya, bilimsel yapıt­
lar vermeye başlattı. Şiiri 
bırakmasının nedenlerini 
şöyle açıklan: “ Bence nasıl 
bir şiir dünyası varsa,onun 
sınırlarını kavramak ve ya­
şamak için de hususi çapta 
bir şiir kafası olmak lâzım. 
Hattâ bugün psikolog sı­
fatıyla bu şiir kafasının bazı 
karakteristiklerini sezebili­
yorum ve hayretle görebili­
yorum, ki, bu kafa, illiyet 
prensibine göre, işlemesi 
gereken ilim kafasından çok 
farklı... Şür kafası, daha 
ziyade her şeyin izah ettiği 
mantıki bağların yerine, 
duygu ve serbest tedai 
bağlarının hâkim olduğu 
öyle bir kafa, ki rüyaların 
autistique ve çocukların e- 
gocentrique mantığına çok 
daha yakın... Bu mantıkta
kalmak elbette bir saadet 
olurdu. Fakat mesleklerin 
bazıları bu güzel mekaniz­
mayı aşındırıyor ve değiş­
tiriyor. Ben de mesleğime 
sadık kalabilmek için şiirde 
yaratıcı olmanın zevkinden 
kendimi mahrum ettim...”
ilkin “ Tan” (1936-37), 
sonra “ Ulus”  (1942-44), da­
ha sonra da “ Yeni Sabah” 
(1948-64) ve “ Haber” gaze­
telerinde fıkra yazarlığı 
yaptı, “ Kültür ve Edebi­
yat”  dergisinde yazılan ya­
yımlandı. Deneme, ruhbi- 
lim, eğitim ve halkbilim 
konularında yaptığı araştır- 
malan çıktı. “ Meydan-La- 
rousse” un hazırlık çalışma- 
lanna katıldı. (1967).
“ İstanbul’da Karagöz ve 
Karagöz’de İstanbul”  ko­
nusunda verdiği bir konfe­
rans, Ankara’da CHP kon­
feranslar dizisinde yayım­
landı (sayı 14, 1938, 24 s.). 
Aym konferansı, İstanbul - 
Eminönü Halkevi yayınla­
man beşincisi olarak da 
basıldı. (1938, 19 s.). Kara­
göz konusuna çok önem ve­
riyordu; üç yıl sonra “ Kara­
göz” adlı büyük bir araş­
tırması yayımlandı (İst. 
Maarif Basımevi, 1941, 206 
s .). Bunun Fransızcası 
(1951, 1961) ve İngilizcesi 
de yayımlandı. (1955, 1961).
“ Psikoloji«ve Terbiye Ba­
hisleri” adh kitabı, 1940’ta 
Eminönü Halkevi Dil ve E- 
debiyat Şubesi yayınlarının 
17'ncisi olarak basıldı (122 
s.).
“ Tanzimat'ın Fransız Ef­
kâr-ı Umumiyesinde Uyan­
dırdığı Akisler”  adlı ince­
lemesi, Tanzimat fermanı­
nın 100. yıldönümü dola- 
yısiyle Millî Eğitim Bakan­
lığınca çıkartılan “ Tanzi­
mat” (1940) adlı kitapta 
yayımlandığı gibi, ayn-ba- 
sım olarak da çıktı.
Ahmet Mithat üzerine 
verdiği konferans, “ Ahmet 
Mithat Efendi Mürebbi” 
başlığıyla “ Üniversite Kon­
fera n sları, 1 945 -1946”  
(1964) adlı kitapta yayım­
ladı (s. 24-40).
Adnan Benk’le birlikte 
hazırladığı “ L ’Ame turque 
à travers les nouvelles” 
“ öyküler Boyunca Türk 
Ruhu” adh antoloji 1953’te 
İstanbul’da H. Zelliç ba- 
sımevindebasıldı (160 s.). 
ÇEVİRİLERİ
Siyavuşgil’in çeviri sa­
natında da üstün bir kişiliği 
vardı, önce kendi mesle­
ğiyle ilgili bilimsel çevrilerle 
işe başladı: Emst Mach’dan 
“ Bilgi ve Hata”yı, (1. cilt, 
1935), Binet ile Th. Simon’- 
dan “ Anormal Çocuklar” ı 
çevirdi (1939).
Daha sonra yazınsal çevi­
rilere geçti. Edmond Ros- 
tand’ın ünlü “ Cyrano de 
Bergerac”  adlı yapıtını 
manzum ve uyaklı olarak 
dilimize kazandırdı (1942, 
1945, 1946, 1956 , 6. basım 
1974). Bu oyun, Türk ti­
yatrolarında aylarca oynan­
dığı gibi, başrollerini Jose 
Ferrer ile Mala Powers’in 
oynadıkları, Oscar Arma­
ğanı kazanan ■ Ceylan 
(Sayfayı çeviriniz\
Sabri Esat Siyavuşgi/'in 
«Cyrano de Bergerac» çevirisinden
Cyrano-Kuzum Ragueneau, böyle 
ağlamasana!/(Elini uzatır.) Ne âlemde­
sin aziz meslekdaş, söyle bana.
Ragueneau- (Gözyaşları İçinde) Mo­
lière’den... Şamdancıymış.
Cyrano-Molière ha!
Ragueneau-Artık gına/Geldi; bir da­
ha ayak basmam tiyatrosuna/Dün 
akşam Scapin’i oynuyorlardı. Sizden/ 
Bir sahne oynadılar arada.
Le Bret-Hem de aynen!
Ragueneau-“Ne haltetmeye girdi?” 
sahnesi yok mu?
Le Bret, (öfkeli, öfkeli)-Artık/İntihal 
bu!
Cyrano-Pekâlâ etmiş, eline sağlık! 
(Ragueneau’ya.) Nasıl halkın hoşuna 
gitti mi bari sahne?
Ragueneau-(Hıçkırık) Ah Mösyö, 
herkes güldü hem tepine tepine.
Cyrano-Demek nasibim buymuş: bir 
perde arkasından/Fisıldamak ve son­
ra... Unutulmak!/(Roxane'a.)Yâ, Roxa- 
ne,/Hatırınızda mı bilrnem, Christian 
bir akşam/Şizinle konuşmuştu, bal­
kondayken, işte tam/Benim hayatım 
bu!.. Ben karanlık bir köşeye/Çekilmiş 
gizlenirken kimse görmesin diye,/Baş­
kaları yukarda ermişti muradına./Ama 
hak veriyorum. Hakkaniyet adına,/Son 
nefesimde bile, diyorum ki meheldi;/ 
Molière bir dâhi ise, Christian gü­
zeldi!/(O anda kilisenin çanı hafifçe 
çalmaya başlar ve dipte, rahibelerin 
hıyabandan geçerek kiliseye gittikleri 
görülür.) Mademki çan çalıyor, gidip 
dua étsinler.
Roxane-(Birini çağırmak için kalka­
rak, Ma sör! Ma sör!
Cyrano-Beyhude çağırmayın! Git- 
sinler/Siz dönünceye kadar ben artık 
yol olurum./(Rahibeler kiliseye girmiş­
lerdir. Org sesleri gelir.) Yalnız biraz 
âhenge çoktan hasretti ruhum,/O da, 
Allaha şükür, tamam oldu şu anda.
Roxane-Ôlmeyln, seviyorum sizi.
Cyrano-Olmaz, Chinda/Ancak ma­
sallardaki çirkin şehzadelere,/Sevgili­
leri böyle deyince, birdenbire/Ay gibi 
birer civan olurlarmış. Fakat ben/Hep 
aynı kalacağım. Tecrübe et istersen.
Roxane-Ben sizi böyle bedbaht 
ettim!
Cyrano-Siz mi? Bilâkis!/Kadın şef­
kati nedir, bilmiyordum. Annemiz/Beni 
çirkin bulmuştu, kızkardeşim de yok­
tu. /Sonraları her kadın içime korku 
soktu;/Alaylı bakışlardan çekindim. 
Ancak sizde/Aradığım dostluğu bul­
dum ve sayenizde/Hayatıma bir kadın 
elbisesi süründü.
Le Bret — (Cyrano’ya dallar arasın­
dan süzülen mehtabı göstererek) Etra­
fına bak, öbür sevgilin de göründü!
Cyrano-(Aya tebessüm ederek) Gör­
düm.
Roxane-Allahım, zaten bir tek insan 
sevdimdi,/Onu da iki defa kaybediyo­
rum şimdi.
Cyrano-Le Bret, ben artık aya gide­
ceğim büsbütün,/ Makina icadına lü­
zum kalmadı bugün.
Roxane-Ne diyorsunuz?
Cyrano-Evet, orası, emin olun,/ 
Müntehası orası cennete giden yolun./ 
Ve bütün sevdiklerim oradadır, ne 
iyi,/Orada bulacağım Sokrat’ı, Galilâe’- 
yi!
Le Bret-(lsyankâr) Hayır, Yarabbi, 
hayır! Bu mudur adaletin?/Bunun gibi 
bir şair, bu kadar asil, metin/Bir ruh 
böyle mi ölsün, Allahım?
Cyrano-Le Bret yine/Kızma Allah 
aşkına!
Le Bret-(Hıçkıra hıçkıra) Sevgili 
dostum!
Cyrano-(Kendinden geçmiş, kalkın­
mağa davranarak) Bu ne?/Bunlar, bun­
lar, Gaskonya beyleri!.. Asıl
unsur./lptidaî kütle bu. Evet, muamma 
budur.
Le Bret-llmini sayıklıyor!
Cyrano-Copernic de bilirdi!
Roxane-Aman Yarabbi!
Cyrano-Fakat ne haltetmeye girdi,/' 
Ne haltetmeye girdi âlemin gemisine?/ 
Felsefeyi severdi, fizikten de anlaraı,/ 
Şairdi, musikide hayli behresi vardı./ 
Lâf altında kalmazdı, yaman bir silah- 
şördü;/Başkası hesabına bazan âşık 
olurdu./Rahmetlinin Cyrano de Berge- 
rac’tı adı;/Her şey olayım derken hiçbir 
şey olamadı!/—Artık gitmeli! Daha 
fazla bekletmek ayıp!/Bak gördünüz 
mü ayın ışığı beni alıp/Götürmeye 
gelmiş!/(Tekrar yerine düşer. Roxa- 
ne’in hıçkırıklarıyla kendine gelir, ona 
bakar ve matem tüllerini okşayarak.) 
Yoo! Razı değilim buna./istemem, 
velev biran olsun Christian’a./O  kibar, 
mert ve güzel yavrucuğa daha az/Göz- 
yaşı dökesiniz. Böyie haksızlık olmaz./ 
Benim yegâne arzum, artık kalbim 
durunca,/Damarlarımı soğuk bir rüzgâr 
doldurunca,/Siyah elbisenizin İki ma­
nası olsun,/Bundan sonra biraz da 
bana matem tutulsun!
Film’in Türkiye’ye “ Son 
Silahşor” adıyla getirttiği 
filmi de Siyavuşgil’in çev­
r is iy le  T ü rk çe leş tir ild i 
(1953).
öteki çevrileri şunlardır: 
“ Gil Bias de Santillane’m 
Maceraları” (Lesage’dan, 4 
cilt, 1945-46, 1967); “ İki 
Başlı Kartal” (Jean Cccte- 
au’dan 1949, 1962); “ Pa­
zartesi Hikâyeleri”  (Alp­
honse Daudet’den, 1946, 
1962, 1966); Philebos”  (Pla­
ton’dan, 1943, 1959); “ Ruy 
Bias” (Victor Hugo’dan, 
1948 1963); Değirmenimden 
Mektuplar”  (A . Dau­
det’nin “ Lettres de mon 
moulin” adlı öyküler kitabı, 
Remzi Kitabevinee 1943, 4. 
basım 1957; Millî Eğitim 
Bakanlığınca 1944, 1962, 
1966); “ Yeni M abut”  
(François de Curel’den, 
1946); “ Aktörlük Hakkın­
da Ay kın Düşünceler” (Di­
derot ’dan , 1943, 1962); 
“ Tepe” (Jean Giono’dan, 
1939); “ Yeni Terbiyenin 
Prensipleri”  (Albert Malc- 
he’dan, 1939) “ Cephe Soh­
betleri”  (André Maure is’- 
dan, 1943); “ Dr. O’Gradv’- 
nin Gevezelikleri” (A. Ma­
ure is’dan, 1943); “ Çocukta 
Dil ve Düşünce” (Jean Pia- 
get’den, 1938); “ Çocukta 
Hüküm ve Muhakeme” (J. 
Piaget’den, 1939); “ Tiyatro 
ve Bizler”  (Fortunat Strow- 
sky’den, 1946, 1962); “ Yav­
ru Kartal” (Edmond Ros- 
tand’m “ L ’Âiglon” adlı ya­
pıtı, 1953); “ Senlis’de Ran­
devu” (Jean Anouilh’un 
“ Le Rendez - vous de Sen- 
lis” adlı oyunu, 1953); 
“ Değirmenimden Mektuplar 
ve Pazartesi Hikâyeleri” 
(A. Daudet’den seçmeler, 2. 
basım 1953 , 4. basım 1957); 
“ Andersen” den Masallar” 
(Hans Christian Andersen’- 
den, 1957) vb.
Siyavuşgil, Sait Faik A- 
basıvanık’m 41 öyküsünü 
deTürkçedenF ransızcayaçe- 
vircli, bu kitap “ Un Point 
sur la carte” (Haritada Bir 
Nokta) adıyla Millî Eğitim 
Bakanlığınca Hollanda'nın 
Leyden kentinde bastınldı 
(1962, 330 s.). Şiir çevrileri 
de yayımlandı. Bunlar gibi, 
gazete fıkraları da kitap bi­
çiminde yayımlandı. Anla­
şıldığı üzere, Siyavuşgil’in 
çok yönlü bir kişiliği vardı.
TÜRKER ACAROĞLU
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi


10. ölüm yılında Yedi Meşalecilerden biri ve çok yönlü kültür adamı:Siyavuşgil

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository