Taha Toros Arşivi, Dosya No: 113-Cemal Gürsel.

Not: Derginin "Geçmiş Zaman Olur ki" köşesinde yayımlanmıştır.Unutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Felek, Burhan

Istanbul Sehir University Repository

geçmiş zaman olur ki...
B U R H A N
F E L E K
CEMAL GÜRSEL PAŞA
Ç ALIŞM A ve ikamet yerimiz İstanbul olduğu için ben oldukça uzun süren gazetecilik hayatım­da cumhurbaşkanlanyla. çok temas edememi-
şimdir.
Baştan başlamak lâzım gelirse, rahmetli Atatürk’ü 
bir kere Reşit Galip Bey’in millî eğitim bakanı olduğu 
tarihlerde bir lokalde gördüm. O beni görmedi bile. 
İkincisi de, sanınm 1937’de Beylerbeyi Sarayı bahçesin­
de tertip edilmiş olan Balkan Festivali’ne geldiği zaman 
sarayın koridorunda sadece kendisini selâmladım. Hepsi 
o kadar.
İsmet Paşa’yı cumhurbaşkanı iken bir defa İstanbul 
Belediyesi namına hükümetten para yardımı istemeye 
giden üç belediye azâsından biri sıfatıyla köşkte ziyaret 
etmiştim. Hatırında bile kalmadığı muhakkaktır. 
Sonradan, yani cumhurbaşkanlığından sonra bana 
“Kardeşim” diyecek kadar iltifat etmiştir. Ama, bu 
dostluğum cumhurbaşkanlığı sırasında değildir.
Ben ismet Paşa’yla ilk önce, belki size garip gelir, 
1931 yılında Atina’da görüştüm. O zaman başbakandı. 
Yunan başbakanı ihtiyar Venizelos’a iade-i ziyaret 
ediyordu. Yunanlılar bu ziyaretin Balkan Oyunlan’na 
tesadüf etmesini istediler ve bunda da isabet ettiler. 
Çünkü,) Atina'nın meşhur tarihî 70 bin kişilik mermer 
stadında Venizelos’la beraber halkın önünden geçerken 
çok alkışlanmıştı.
O tarihte bizim sürat koşucuları, Yunanlı starterin 
tarafsız olmadığından şikâyet ederek 1 sene evvel 
kendilerine haksızlık eden o starter değiştirilmezse 
yarışlara girmeyeceklerini 1930’da —yani, Birinci Bal­
kan Oyunları’nda— haber vermişlerdi. 1931’de gördük 
ki, Yunanlılar adamı değiştirmemişler. Bunu gören 
bizim sürat koşucuları Semih ile Mehmet Ali yarışa gir­
meyeceklerini söylediler.
Yunanlılar telâşlandılar. Başkasını bulamadıklarım 
söylediler. AıAa çocuklar dediklerinden dönmediler. 
Onun üzerine Yunan hükümeti Atina’da misafir olan 
İsmet Paşa’ya çocuklar üzerine baskı yapmasını rica 
ettiler. O da beni çağırdı. “Petit Palais” denilen o 
zamanlar yabancı konuklar konağı olan binada bu vesile 
ile benimle konuşmak isteyen İsmet Paşa’yla görüştüm.
Neyse, o meseleyi uzatmayalım, ismet Paşa’nın 
tavsiyesine rağmen çocuklar koşmadılar. Fakat 
4 X 100’de birinci olarak kıymetlerini gösterdiler.
Şimdi gelelim cumhurbaşkanları meselesine.
İsmet Paşa’dan sonra Celâl Bayar Bey’le reisicum­
hur olarak görüşmüş değilim.önce Cevdet Sunay Paşa 
ile Tunus, Ingiltere ve Amerika seyahatlerinde beraber 
oldum. Ara sıra iltifatlarına nail olurdum. Ama oturup 
sohbet etmedik. Sayın Fahri Korutürk’ün birkaç defa 
iltifatına mazhar olmuştum. Hatta birlikte yemek dahi 
yemiştik.
Lâkin, 27 Mayıs İhtilâli dediğimiz Millî Birlik 
devrinde cumhurbaşkanı olmadan ve olduktan sonra Ce­
mal Gürsel Paşa’yla çok sohbet ettim. Buna âmil olan 
zat, Paşa’nm yaveri ve sonradan dostu olarak kalmış ve 
yakında hayata gözlerini kapamış mükemmel insan 
hava emekli Albayı Agasi Şen Bey’di.
Cemal Paşa, dinlenmek için yazm İstanbul'a geldiği 
zaman hemen araba gönderir ve beni Florya’ya 
çağırırdı. Cemal Paşa’nın Florya cumhurbaşkanlığı 
ikâmetgâhında kaldığını pek hatırlamıyorum. O zaman­
lar herhalde bu tesisler vardı. Çünkü, Cevdet Sunay 
Paşa zamanında 1971’de kendisini ziyarete gittiğimiz 
zaman bizi orada kabul etmişti.
Neyse, gelelim Cemal Paşa’ya.
Agasi Şen merhum, mütemadiyen bana “Aman Pa­
şa’nm cumhurbaşkanı olmasına mani olun, adamın ha­
yatına malolur” derdi, önceleri Cemal Gürsel Paşa, 
Millî Birlik Komitesi Başkanı olarak hem hükümet, hem 
devlet başkanıydı. Ama resmen cumhurbaşkanı değildi. 
Ve anladığım kadarıyla cumhurbaşkanlığına da adaylı­
ğını koymayacaktı. Fakat, bir gün, galiba Ankara’da 
görüşürken bana:
— Cumhurbaşkanlığına namzetliğimi koymayacak­
tım. Ama Kasım Gülek Bey, namzetliğini koymuş. Baş­
ka da yok. Nasıl bırakayım? dedi.
— Siz bilirsiniz Paşam! dedim ve cumhurbaşkanlığı­
na namzetliğini koydu ve tabiî seçildi.
Ama Agasi Şen merhumun dediği çıktı ve bu iş onun 
hayatına maloldu.
Cemal Gürsel’i ilk tanıdığım tarihi pek iyi hatırlarım.
27 Mayıs inkılâbı olmuştu. Gazeteciler Cemiyeti 
İdare Heyeti o sırada Ankara’ya gidip yeni hükümete 
tebriklerimizi ve daima olduğu gibi dileklerimizi suna­
caktık. Adkara’da indiğimiz Bulvar Palas Oteli’nde, 
Başbakanlık’ta bir gazeteciler toplantısı olduğunu haber 
verdiler. Hatırımda kaldığına göre, yalnız olarak gittim. 
Cemal Gürsel Paşa’yı gördüm, kendimi tanıttım, iltifat 
etti ve beni Başbakanlık yahut Heyet-i Vekile 
salonundaki toplantıya çağırdı. Cemal Gürsel Paşa’yla 
orada görüştüm. İri yan ve bir başkumandan olacak 
çapta sevimli bir zattı. Ben tanıdığım zaman yaşı 65 
üstündeydi. Zaten Millî Birlik Komitesi bu zatı 
İzmir’den kendi başlarına davet ettikleri zaman emekli 
orgeneraldi.
Toplantıya gittik. Çittik ki, mahşer. Oturacak yer 
yok. Yukarda anlattığım gibi İstanbul basını, besleme 
gazetecilik kalksın diye resmî ilân sisteminin kaldırılma­
sını istiyorlardı.
Devamı var
18
r  ^
geçmiş zaman olur ki...
BURHAN 
FELEK
I ' - t » * . . - ,  -¿ r,
i\
CEMAL GÜRSEL PAŞA
Toplantıda Paşa’nın sağında o zaman Başbakanlık 
Müsteşarı olan Albay Alparslan Türkeş Bey, solunda da 
Basm-Yaym Umum Müdürü vazifesini gören Binbaşı 
Ahmet Yıldız beyler vardı. Arkasında ayakta, yaveri 
olan merhum Agasi Şen duruyordu. Ondan sonra, ne 
zaman İstanbul’a geldiyse kendisiyle sohbetler ettik. 
Yaşma ve yetiştiği neslin bulunduğu devreye göre, 
Cemal Gürsel Paşa merhumun son derece liberal 
düşünceleri olduğunu hayret ve takdirle müşahede 
etmişimdir.
Geçenlerde vefatının yıldönümü olduğunu gazeteler­
de ve TRT yayınlarında görünce bu eski ve kıymetli 
devlet adamı dostumun hatırasını yâdetmemenin vefa­
sızlık ve gerçekten ayıp olacağını düşündüm.
Burada bir noktaya işaret etmeden geçemeyeceğim. 
Cemal Gürsel Paşa, Yassıada muhakemelerinin idama 
dair verdiği kararların hiçbirini tatbik etmek istememiş 
ve 15 idam cezasından 12’sini müebbede tahvil ettikten 
sonra, merhum Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve 
Haşan Polatkan beyleri de aym şekilde kurtarmak üze­
reyken, Yassıada komutanı ’olan zat bu haberin 
kendisine gelmesinden evvel infazı yapmıştır. Allah 
taksiratını affetsin!


Cemal Gürsel Paşa

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository