Taha Toros Arşivi, Dosya No: 179-Sabri Esat Siyavuşgil.



Not: Gazetenin "Edebiyat" köşesinde yayımlanmıştır.Unutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Ozansoy, Halit Fahri

Istanbul Sehir University Repository

Haziran 21
fl V A T  z ı
Tercüme Romanlar
Yazan s Hallt Fahri Ozansoy
Evvelce bir makalemde uzunca bah­
setmiş olduğum tercüme romanlar serisi, 
memnuniyet verici bir intizamla devam 
ediyor. Bunların içinde bütün dünyaca 
tanınmış çok yüksek eserler var. Nitekim 
gazetelerde çıkan küçük ilânlar ve kısa 
izahlarla bazıları Türk okuyucularına 
haber verilmede. Bense bu haftaki ya­
zımda, son tercüm edilip çıkan bu de­
ğerli eserlerden yalnız ikisi için bir fikir 
vermeğe çalışacağım. Bunlardan biri ro­
man, diğeri piyestir. Roman, bugünkü 
Branşız edebiyatının en kuvvetli şahsi­
yetlerinden biri olan Andró Maurois’nın 
ruhiyat doçenti genç ve güzide şairimiz 
Sabri Esa+ tarafından dilimize çevrilen 
Cephe Sohbetleridir. Diğeri de, Fransa- 
da büyük harpten evvelki edebiyat nes­
linin en yüksek, en orijinal piyes mu­
harrirlerinden Maurice Maeterlinck’in 
bütün dünya sahnelerinde oynanmış o- 
lan meşhur feerisi Mavi Kuş’tur.
★
«Dünya Muharrirlerinden tercümeler 
serisi» nin 7 incisini teşkil eden Cephe 
Sohbetleri’nin asıl ismi «Miralay 
Bramble’ın Sükûtları» dır: (Les silences 
du colonel Bramble). Fakat Sabri Esat, 
bu ismi değiştirmekle eserin umumî vas­
fını, okumadan, Türk karileri için daha 
çabuk kavranır bir şekle sokmuş oluyor. 
Bu tarzda eser isimleri değiştirmelere 
Avrupada da rastlıyoruz. Demek ki ay­
kırı bir iş yapılmış değildir.
Burada bilhassa Sabri Esat, yüzlerce 
güzel eser arasından bu esri seçip muvaf­
fakiyetle dilimize çevirdiğinden dolayı 
tebrik etmek isterim. Vakıâ tercümesi 
onu yormuştur, fakat tercüme kütüpha­
nemize çok kıymetli bir eser kazandır­
mıştır. Bu sebebden emeğinin manevî 
mükâfatı çok büyüktür.
★
Maurois’nııı san’atı, hayattaki tezadla- 
rın ifadesidir. Hemen bütün romanların­
da bir vak’anın sağ ve sol cenahını kar­
şılaştırır, herhangi ruhî ve İçtimaî bir 
hâdisenin iki cephesini gösterir ve bun­
ları çarpıştırır. Zira asıl hakikati bu 
conflit’den çıkaracaktır. Meselâ Dis- 
raeli’de ırkları karşılaştırır: Yahudi ile 
ingilizi. Bu eserde her iki ırk, garib ve 
dikkate şayan bir adamda ayrılmaz su­
rette birleşmişlerdir.
Bernard Quesenay’daki karşılaşma, 
patronla amelenin karşılaşmasıdır. Her 
iki taraf azamî bitaraflıkla tetkik edil­
miştir. İklimler (Clinats) âşıkların mua­
delesidir: bir tarafta seven erkeğin dü­
şündükleri, diğer tarafta da bu aşkı ayni 
suretle göremiyen sevilen kadının dü­
şündükleri. İkinci kısımda vaziyet tersi­
ne çevrilmiş, fakat orada bile her iki cep­
he aydınlatılmıştır. Hâsılı bütün alâka, 
romanın iki kısmı arasındaki tezaddan 
doğmaktadır. Aile Çemberi romanında 
nesillerin ihtilâfarı ortaya atılıyor. Bu 
eser, anasının yaşayış tarzını şiddetle 
tenkid eden, çünkü bundan ıztırap duyan 
bir genç kızın macerasıdır. Fakat anası­
na karşı duyduğu bu hislerden dolayı 
bütün karakteri o kadar bozulmuştur ki, 
ileride, kendisi de ihtiyarlayınca hemen 
hemen vaktile tenkid ettiği anasma ben­
ziyor ve ayni hayatı sürüyor.
İşte Cephe Sohbetleri romanı da ayni 
hayat görüşü ve ayni teknikle yazılmış­
tır. Maurois’nın bu ilk eserinde karşıla­
şan ve - romandaki harb vak’aları bir ta­
rafa bırakılırsa - yalnız fikirlerle çarpı­
şan kuvvetler Fransız ve İngiliz karak­
terleridir. Bu romandaki Miralay Bram­
ble, büyük harb esnasında Fransada 
Fransızlarla beraber silâh arkadaşlığı e- 
den İngilizleri temsil ediyor. Müellif, 
Fransızın nasıl, İngilizin nasıl düşündü­
ğünü anlatmağa çalışıyor ve bu fikirleri, 
acemi bir yazıcı elinde kim bilir ne uzun 
bir kitab teşkil edebilecek olan, fakat bu­
rada en kısa tasvir ve hikâyelerle dina­
mik kuvveti harikulâde çoğaltılan harb 
vak’aları arasına sıkıştırıyor.
Eserijı diğer şahısları da kuvvetlidir. 
Bilhassa îskoçyalı Miralay Bramble’m 
cephe arkadaşı papaz tipi unutulur tip­
lerden değildir. Hele papazın karargâh­
taki bir odada iskambil falına bakarken, 
dışarıda patlıyan bir şarapnel serpintisi 
ile ansızın ölümünü ve masasının önüne 
âdeta düşünüyor gibi duruşunu tasvir 
eden feci parçayı okuyup unutma
Sabri Esad \
Esasen harb içinde cephede yaş; ^mıg 
yılların hatırasıdır. Maurois buna kıya- 
ünden pek az şey ilâve etmiş, fakat nefis 
üslûbuna hislerinin ve düşüncelerinin: 
derinliği ile çok şeyler katmıştır. Nite* 
kim romanın son parçasındaki fıkra bil® 
hakikî bir vak’adır. Bunu Maurois ken- 
dişi bir konferansında şu suretle itirai 
ediyor:
«Harb esnasında, Grecy harb meydâ­
nında İngiliz zabitlerde dolaştığım bir 
gündü. Vaktile Fransızlarla İngilizlerin 
pek sert bir surette karşılaşmış oldukları 
bu harb meydanında biz şimdi müttefik­
tik ve taburların ne vaziyette olduğunu, 
harbin nasıl ilerlediğini dostane, müte- 
cessisane anlamağa çalışıyorduk. Orada 
bulunan bir köylüye yaklaştık ve bana 
refakat eden İngiliz miralayı:
— Sorun şuna, dedi, o eski harb nere­
de olmuşsa dosdoğru yerini göstersin.
Hiç sabrı tükenmeden ot demetleri 
bağlıyan bu ihtiyar Fransız köylüsün® 
bu suali sordum.
— Harb mi? dedi. Harb mi?... Nasıl 
harb?...»
Maurois’nın hakkı var. Köylüye, yüz­
lerce yıl evvel geçmiş olan müdhiş vak’a- 
ları bilmiyordu bile... O geçmiş harbler 
onun için bir rüya demekti.
İşte Cephe Sohbetleri, böyle sıcağı sı­
cağına not ed’lmiş harb hatıraları, hal v0 
ve istikbal kadar mazi tahassüslerde de 
zenginleşmiş bir eserdir. Hiç can sıkıl­
madan, derin ve devamlı bir zevkle oku­
nuyor ve ayni zamanda okuyanı çok dü­
şündürüyor. Yüksek eserin en belli başlı 
vasfı da bu değil midir?
★
Maurice Maeterlinck, bütün piyeslerin­
de, insan ruhunun, gözle görülen kâina­
tın maverasında dolaştığı meçhul, es­
rarlı diyarları araştırır. Sanki biz bir ta­
kım gemicileriz ki yelkenlerimizi açıp 
engine açılmışızdır, fakat bu enginin mu­
ayyen bir noktasında varacağımız biî! 
toprağa yanaşacakken ansızın kendimizi 
bilmediğimiz, tanımadığımız bir kıyıda 
bulmuşuzdur. Hangi cereyan bizi oraya 
götürmüştür, bilmiyoruz. Ancak, ruhun 
ebedî muamması işte orada çözülecektir. 
Bütün piyeslerinde bu muammayı çöz­
meğe çalışan Maeterlinck, bu suretle, 
sambolik bir feeri dünyası yaratmıştır. 
Sadece bu noktadan ayni kuvvette ikinci 
bir benzerini bugünkü edebiyat çehreleri 
içinde bulmağa da imkân yoktur. Belki 
bir dereceye kadar, Shapespeare ile bir­
leşen tarafları vardır, fakat faciada mu­
kadderat sistemini arayışta, Hamlet ve 
Kral Lir dâhisinden bile ileriye gitmiştir,
Maurice Maeterlinck’in çok kudretli 
bir tarafı da, feerik piyeslerinde, hariku­
lâde bir şiirle örülü bir atmosfer yaratı­
şıdır. Rüzgârdan bir kapı açılır, bir a» 
dam iki kelime söyler, bir kadın elile bili 
işaret yapar, bir kız korkarak saata ba­
kar ve derhal hissedersiniz ki bir felâ­
ket tâ yakma gelmiştir. İşte meselâ biî 
perdelik «Evin içi» faciasındaki tez bu- 
dur. Ölüm kapının önündedir. Hâsılı hig 
bir temaşa müellifi, zamanın, mekânın 
dışındaki bu korku âlemini Maeterlinck! 
kadar yaşatamamış, tahlil edememiştir, 
Bir hırsız gibi sessiz adımlarla karanlık­
ta yaklaşan ölümün hakikati bütün bu 
eserlerde kudretle hâkimdir. Fakat Â- 
malar, Pelleas ve Meüsande, Mavi Sakal, 
ve saire gibi herbiri ayrı ayrı birer şahe­
ser olan faciaların müellifi yalnız bir e- 
serinde, korkuyu bile yumuşatarak tam 
bir feeri vücuda ’
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi


Tercüme romanlar

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/139142/3/001641551010.pdf

Tercüme romanlar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository