Olszewski, Mieczysław

Rocznik Teologii Katolickiej

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

christoph Böttigheimer, johannes Hofmann (red.), Autorität und Synodalität. Eine interdisziplinäre und interkonfessionelle umschau nach ökumenischen Chancen und ekklesiologischen Desideraten Frankfurt am main, Verlag otto lembeck 2008, 382 s.W 2008 roku ukazała się w wydawnictwie Otto Lembeck we Frankfurcie nad Menem bardzo cenna z ekumenicznego punktu widzenia pozycja: Autorytet i synodalność. Międzydyscyplinarny i międzywyznaniowy przegląd ekumenicznych szans i kościelnych dezyderatów. Jest to pokłosie sympozjum zorganizowanego przy Katolickim Uniwersytecie w Eichstätt-Ingolstadt w dniach 14-16 listopada 2007 roku. Tematyka wygłoszonych referatów nawiązywała bezpośrednio do międzywyznaniowego dialogu pomiędzy Kościołem prawosławnym a katolic-kim, a zwłaszcza dotyczyła ona spotkań Komisji do spraw dialogu, które miały miejsce w Belgradzie w 2006 roku i w Rawennie w 2007 roku. Tematyką tych obu spotkań były: wspólnota kościelna, synodalność1 i autorytet. Stąd też całość materiału sympozjum zebranego w prezentowanej tu książce podzielono na trzy części: Autorytet, Synodalność, a trzecia część przedstawia oba zagadnienia we wzajemnej zależności. Referaty na sympozjum głosili przedstawiciele Kościo-łów tak katolickiego jak i prawosławnego, ponadto przedstawiciele Kościoła unickiego Ukrainy, jak też przedstawiciele Kościołów protestanckich. Autorzy referatów reprezentują różne dziedziny wiedzy: biblistykę, teologię patrystycz-ną, teologię dogmatyczną, historię Kościoła, prawo kanoniczne tak katolickie jak wschodnie. Już sama różnorodność dziedzin wiedzy i różnorodność wy-znaniowa reprezentowanych przez prelegentów nadawała sympozjum, a teraz zebranym w pozycji książkowej referatom, nadaje wysoką wartość podjętego dzieła. Tak więc wszystkie referaty oparte o głęboką wiedzę Autorów, mają swoją ekumeniczną wymowę. Nie sposób jednak je wszystkie omówić. Wskażemy na tematy najczęściej podejmowane i najbardziej dyskutowane.Najwięcej miejsca na sympozjum, a potem w opublikowanej pozycji książko-wej, poświęcono „autorytetowi”, pod którym, gdy chodziło o Kościół katolicki, rozumiano przeważnie prymat papieża. Prymat papieża – biskupa Rzymu – kształtował się w pierwotnym chrześcijaństwie powoli, ale bardzo wyraźnie na bazie budowania kościelnej komunii, której zasadniczym zwornikiem był biskup Rzymu. Temat rozwoju i umacnianiu się autorytetu (prymatu) biskupa Rzymu w pierwszych pięciu wiekach chrześcijaństwa ukazuje w sposób udoku-1 W prezentowanej pozycji używa się słowa „Synodalitat”, które w Kościołach wschodnich słowiańskich określa się mianem „soborność”.213Recenzjementowany Johannes Hofmann, profesor starożytnej historii Kościoła i teologii patrystycznej Uniwersytetu w Eichstätt2.Jeden z opublikowanych dokumentów Komisji Kościoła prawosławnego i katolickiego ds. dialogu, na który powołuje się w swoim opracowaniu Ch. Bötti-gheimer, na temat biskupstwa w Kościele, a w tym prymatu biskupa rzymskiego, uwzględniając różnice w rozumieniu prymatu w obu Kościołach, kończy wielce obiecującym zdaniem: „Biorąc pod uwagę wspólnotę lokalnych Kościołów można temat prymatu w całym Kościele, a przede wszystkim temat prymatu biskupa Rzymu, podjąć z uwzględnieniem potrzeby dalszej dyskusji, powinna być przedstawiona zasadnicza różnica pomiędzy nami, aby później móc ją wyjaśnić”3. Tenże autor w innym artykule4 przedstawiając obecną sytuację ekumenicznego dialogu idącego w trzech kierunkach, tzn. dyskusji dotyczącej autorytetu soborowego, biskupiego i prymatu papieskiego zaznacza, że wyłania się możliwość porozumienia pomiędzy Kościołami katolickim, prawosławnym i luterańskim. I tak Böttigheimer cytuje znaczącą wypowiedź greckiego teologa, E. Theodorou: „Jeżeli nauczanie i instytucje rzymsko-katolickiego bratniego Kościoła (np. nauczanie o jurysdykcyjnym prymacie papieża i o jego nieomyl-ności) odstąpią od wymagania powszechnej ważności i skuteczności, zdewa-luują je i osłabią ich wymowę poprzez symboliczną wykładnię i interpretację, a która swoją ważność zachowałaby w obrębie Kościoła katolickiego, to byłoby możliwe – moim zdaniem – tę symboliczną interpretację – na rzecz jedności – potraktować ze strony prawosławnych teologów jako w pewnym sensie no-śną”5. Podobnie w przyjętym przez Mieszaną katolicko-prawosławną Komisję ds. Dialogu z 13 X 2007 roku w Rawennie, stwierdza się, „że Rzym jako Kościół, który według św. Ignacego z Antiochii «przewodzi w miłości», zajął pierwsze miejsce w szacunku i dlatego biskup Rzymu był pierwszy (protos) spośród pa-triarchów”. Stąd połączenie synodalnej zasady dla poszczególnych Kościołów lokalnych z urzędem biskupa Rzymu jako służby wspólnocie i jedności całego Kościoła Komisja Mieszana ds. Dialogu wcale nie wyklucza6.Także luteranie dają do zrozumienia, że byliby skłonni przyjąć biskupa Rzymu jako reprezentanta całego chrześcijaństwa, o ile byłby zaakceptowany system autokefaliczny, tzn. ogólnokościelnej koinonii siostrzanych Kościołów, a w niej przysługiwałoby biskupowi Rzymu honorowe przewodnictwo jako primus inter pares7.2 J. Hofmann, Communio – Prüfstein personaler uns synodaler Autorität im Kontext kirchlich rezipierter Sunoden der ersten fünf Jahrhunderte?, s. 79-107.3 Ch. Böttigheimer, Einführung zur ökumenischen Situation, s. 14 (s. 13-17).4 Tenże, Kirchliche Autorität im ökumenischen Dialog. Konziliare, episkopale und primatiale Autoritäts-ausübung: Gemeinsamkeiten und Divergenzen, s. 23-47.5 Tamże, s. 39.6 Tamże, s. 39-40.7 Tamże, s. 40.214 RecenzjeAle, jak stwierdza Ch. Böttigheimer, narazie droga do głębszych relacji i usta-leń jest wciąż daleka i traktowanie Kościołów chrześcijańskich jako communio wyraża się raczej dzisiaj lepiej jako communicatio8.Pierwsza część omawianej tu pozycji zawiera wiele wartościowych opraco-wań, które najlepiej by było przetłumaczyć dla polskiego Czytelnika w całości na język polski. Do takich opracowań należy zaliczyć artykuł profesor Theresia Hainthaler: „Autorytet i autorytety w starożytnym Kościele. Patrystyczne uwagi odnośnie do dokumentu z Rawenny”9. Theresia Hainthaler odwołuje się do dokumentu z Rawenny, gdzie wyjaśnia się również terminy m.in. „autorytet”: „Autorytet Kościoła pochodzi od jego Pana i Głowy Jezusa Chrystusa” (por. Ef 1, 22; 5, 23). Dalej celem „autorytetu” w Kościele jest jednoczyć całą ludzkość w Jezusie Chrystusie (Ef 1, 10; J 11, 52) Jest on przeznaczony do służby (diakonia) wspólnocie. Dokument z Rawenny, jak pisze T. Hainthaler, wskazuje na to, że „autorytet w kościelnej communio jest powiązany z zasadniczymi strukturami Kościoła, do których należą wyznanie wiary, sprawowanie sakramentów dzięki sukcesji apostolskiej (...). Tak jak communio w sakramentach zakłada communio w tej samej wierze, tak też musi zaistnieć pełna kościelna communio pomiędzy Kościołami przy jednoczesnym uznaniu kanonicznego prawodawstwa w ich prawowitej różnorodności”10. Theresia Hainthaler dokumentuje swoją interpre-tację dokumentu z Rawenny wielu wypowiedziami Ojców Kościoła, co czyni ją praktycznie niepodważalną. I jak echo powtarza się w dokumencie z Rawenny, że communio jest kryterium i miejscem wykonywania autorytetu. To w ramach uporządkowanej wspólnoty zgodnie z normami prawa kanonicznego dokonuje się posłannictwo każdego Kościoła wspieranego łaską Bożą, aby służyć Bogu i oddawać Mu chwałę, staje się miejscem głoszenia Ewangelii i sprawowania sakramentów, miejscem, w którym wierni dokładają starań, by ulżyć doli potrzebujących i gdzie każdy może osiągnąć zbawienie (19 pkt. dokumentu z Rawenny). Dokument podkreśla także, że charyzmaty poszczególnych wier-nych i posługi w Kościele łączą się we wspólnocie, której przewodniczy biskup, a który z kolei służy jedności Kościoła lokalnego11.Warto zwrócić uwagę na mocowanie się prawosławnej teologii o uznanie nośników kościelnego nauczania wobec wyzwań trzeciego Tysiąclecia, czym się zajął A. Vletsis12. Uznawanie przez większość Kościołów prawosławnych autorytetu znajdującego się w gestii synodów, w przeciwieństwie do prymatu 8 Tamże, s. 41.9 T. Hainthaler, Autorität und Autoritäten in der Alten Kirche. Praktische Anmerkungen zum Ravenna-Dokument, [w:] Autorität und Synodalität, dz. cyt., s. 49-77. 10 Tamże, s. 51.11 Tamże, s. 59.12 A. Vletsis, Das Ringen der orthodoxen Theologie um die Erkenntnis um die Träger der kirchlichen Lehre von der Herausforderung des dritten Milleniums, [w:] Autorität und Synodalität, dz. cyt., s. 147-167.215Recenzjepapieża w Kościele katolickim, poddawane jest, zwłaszcza w ekumenicznym dialogu, dyskusji. Prawosławni, jak np. A. Kallis, na którego powołuje się Vletsis, postulują rozróżnienie pomiędzy dwoma pojęciami: „autorytet” i „autentycz-ność”, z których to ostatnie oznaczałoby bazowanie na prawdzie zachowywanej w tradycji, wbrew „katolickiej monarchicznej strukturze Kościoła czy też pro-testanckiemu antyinstytucjonalnemu, duchowemu wyobrażeniu Kościoła”13. Jednakże Vletsis prezentuje różnorodność prawosławnej teologii, wychodząc od autorytetu „ex sese” postanowień ekumenicznych soborów aż do rozumienia go „ex consensu Ecclesiae.”W trzeciej części warte zauważenia jest rozumienie autorytetu i synodalności w KPK z 1983 przedstawione przez S. Haeringa14. KPK pod pojęciem auctoritas rozumie raczej prawowitą i właściwą instancję, która wypełnia kościelną władzę. Natomiast, gdy chodzi o synodalność, a w KPK mówi się raczej o synodach, to rozumie się je (synody) w ścisłym znaczeniu jako zgromadzenie biskupów, którzy poprzez kolegialnie podejmowane decyzje, wypełniają kościelny obowią-zek nauczania i zarządzania. Jako członkowie uczestnicy synodów są brani pod uwagę także osoby niebędące biskupami, jednakże bez prawa głosu. Tak więc synody w najnowszym KPK z 1983 roku mają charakter typowo biskupi15. Autor cytowanego artykułu wylicza różne synodalne formy funkcjonujące w Kościele katolickim. Są to synody we właściwym znaczeniu: sobór ekumeniczny (KPK kan. 330-367), synody partykularne (kan. 439-446) i do tego zalicza on konfe-rencje biskupów (kan. 447-459), jak też synody w szerszym znaczeniu: synody biskupów, synody diecezjalne, wszelkiego rodzaju rady – każda z tych ostatnich form ze zróżnicowanymi kompetencjami. Po bliższym przedstawieniu różnych form synodalnych, autor stwierdza, że autorytet i synodalność w Kościele łacińskim nie są sobie przeciwstawne, są raczej związane ze sobą i w wielu przypadkach zależą od siebie. Ukazuje również, że w Kościele katolickim zasadą i fundamentem jedności całego Kościoła jest papież, a zasadą i fundamentem Kościołów lokalnych jest biskup.Interesujące zasady posiadają katolickie Kościoły wschodnie uwidocznione przez A. Weissa w artykule o znaczeniu autorytetu i synodalności w prawie kanonicznym tychże Kościołów16. Autor podkreśla, że w katolickich Kościołach wschodnich uznaje się dwa niepodważalne podmioty: wspólnotę wierzących i sakrament święceń, będący podstawą urzędu przewodzącego lokalnemu Ko-ściele. Formami synodalnymi są: synod biskupi w ramach patriarchatu, Synod 13 Tak Kallisa cytuje Vletsis, tamże, s. 147.14 S. Haering, Autorität und Synodalität im Gesetzbuch der lateinischen Kirche, [w:] Auto-rität und Synodalität, dz. cyt., s. 297-320.15 Tamże, s. 299.16 A. Weiss, Die Zordnung von Autorität und Synodalität im CCEO, , [w:] Autorität und Synodalität, dz. cyt., s. 361-377.216 RecenzjeStały i Konwent Patriarchalny. Członkami synodów Kościołów wschodnich są biskupi, świeccy mogą być doradcami.Reasumując, można powiedzieć, że ukazywana tu pozycja jest ze wszech miar cennym przyczynkiem w dialogu międzykonfesyjnym w chrześcijaństwie. Jedynie poprzez dyskusję, wyjaśnianie dogłębne spraw wiary i rozumienia funkcjonowania Kościołów chrześcijańskim przybliża nas do jedności. Jest wiele spraw ciągle inaczej rozumianych przez Kościoły chrześcijańskie, ale tylko na drodze dyskusji, takiego np. sympozjum, jakie miało miejsce w uniwersytecie w Eichstätt-Ingolstadt, a teraz wydane w formie książkowej, można wiele wy-jaśnić i przybliżyć stanowiska w sprawach wiary i jedności. Pozycja książkowa dokumentuje treści przedstawionych referatów, czuje się jednak niedosyt z braku dyskusji, której ta publikacja nie zawiera. Jest to jednak ważne dzieło i godne polecenia także polskim ekumenistom i członkom różnych gremiów ds. dialogu pomiędzy chrześcijańskimi wyznaniami.Ks. Mieczysław Olszewski

Christoph Böttigheimer, Johannes Hofmann (red.), Autorität und Synodalität. Eine interdisziplinäre und interkonfessionelle Umschau nach ökumenischen Chancen und ekklesiologischen Desideraten, Frankfurt am Main, Verlag Otto Lembeck 2008, 382 s.

Christoph Böttigheimer, Johannes Hofmann (red.), Autorität und Synodalität. Eine interdisziplinäre und interkonfessionelle Umschau nach ökumenischen Chancen und ekklesiologischen Desideraten, Frankfurt am Main, Verlag Otto Lembeck 2008, 382 s.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Crossref