چکيده
زمينه: با توجه به رشد جمعیت، پدیده صنعتی شدن و شهرنشینی، نگرانی در مورد کیفیت هوا و تأثیر آن بر سبک زندگی انسانها امری بدیهی است. بو مهمترین عامل نگرانی مردم در هنگام احداث و بهرهبرداری از تصفیهخانه فاضلاب است. با توجه به مساعد بودن شرایط محیطی در برکههای تصفیه فاضلاب و شبکههای جمعآوری برای فعالیت میکروارگانیسمهای بیهوازی تجزیه کننده مواد آلی فاضلاب در اثر احیا ترکیبات آلی مولد بو نظیر مرکاپتانها، اسکاتول، هیدروژنسولفاید و ... تولید میگردند. همچنین بوی ناخوشایند باعث ایجاد اثرات سوء سلامتی و مزاحمت برای ساکنین اطراف و پرسنل شاغل در محل تصفیهخانه میشود. کنترل بو یکی از ملاحظات اصلی است که میباید در طراحی، بهرهبرداری از فاضلابروها، تصفیهخانهها و تأسیسات دفع آن با توجه به بازتاب پذیرش یا عدم پذیرش اینگونه تأسیسات از نظر مردم، مدنظر قرار گیرد. لذا هدف از تحقيق حاضر شناسایی و پایش بو ناشی از ترکیبات آلی در تصفیهخانه و شبکه فاضلاب شهر قزوین و ارائه راهکارهای کنترل بو بود.
روش: آنالیتهایی که دامنه اثرات بو و اثرات سوء سلامتی بالاتری دارند با استفاده از آنالیز کیفی آلایندههای گازی آلی ناشی از فاضلاب و در نهایت با استفاده از یک ماتریس انتخاب شدند. تکنیک نمونهبرداری بر مبنای جذب بر روی جاذب کربن فعال بود. در این روش از پمپ نمونهبرداری Low volume با میزان نرخ جریان ml/min ۲۰۰-۲۰ در مدت زمان نمونهبرداری حدود ۱۵ دقیقه استفاده گردید. جهت پايش و اندازهگيري ساليانه ترکيبات آلي فرار از دستگاه کروماتوگرافی گازی (GC) استفاده شد.
یافتهها :ميانگين غلظت بنزن و تولوئن در فصل بهار در ايستگاه لاگون بيهوازي به ترتيب داراي بالاترين ميزان ۳mg/m ۴۵/۲±۷۳/۱ و ۳mg/m ۲۷/۰±۱۹/۰ بود. در فصل تابستان نيز بالاترين ميزان بنزن و تولوئن به ترتيب مربوط به ایستگاههای لاگون بيهوازي و ايستگاه پمپاژ با ميانگين غلظت ۳mg/m۲/۴۶۵۹±۵۸/۲۹۷ و ۳mg/m۴/۳۳۷۷±۲۰۴/۲۳۸۸ در مورد بنزن و ۳mg/m۸/۹۶۸۳±۵/۶۸۵۰ و ۳mg/m۶/۹۵۸۳±۹/۶۷۷۵ در مورد تولوئن بود. ميانگين غلظت بنزن و تولوئن در فصل زمستان در ايستگاه خيابان شهيد بابايي به ترتيب داراي بالاترين ميزان ۳mg/m۲۶/۰±۱۸۵/۰ و۳mg/m۰۱۲/۰±۰۰۹/۰ و در ايستگاه خيابان راهآهن به ترتيب ۳mg/m۰۵/۰±۰۳۷/۰ و ۳mg/m۶۱/۰±۰۴۳/۰ داراي کمترين ميزان بود.
نتیجهگیری: در شبکه جمعآوری فاضلاب بیشینه غلظت ترکیبات آلی فرار در ایستگاه خیابان شهید بابایی شناسایی شد. تردد وسایل نقلیه در جوار ایستگاههای نمونهبرداری به عنوان عامل مخدوشکننده عمل نموده است. در تصفیهخانه فاضلاب بیشینه آلودگی ترکیبات آلی فرار در تصفیهخانه و در جوار ایستگاههای پمپاژ و لاگونها شناسایی شد. پراکندگی آلودگی در پیرامون تصفیهخانه و در جهات مختلف یکنواخت نبوده و جوامع انسانی و مراکز تجاری و صنعتی پیرامون تصفیهخانه متأثر از آلودگی تولید شده در تصفیهخانه قرار نیستند. در شبکه جمعآوری فاضلاب رابطه بین میانگین غلظت بنزن و تولوئن در فصول مختلف سال، زمان نمونهبرداری و ایستگاههای مختلف معنیدار است (۰۵/۰>P). در تصفیهخانه فاضلاب رابطه بین میانگین غلظت بنزن و تولوئن در فصول مختلف سال و زمان نمونهبرداری معنیدار نیست (۰۵/۰<P).
کلیدواژه: تصفیهخانه فاضلاب، شبکه جمعآوری فاضلاب، مواد آلي، بوي نامطبو
