Taha Toros Arşivi, Dosya No: İbrahim Alaettin GövsaUnutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Gövsa, İbrahim Alaettin

Istanbul Sehir University Repository

Eğitim tarihimizden bir yaprak:
öğretmen Okullarının 107 inci Yılı Kutlamrken Rahmetli
İbrahim Alaettin Gövsa’nm
31 yıl önceki bir konuşması (*)
«Bugün mektebimizin 79 uncu sene-i devriyesini tes’it ediyoruz. 79 yıllık 
bir ömür ferdlerde bile şayanı hürmettir. Müesseselerde ise bu hürmet yal­
nız maziye raci değil, ayni zamanda istikbale de müteveccih olur. Çünkü 
insanlar yaşlandıkça kuvvetten düşüyorlar. Halbuki bir müessese yaşadıkça 
kuvvet buluyor, tarihi ve ananesi nisbetinde teşekkül ve te’eyyüt ediyor. 
Her yıl başında hiç olmazsa bir defa arkaya dönüp katedilen mesafelere bak­
mak, geçilen senelerin birer merhale-i tekemmül olmasına saik sebeblerden- 
dir zannederim. Bendeniz müessesattaki sene-i devriye ihtifalllerine bu 
suretle mana veriyorum.
Mektebin evvel emirde kısaca bir tarihçesini arzedeyim: Talim ve ter­
biye meslekinin Türkiyede en kadim bir müessesesi olan mektebimiz 1264 
tarihinde Darülmuallimin namiyle Fatih’te, bilahare nümune mektebi ittihaz 
edilen binada açılmıştır. Te’sisinde meşhur Sait beyin pederi Kemal paşanın 
himmeti sebketti. Müdiriyete evvelâ huzur hocalarından Yahya efendi ve iki 
sene sonra müverrih merhum Cevdet efendi yani sonraki unvaniyle Cevdet 
Paşa tayin edildi. Garip bir tesadüf: mektebin ilk müdürü Yahya efendi is­
minde bir âlim, bendenizden evvel son müdürü de İhsan Yahya (**) bey is­
minde bir âlimdir ve müessese yetmiş beş sene fasıla ile gelen bu iki değerli 
Yahya arasında ihya edilmiş oluyor. Bendeniz şu iki isimdaş meyamnda 
geçen kimi gaip, kimi hazır eslâf-ı kirâmımı hürmetle selâmlamayı bir borç 
addederim.
İlk küşadmda mektebin gayesi iki sene kadar evvel açılan rüştiyelere 
muallim yetiştirmek idi. Fakat o zamanki rüştiyeler münhasıran okur, yazar 
adam yetiştirmek maksadını istihdaf ettiği, yani Talim ve terbiye ancak bu 
suretle telâkki edilebildiği için bittabi onların hocalarını ihzar eden Darül- 
mualliminin de teşkilâtı böyle basit idi. Meslekî tedrisat şöyle dursun, hattâ 
Fennî tedrisattan bile mahrum bulunuyordu.
Tesisinden yirmi sene kadar sonra Maarif Nazırı Saffet Paşanın zama­
nında Darülmuallimin teşkilât ve programlarında bir teceddüd görüyoruz. 
Bu teşkilât mucibince Darülmuallimin-i İbtidaî, rüşti ve idadi olmak üzere 
üç kısma ayrılmış yani bu üç kısma ait hocaların ihzarı için tensik edilmiş
(*) İstanbul Öğretmen okulu müdürü bulunduğu sırada (19' Mart 1924 te İstan3 
bulda Darülmualliminin 79 uncu Yıldönümünde söylemiştir.
(*•) Rahmetli İhsan Sungu.
4
bulunuyor. Programlarda tevsi edilmiş arabî, farisî tedrisattan maada artık 
fenni tedrisat da ilâve edilmiştir. Fakat usulü tedris, terbiye ve ruhiyat gibi 
muallim mekteplerinin meslekî dersleri yine mevcut değil. Bunun için daha 
on sene beklemek lâzım geliyor. Gariptir ki terbiye sanatkârı yetiştirmekle 
vazifedâr olan bir mektep kendi sanatına ait olan dersi teessüsünden tamam 
otuz sene sonra idrak etmiş ve onu da ancak çok iptidaî bir şekilde program­
larına idhal eyleyebilmiştir. Mamafih teşkilât ve programlarının o zamanki 
noksanlarına rağmen ‘ ‘Darülmuallimin, hiç bir zaman kıymetli üstadlardan 
mahrum değildi. Bilâkis memleketin en yüksek adamlarının burada zaman 
zaman hizmeti talimiyede bulunduğunu görüyoruz. Netekim bahsettiğim 
tarihte mektep müdiriyetini üç, dört sene kadar müddetle Murat bey mer­
hum, Türkiyenin en uyanık insanlarından biri olan müverrih Murat bey ifa 
ediyordu.
1308 tarihinde yani Münif paşa zamanında da Darülmuallimin tarihinde 
bazı ıslahata tesadüf ediliyor. İdadüere muallim yetiştiren âlî kısmın fen ve 
edebiyat şubelerine tefrik edilmesi o zaman başlıyor.
Darülmualliminin asrî ihtiyaçları müdrik bir meslek müessesesi haline 
gelmesi ilan-ı hürriyeti müteakip ve Satı beyin müdiriyeti zamanındadır. 
Buna ikinci teessüs denebilir. Bütün derslerin mahiyeti değiştiği gibi mes­
lekî iştigallerin de hissesi o zaman verilmiş ve resim, terbiye-i bedeniye, mu­
siki, elişleri gibi en mühim terbiye anasırma o zaman mevki ayrılmıştır. 
Mektebimize mülhak olan tatbikat mektebi o zaman açılmış ve tedrisat mec­
muası o zaman intişara başlamıştır. Bu iştigalatı memlekete yaymış olan 
zevat işte o tarihte müesseseye iştirâk eylemişlerdir. Bugünkü Talim ve Ter­
biye Heyetimizin ekseriyeti o zaman intisap eden zevattır. Ve mektep tekem­
mülünü onlara medyundur.
79 senelik hayatı içinde müessesemizin kaç talebe yetiştirmiş olduğunu 
maalesef katiyetle bilmiyoruz. 79 senede belki 79 defa bina değiştirmek yü­
zünden 41 senelik kayıtlar zayi olmuştur. Ve elimizde ancak 38 senelik dos­
yalar mevcuttur ki bunlara nazaran mektebin 38 sene zarfında muhtelif 
şubelerden tamam 2195 muallim ihzar ettiğini anlıyoruz, vasati olarak her 
seneye elli muallim tesadüf ediyor demektir.
Kayıtları zayi olan 41 sene zarfında da bu nisbette muallim yetiştiğini 
tahmin edersek şimdiye kadar müesseseden takriben beşbin muallimin me­
zun olduğunu kabul edebiliriz. Beşbin kişilik bir muallim ordusu yetiştire- 
bilmiş olmak bir müessesenin mânevî şahsiyetine bir hakk-ı iftihar verebilir 
zannederim.
Hem biz bu kıymeti yalnız kemiyette değil, belki daha ziyade keyfiyette 
buluyoruz. Çünkü bu müessesenin bir mazhariyeti var ki o da her türlü buh­
rana rağmen mezunlarında payidar kalan bir meslek aşkı temin edebilmesi­
dir. Bugün müesseselerinin bayramına iştirâk için şitap eden ve salonumuzu 
dolduran mezunlarımız bunun en bariz delilidir.
Buna diğer bir delil daha ilâve etmeme müsaade buyurunuz: Zengin
S
olmadığı halde ve muallimi bulunduğu mektebe altı bin ciltten mürekkep bir 
kütüphane ihda eden muallim, Darüünuallimin’e mensuptur. Cevdet Paşa 
mektebin hadimi idi; fakat onun isimdaşı olan Cevdet Bey bu hibesiyle mek­
tebin Cevdet Paşası olmuştur.
Bir mektepten ayrılan me’zunîarı, kopan bir teşbihin dağılan tanelerine 
benzetirler. Filhakika birçok mektep mezunları bir defa bağ kopunca yekdi­
ğerini bulamıyor. Fakat Darülmualliminin ördüğü meslek bağı çok kuvvet­
lidir. Burada toplanamayan arkadaşlarımız Anadolu içlerinde üçer, beşer 
buluşurlar. Bütün görenlerin şehadetleriyle sabittir ki her yerde en kuvvetli 
meslek tesanüdüne misâl olurlar. Ve bulundukları mekteplerin ekseriyetle 
en mümtaz unsurlarım teşkil ederler.
Muhterem huzzar-ı kirâm, bendeniz böyle bir heyet-i münevvere huzu­
runda terbiye ve talim meslekinin kudret ve ehemmiyetinden bahsetmeğe 
teeddüp ederim. Yalnız şunu temin etmek isterim ki kıymetli arkadaşlarım 
bu ehemmiyeti ve son mesut inkılâpların (*) mürebbilere tahmil ettiği vazi­
fenin azametini müdriktirler. Cumhuriyet vatandaşını hazırlayacak muallim­
ler ihzarı muallim mekteplerinin vazife ve mesuliyetlerini taz’if etmiştir. 
Müessesemizin gayesi evvelkine nazaran çok genişlemiş ve yükselmiş oluyor.
Biraz sonra mektebimizi lütfen ziyaret ettiğiniz zaman gayelerimize 
vusul için müracaat edebildiğimiz vesaitten bir kısmını göreceksiniz.
Müessese sekseninci yılının eşiğinde sizin alakadarlığmızdan, sizin teşrif 
ve taltifinizden büyük bir şevk ve cesaret alıyor. Bundan dolayı cümlenize 
şükranlarımızı arzederek tasdiatıma nihayet veririm.»
Müdür nutkuna Abdülhak Hâmit beyin huzuruna teşekkür maksadiyle 
şu cümleyi de ilâve etmişti: «Geçende yetmiş beşinci sene-i velâdeti tes’it
edilen dahi-î azamla mektebimiz - şemsi tarih hesabiyle hemen ayni seneler­
de doğmuş demektir. Memleketin en büyük şairiyle hemzaman olmak mü­
essese için kıymetli bir mazhariyettir. Temenni edelim ki bu mektep te onun 
nam-ı bülendi gibi payidar, onun maneviyeti gibi ebed karar olsun!»
(*) Cumhuriyetin ilânını takip eden inkilâplar.
9M Makimiz MedenîveMr
SsaslarlaZalımye
Stcıiür!^
6
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi


Eğitim tarihimizden bir yaprak:Öğretmen okullarının 107'nci yılı kutlanırken rahmetli İbrahim Alaettin Gövsa'nın 31 yıl önceki bir konuşması

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository