Boterberge, R.

Open Marine Archive

PLEIDOOI IN 1796 DOOR DE OOSTENDSE KUNSTENAAR 
PIERRE HENRI PIETERS TOT VRIJWARING VAN HET 
CULTUREEL ERFGOED 
door Robert BOTERBERGE 
In de zomer van 1794 vielen de legers van de Franse Republiek voor een tweede maal ons land 
binnen en op 1 oktober 1795 werden onze gewesten bij Frankrijk ingelijfd en in negen 
departementen ingedeeld. 
Ten opzichte van het cultureel erfgoed hebben de Franse bezetters zich aanvankelijk als ware 
plunderaars gedragen. Alle belangrijke kunstwerken uit kerken en openbare verzamelingen werden 
op transport gezet naar Parijs om de grote musea te verrijken. De daartoe aangestelde "agents 
d'extraction" verzamelden verder boeken en handschriften voor de Parijse bibliotheken, belangrijke 
archivalia voor de Archives Nationales alsook wetenschappelijke instrumenten en zeldzame planten 
voor de Parijse verzamelingen. 
De Franse veroveraars en bezetters stonden eveneens vijandig tegenover godsdienst en 
geestelijkheid en wensten op korte termijn een radicale scheiding tussen Kerk en Staat. Van grotere 
betekenis was de evolutie van antiklerikalisme naar kerkvervolging. 
Men kon derhalve verwachten dat de grondwet van het jaar III ook in de Belgische gewesten van 
kracht zou worden waarbij de kloostergeloften tegenstrijdig verklaard werden aan de 
mensenrechten met de ontbinding van de religieuze gemeenschappen als logisch gevolg. Deze 
gemeenschappen hadden binnen de kloostermuren een schat aan kunstwerken, documenten en 
archivalia. 
De Oostendse schilder en architect Pierre Henri PIETERS stelde zich bekommerd de vraag wat er 
met dit patrimonium zou gebeuren en richtte zich in een schrijven van 21 augustus 1796 tot de 
centrale administratie van het Leiedepartement. 
In zijn brief pleitte P.H. PIETERS ervoor dat in elke gemeente twee kunstenaars zouden toezien dat 
geen kunstwerken verloren gingen en in handen vallen van vandalen. Verder dat twee of meer 
kunstenaars zorg zouden dragen voor de boeken, de handschriften en de bibliotheken. Volgens 
PIETERS diende dit allemaal te gebeuren onder toezicht van vier kunstenaars in opdracht van de 
centrale administratie om dan in de nabije toekomst een museum op te richten "pour cultiver les arts 
et les sciences". 
Uiteindelijk drukte P.H. PIETERS de hoop uit dat men in het algemeen belang zijn bedenkingen in 
• 	 overweging zou nemen op het ogenblik dat tot de afschaffing van de kloosters besloten werd. 
De overheid wenste evenwel op de brief van PIETERS niet te antwoorden (beslissing van 31 
augustus) vermits hij meende dat door de wet aangepaste maatregelen voorzien waren voor de 
bescherming van het kunstpatrimonium. Vanaf 1797 werd inderdaad besloten tot de oprichting in 
elk departement van een museum voor schone kunsten en de archieven van alle afgeschafte 
instellingen liet men per departement in een depot bijeenbrengen. 
2000 - 75 
Brief van P.H. PIETERS van 21 augustus 1796 aan de centrale administratie van het 
Leiedepartement (R.A.B., Archief Leiedepartement, nr. 1017) 
Liberté 	 Egalité 
Aux citoyens composant l'administration central du département de la Lys. 
Citoyens, la crainte que j'ai pour le bien de la république en général en cas que la supression des 
couvents a lieu dans les 9 départements réunies à la France, que le vandalisme vienne à jouer son 
rolle d'estruction et occasionne une perte considérable dans les arts et sciences, ce qu'on a vu 
souvent des exemple à cet égard, je demande que l'administration nomme dans chaque commune 
ou municipalité deux artiste peintre habitant de la dit commune qui prenderont aussitot la précaution 
que rien n'échappe et va se rendre dans les griffes du dis vandalisme à l'égard des tableaux, figures, 
medailles, architectures, etc. et  un plus grand nombres d'artistes, ci les villen son considérable, sous 
la surveillance de la dite municipalité de chaque canton, et de plus quatre artiste pour tout le 
département, sous la surveillance de l'administration central, qui seront chargé avec l'inspection 
général, et mentenir le bon ordre dans les arts et sciences ou de tout autre manière, citoijens que 
vous jugeraj le plus convenable á se sujet pour former à l'avenir un museum pour cultiver les arts et 
sciences ou tout artiste pourrait aprendre les arts et les dit sciences dans leur propre foijer. 
Comme tous artiste ne sont pas voyageurs pour aller trouver les entrepots qui en son remplie de 
pièces d'arts et sciences et comme il se trouve plusieurs fois que des élèves remplie de talens et de 
mérite n'on pas seulement le moijens d'aprendre dans leur commune, faute de moijens, et que leurs 
pères n'ont aucune fortunes, et qui es bien loin d'aller chercher les entrepots qui en sont remplie. 
Voilà Citoijens, les reflexions et l'interait que je prend à cet égard pour le bien général de la 
république et j 'ose espérer citoijens, que vous prenderait bien en considération pour le dit bien en 
cas que la supression des couvents vienne à être décidé. 
Salut et fraternitée 
Ostende le 12 de fructidor l'an 4 de la république franQaise. 
Pierre Henrij Pieters, Peintre et architecte habitant d'Ostende. 
VERBETERINGEN 
- op pag. 2000-46, 5e alinea lezen : Auguste FONTAINE i.p.v. August MONDAINE. 
- op pag. 2000-51, Raad van Beheer, laatste lijn, bijvoegen : dhr. Jan NUYTTEN. 


Pleidooi in 1796 door de Oostendse kunstenaar Pierre Henri Pieters tot vrijwaring van het cultureel erfgoed

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Open Marine Archive