Taha Toros Arşivi, Dosya No: 141-İrfan, Raif, Sadri Ertem. Not: Derginin "Edebiyatçılarımızı Tanıyalım" köşesinde yayımlanmıştır.Unutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Yazar, Mehmet Behçet

Istanbul Sehir University Repository

No. 390 YhülGUN -r-7 /
SADRİ ERTEM
^  ADrcmTTIN, 1900 da iStanoulda 
GT doğdu. Babası binbaşı İbrahim 
rr Etem bey, iyi bir hattat; büyük 
babası Kütahyada Mevlevi tarikati- 
ne mensup Hasbî dede, şair ve 
mesnevihan idi. Annesi Nadire ha­
nımın sülâlesi ise Kanunînin veziri 
Kara Ahmet paşaya müntehidir. 
Sadri, Ermanakta iptidaî mekte­
binde, Üsküdarda Ravzai Terakki­
de, Toptaşı askerî rüştiyesinde, Ku­
leli idadisinde okuduktan sonra or­
ta tahsilini Üsküdar sultanîsinde bi­
tirerek İstanbul Darülfününu Felse­
fe Fakültesine devama başladı. Fa­
kültede talebe iken askerliğini yap­
tı ve ihtiyat mülâzimsanisi olarak 
muharebelere iştirak etti. 1920 de 
Fakülteden mezun olunca sıra ile 
Ankara lisesinde, Kuleli askerî li­
sesinde, Robert College’de, İmam vb 
hatip mektebinde, Alman lisesinde, 
Kadıköy lisesinde ve Kız ortamekte- 
binde türkçe, edebiyat, tarih, coğ­
rafya, felsefe, içtimaiyet ve Anka- 
rada Gazi Enstitüsünde felsefe ta­
rihi ve sosyoloji, Yüksek polis Ens­
titüsünde millî propaganda, matbu­
at ve millî ideoloji derslerini okut­
tu. Son yıllar içinde Ankarada Mat­
buat umum müdürlüğünde memle­
ket işleri müşavirliği vazifesini de 
ifa etmiş olan Sadri, 1939 intihap 
devresinde Kütahyadan mebus se­
çildi. O tarihtenberi Büyük Millet 
Meclisi âzası bulunmaktadır.
*  *  *
İstiklâl savaşının daha ilk yıl­
larında matbuat âlemine intisap e- 
derek Sadri Etem imzasile yazı yaz- 
mıya başlıyan genç muharrir, Ta- 
nin gazetesinin Ankara muhabirli­
ğinde derhal kendini tanıtmıya mu­
vaffak olmuş ve daha sonraki ta­
rihlerde Son Telgraf başmuharrir­
liğinde, Hâkimiyeti Milliye, öğüt, 
Yeni Gün muharrirliğinde buluna­
rak hayli makale kaleme aldığı gi­
bi, Yeni Ses ve İkdam gazetelerine 
bir aralık başmakale; Vakit ve Ku­
run gazetelerine de uzun müddet 
fıkralar yazmak suretile de ayrıca 
şöhret kazanmıştır.
İlk edebî yazısı olarak tstanbulda 
1920 de Genç yolcular mecmuasında 
«Uhrevî Belde» başlığı altında inti­
şar eden bir mensuresinden sonra 
ve bilhassa 1928 i takip eden yıl­
lar içinde hikâye, roman, seyahat 
notu, edebî fıkra, müsahabe, tetkik 
ve tahlil, tenkit nevinden birçok e- 
ser vermiş olan Sadri Etem, 1937 
den sonra da Sadri Ertem imzasını 
kullanarak, dikkati çeken edebî fa- 
faliyetini hemen her mecmuada 
devam ettirmiştir.
Sadri Ertem, kitap şeklinde ilk 
eseri olan Çıkrıklar durunca roma­
nını 1931 de neşretti. Bizde «roman 
sosyal» in ilk muvaffak bir tecrü­
besi olarak vücude getirdiği bu ese­
rinde: «elli sene evvelki isyanlara, 
ayaklanmalara temas ederek, İkti­
sadî menfaatlerin bozulmuş olmasın­
dan doğma bir sınıf mücadelesini, 
ekonomik rekabetleri tasvir ve o za­
manın örf ve âdatını keskin ve acı 
bir kalemle hicvetmektedir.
Sadri’nin 1933 de çıkardığı Bir 
varmış bir yokmuş eseri de diğeri
‘M.Befiçetyajak
^fibi sosyal ve satirik bir romandır. 
•Tanzimattan OsmanlI İmparatorlu­
ğunun sonuna kadar geçen zaman 
zarfında «Tamamiyeti mülkiye» et­
rafında Avrupa kapitalistlerinin çe­
virdikleri oyunları ve memleketteki 
gafleti izah ederek hâdiselerin gö­
rünen sebeplerile, hakikî sebepleri 
arasındaki farkları bu eserile teş­
hir ve hicveden romancı, bazı taf­
silâtı bililtizam ihdas ve mübalâğa
etmiş ve vakaların tarihî hüviyeti­
ni bertaraf eylemiş bulunmakla be­
raber, bu romanında «vaka eşhası­
na» tarihî mahiyetlerini muhafaza 
ettirmek ve «esas kahraman» ola­
rak cemiyeti yaşatmak suretile sa­
natta bir «modernizm» yapmak is­
temiştir.
Sadri, yine 1933 da biri 16, diğeri 
19 hikâyeden müteşekkil Bacayı in­
dir, bacayı kaldır ve Silindir şapka 
giyen köylü eserlerini, 1934 de İm- 
paratoriçe Eugénie ile Üçüncü Na­
poléon zamanlarına ait vukuatı ro­
manesk ve popüler bir tarzda an­
latan ve bu suretle saray müessese- 
sinin zâfını tebarüz ettiren İmpa- 
ratoriçe ve saray kitabını; yine ay­
ni tarihte 23 hikâyeden mürekkep 
Korku eserini; ve Akdeniz ile Ka- 
radenizin demiryolu ile bağlanma­
sı dolayısile Anadoluda yaptığı se- 
yahtın notlarını muhtevi olmak ve 
edebî bir reportaj mahiyetinde de 
bulunmak üzere 36 fasıldan ibaret 
Kıyılardan stepe - bir vagon pence­
resinden kitabını bastırdı.
Sadri Ertem, 1935 de Düşkünler 
romanını çıkardı. «Tanzimatın or­
taya attığı takma, uydurma aristok­
rasinin otopsi masasından alınmış 
fotoğrafilerini havi olduğunu ve on­
da canlının güzelliği değil, ölümün, 
hastalığın nişter altındaki soluk 
benizli kadavralarının gülümsediği 
ve konuştuğunu» muharririnin de 
bildirdiği bu eser dahi kısmen ümo- 
j ristik ve ekseriya satirik bir örf 
j romanı nevinden bulunmaktadır.
Romancımız, yine 1935 de 19 hi­
kâyeden müteşekkil Bay Virgül ki­
tabını, ve Bükreşe yaptığı seyahatin 
nafiz ve genç bir gazeteci gözü ve 
düşüncesi ile intibalarını muhtevi, 
40 fasıldan mürekkep olan Ankara 
- Bükreş’ini, 1938 de 10 hikâyeyi ha­
vi Bir şehrin ruhu’nu, 1939 da ro­
man, tiyatro, sanat mektepleri, e- 
debiyat ve muharrir mevzularına ve 
ayrıca Ahmet Refik, Halit Ziya, 
Mehmet Akif, Ziya Gökalp, Hüse­
yin Rahmi, Pierre Loti, Claude 
Farrere, Puşkin hakkındaki bazı dü­
şüncelerine müteallik ve 58 yâzısın- 
dan ibaret bulunan Fikir ve sanat 
adlı eserlerini neşretmiştir.
Sadri’nin, bunlardan başka üç cilt­
lik «Step» ünvanlı büyük bir ro­
manı ve Sovyetler Birliğine seya­
hat intihalarını havi «Fotomontaj» 
adlı eseri ve «Edebî müsahabeleri» 
dahi var ise de bu kitapları henüz 
basılamamıştır.
*  *  *
Fıtrî bir zekâya ve hafızaya inzi­
mam eden canlı bir enerjiye malik 
bulunan ve daha küçük yaşındanbe- 
ri memleket içinde ve dışında se­
yahat imkânları bularak müşahede 
kuvvetini artıran, filozofi ve sosyo­
loji tahsil ve tetebbüü ile beslen­
mekle beraber uzun yıllar siyasî ga­
zetecilik faaliyeti ile canlanan ve 
bu arada cemiyeti ve insanları ya­
kından tetkik etmek meziyeti ile 
kendini teçhiz eden, ruhen de zarif 
bir humour ve kuvvetli bir satire 
kabiliyetini taşıyan Sadri Ertem: a) 
Türkiyede endüstri faaliyetinin do­
ğurduğu şartların yarattığı yeni ha­
yat; b) yine Türkiyenin halihazır­
da siklet merkezini teşkil eden köy; 
c) Türkiye şehirlerinde apartıman- 
larla küçük, mütevazı evlerin mü­
cadelesi; küçük dükkânların büyük 
fabrika önünde can çekişmesi şek­
linde ifade edilebilen kaynaşma... 
maddelerile hulâsa olunabilen İçti­
maî hususiyetleri daima eserlerine 
mihver yapmış ve bir sanatkâr kud­
reti ile realiteyi passif olarak sey­
retmekle değil, aktif bir şekilde da­
hi yaratmakla ve halkın ruhunu ham 
bir madde olarak alıp onu terkip 
etmekle ve şekillendirmekle realiz­
me yeni bir safha açmıya çalışmış­
tır. Sadri Ertem, sezdiği, keşif ve 
ibda ettiği bu realiteyi ekseriya lâ- 
übalî, fakat sokulğan ve samimî gö­
rünen ve zarif olduğu kadar müs­
tehzi ve heccav kalemi ile tasvir e- 
derek daima cemiyet hayatındaki 
nisbetsizlikleri, tenakusları, hulâsa 
sosyal nizam ve ahenkteki muva­
zenesizliklerini muhtelif nevilere 
mensup eserlerinde tebarüz ettirmi- 
ye savaşırken zarftan ziyade yer 
yer meziyet ve muvaffakiyetler gös­
terdiği mazrufa ehemmiyet vermiş 
ve daima ayni hususiyeti muhafa­
za etmiştir.
Herhalde bu baş döndürücü sa­
nat enerjisi karşısında söylenecek 
bir söz varsa o da bizzat kıymetli 
edibimizin «Şüphe» hikâyesinde 
kahramanına söylediği:
«Dostum! sen bu koca dünyada 
bir şey arıyorsun!.» cümlesinden 
ibaret olacaktır. M. Behçet Yazar
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi


Sadri Ertem

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository