Zabielski, Józef

Rocznik Teologii Katolickiej

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

I I I I Sprawozdania i recenzje 1 5 1  A. Skreczko, Troska Kościoła katolickiego w Polsce o małżeństwo i rodzinę w okresie Wielkiej Nowenny Tysiąclecia {1 957-1 966}. Studium teologiczno-pastoralne,  Białystok 2002,  ss. 610.  Rodzina stanowi jedną z podstawowych trosk Kościoła. Wyraża s ię  to w wielu i różnorodnych formach służby rodzinie . Podyktowane jest to misją i celem istnienia Kościoła, oraz istotą i znaczeniem rodziny w życiu każdego człowieka. „Kościół - uczy Jan Paweł II - świadomy tego, że małżeństwo i rodzina stanowią jedno z najcenniejszych dóbr ludzkości,  pragnie nieść swoją naukę i zaofiarować pomoc tym, którzy znając wartości małżeństwa i rodziny, starają się pozostać im wierni ; tym, którzy w niepewności i niepo­koju poszukują prawdy; i tym, którzy niesłusznie napotykają na przeszkody w realizowaniu własnej wizji rodziny. Podtrzymując pierwszych ,  oświecając drugich i wspierając tych ,  którym stwarzane bywają trudności, Kościół pra­gnie służyć każdemu człowiekowi, zatroskanemu o losy małżeństwa i rodzi­ny" (Jan Paweł II, Adhortacja Apostolska „Familiaris consortio" ,  1 ) .  Tę troskę o rodzinę Kościół przejawiał w każdym okresie swoich dziejów i w każdym środowisku swego istnienia. Szczególną postawę troski wykazują Kościoły lokalne i w szczególnych okresach swoich dziejów. Także Kościół w Polsce na przestrzeni swoich dziejów wielokrotnie dowiódł wielkiego zain­teresowania i zatroskania o rodzinę . Do takiego szczególnego okresu i oko­liczności zaliczyć należy czas po drugiej wojnie światowej , kiedy Ojczyzna nasza, a wraz z nią rodziny, przeżywała okres wielkiej próby wierności Bogu i sobie.  W tym czasie - na początku drugiej połowy XX wieku - Kościół polski rozpoczął przygotowania do swego Milenium - tysiąclecia Chrztu Polski . Czas owych szczególnych przygotowań stanowi tzw. Wielka Nowenna ( 1957-1966) . Wśród różnych form przeżywania owej Nowenny wyróżnia się troska Kościo­ła o rodzinę . Temu zagadnieniu poświęcił swą książkę ks . Adam Skreczko . Książka nosi tytuł :  Troska Kościola katolickiego w Polsce o małżeństwo i rodzi­nę w okresie Wielkiej Nowenny {1 957- 1 966} . Studium teologiczno-pastoralne, Białystok 2002 .  Stanowi ona jego rozprawę habilitacyjną z zakresu teologii pastoralnej ,  o czym informuje podtytuł. 1 52 Sprawozdania i recenzje Treść książki , licząca 6 1 0  stronic druku, podzielona została podzielona na trzy części, poprzedzone Wstępem . Część pierwsza, zatytułowana jest :  „Sytuacja małżeństw i rodzin w Polsce w okresie Wielkiej Nowenny" . Poświę­cona została analizie uwarunkowań życia i rozwoju wspólnoty małżeńsko­rodzinnej w Polsce w omawianym okresie . Jest to swoista diagnoza przedmiotu badań, źródłowo oparta nie na badaniach empirycznych, ale na dokumen­tach - teologicznych i innych - obrazujących sytuację badanego okresu pod kątem funkcjonowania rodziny. Zagadnienia zostały ukazane poprzez anali­zę dwóch kontekstów życia polskich małżeństw i rodzin : społeczno-politycz­nego (rozdz . I) i eklezjalnego (rozdz . II) . W części drugiej podjęty został „Doktrynalny wymiar troski Kościoła o małżeństwo i rodzinę" .  Autor po ogól­nym scharakteryzowaniu nauczania biskupiego (rozdz. I) , ukazał: teologię małżeństwa - miłość ,  istotę małżeństwa chrześcijańskiego, jego cele i przy­miot (rozdz. II) oraz teologię rodziny - jako Kościoła domowego, odwzorowa­nia Rodziny Nazaretańskiej , miej sca uświęcenia i wychowania ,  j ak też odniesień do narodu i państwa (rozdz. III) . Część trzecia nosi tytuł :  „Duszpa­sterski wymiar troski Kościoła o małżeństwo i rodzinę" .  Tutaj - również w trzech rozdziałach - Autor kolejno omawia następujące formy troski pol­skiego Kościoła o wspólnotę małżeńsko-rodzinną: duszpasterstwo rodzin, dusz­p asterstwo dziec i  i młodzieży, oraz inne - stanowe , charytatywne ,  trzeźwościowe, pielgrzymkowe, włączając w t o  także synody diecezjalne. Całość analiz zwieńczona jest Zakończeniem, z podaniem wykazu bibliogra­fii ,  aneksów oraz streszczeń w języku włoskim i angielskim. Omawiana rozprawa merytorycznie i źródłowo dotyczy Wielkiej Nowen­ny, która była okresem dziewięcioletniej wytężonej pracy duszpasterskiej polskiego Kościoła. Była ona przygotowaniem do uroczystych obchodów mi­lenijnych w roku 1966 .  Wielka Nowenna stanowiła pierwszy integralny -o zasięgu ogólnopolskim - program duszpasterski, obejmujący wszystkie dzie­dziny duszpasterstwa. Jego celem było ożywienie życia religijno-moralnego Polaków w skali całego kraju.  Ks. A. Skreczko wykazał, że wśród wielu in­nych zagadnień omawiana Nowenna była okresem szczególnej mobilizacji sił i intensywnej działalności polskiego Kościoła katolickiego na rzecz mał­żeństwa i rodziny. Wtedy to bowiem polscy biskupi, a wraz z nimi inni dusz­pasterze, małżeństwo i rodzinę uczynili priorytetem całego duszpasterstwa, sądząc, że walkę o ocalenie wiary polskiego narodu należy rozpocząć i sku­pić na pomocy rodzinie . Omawianą rozprawę ks . A. Skreczko w moim przekonaniu charakteryzu­ją dwa - oprócz wielu innych - szczególne walory. Od strony społeczno­historycznej stanowi ona monograficzną analizę sytuacji polskiej rodziny i Kościoła po drugiej wojnie światowej , co zasługuje na szczególne podkre-Sprawozdania i recenzje 1 53 ślenie. Czasowo - zgodnie z założeniem - Autor koncentruje się na okresie Wielkiej Nowenny, czyli na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku. Sięga jednak do czasów poprzednich, jak też prognostycznie wska­zuje na skutki owej Nowenny. Poświęcony temu rozdział pierwszy zawiera dobrą analizę stosunków państwo-Kościół katolicki w polskiej rzeczywistości polityczno-społecznej w latach 1 945 -1966 .  Opisując model małżeństwa i ro­dziny propagowany przez polskie państwo tego czasu ks. A. Skreczko pod­kreśla: "Państwo promowało laicki model małżeństwa i rodziny. W wyniku ścierania się tego stanowiska z kościelnym upowszechniły się w świadomo­ści szerokich rzesz społeczeństwa przeciwstawne modele życia małżeńskie­go i rodzinnego" (s. 3 7) .  Szczególnym wyrazem tego „państwowego modelu" były rozwody, zagrożenia demograficzne przez sztuczne poronienia i anty­koncepcję, zawodowa aktywizacja kobiet, co w sumie negatywnie wpływało na podstawowe funkcje rodziny. Należy pamiętać, że ten „model" życia wspól­noty małżeńsko-rodzinnej został utrwalony i dzisiaj - w zmienionych uwa­runkowaniach i postaciach - trwa. Tym zagrożeniom miała się przeciwstawić kościelna koncepcja małżeństwa i rodziny, wypracowana w polskim Kościele w okresie Wielkiej Nowenny, realizowana w różnych formach działalności duszpasterskiej . W swej warstwie systematycznej jawi się ona jako pogłębio­na merytorycznie teologia małżeństwa i rodziny. Lektura książki ks. A. Skreczko ukazuje ,  że jest to teologia małżeństwa i rodziny głęboka merytorycznie , do­brze osadzona w kontekście eklezjalnym, co gwarantuje jej doktrynalną wiary­godność .  W prezentowanej tu teologii wspólnoty małżeń- ska-rodzinnej uwzględnione zostały realia życia współczesnego człowieka, z podkreśleniem personalizmu ujęcia całości .  Mając na względzie czas, kiedy polscy biskupi wypracowali ten teologiczno-pastoralny model wspólnoty małżeńsko-rodzin­nej - przed Vaticanum II - należy podkreślić trafne ujęcie zagadnienia, co znalazło swe odbicie w dokumentach II Soboru Watykańskiego . Bez obawy błę­du można tu mówić o specyficznie polskiej teologii małżeństwa i rodziny oraz pastoralnej koncepcji wcielania jej w życie . Ks. A. Skreczko skrupulat­nie to przeanalizował, ukazując w sposób kompetentny od strony merytorycz­nej oraz logicznie zwięzły i jasny w odbiorze dla czytelnika, także nie mającego teologicznego przygotowania. W tym widać drugi szczególny walor omawia­nej rozprawy. Kompetencję Autora oraz doktrynalną wiarygodność analiz i wniosków omawianej książki ukazuje jej baza źródłowa. Imponuje już w swej zewnętrz­nej postaci :  bibliografia zamieszczona na końcu rozprawy, łącznie z literaturą podstawową i pomocniczą, spisana jest na 45 stronicach tekstu. Ks. A. Skrecz­ko, badając nauczanie polskich biskupów dotyczące małżeństwa i rodziny w okresie dziewięcioletniej Wielkiej Nowenny, dotarł nie tylko do nauczania 1 54 Sprawozdania i recenzje oficjalnego w postaci listów pasterskich, odezw czy deklaracji ,  ale też do znaczących w tym temacie kazań i okazjonalnych przemówień, jak też do odnośnych artykułów ich autorstwa. Gromadząc ten materiał źródłowy Autor przeprowadził kwerendę w urzędowych pismach kurii diecezjalnych, wyda­wanych w badanym przez niego okresie . W trosce o badawczą wiarygodność ks. A. Skreczko wymienione teksty źródłowe uzupełnił materiałami archiwal­nymi, co jeszcze bardziej wzmacnia doktrynalna-eklezjalne znaczenie jego rozprawy. Na podkreślenie zasługuje szczególne wykorzystanie publicznych enuncjacji Ks . Prymasa St. Wyszyńskiego na temat małżeństwa i rodziny, zachowanych w formie autoryzowanych maszynopisów w Instytucie Pryma­sowskim w Warszawie. Ksiądz Prymas był inspiratorem, głównym autorem i wykonawcą Wielkiej Nowenny. Można więc mówić o prymasowskiej koncepcji - wizji małżeństwa i rodziny, która w kontekście uwarunkowań polskich jawi się jako wyjątkowo dojrzała i interesująca. Rozprawa ks.  A. Skreczko jest pracą z zakresu teologii pastoralnej i taki charakter został zachowany w całości jej analiz i wniosków. Podjęty z tego punktu widzenia problem małżeństwa i rodziny został zaprezentowany w sposób kompetentny, dobrze „osadzony" źródłowo i merytorycznie pogłę­biony. W konsekwencji mamy wartościową monografię ukazującą jeden z najważniejszych okresów życia polskiego Kościoła drugiej połowy dwudzie­stego wieku, duszpastersko zaangażowanego w ratowanie i rozwój wspólnoty małżeńsko-rodzinnej . „Okres Wielkiej Nowenny - konstatuje Autor rozprawy - był czasem tworzenia duszpasterstwa małżeństw i rodzin w Polsce. Biskupi polscy w okresie trwania Wielkiej Nowenny traktowali duszpasterstwo rodzin jako 'palącą potrzebę naszych czasów' wobec zmiany form życia rodzinnego, trudności bytowo-wychowawczych i postępującego zaniku pierwiastków nad­przyrodzonych w życiu rodzinnym. [ „ . ]  Biskupi starali się przywracać rodzinie jej eklezjalną i duszpasterską rangę" (s. 5 1 8) .  Wymienione tu uwarunkowania i zagrożenia rodziny trwają - a nawet powiększają się - do dzisiaj . Stąd też ówczesna teologiczno-eklezjalna wizja rodziny oraz wypracowane wtedy metody duszpasterstwa rodzin zachowują swą aktualność do dzisiaj . W tym też zawiera się szczególna wartość i aktualność rozprawy ks.  A. Skreczko . Mogą i powinni sięgać do niej zarówno zajmujący się duszpasterstwem mał­żeństw i rodzin, jak też przygotowujący się do życia małżeńskiego i rodzinne­go oraz małżonkowie i rodzice . Tym osobom oraz wszystkim zainteresowanym tego rodzaju problematyką, ową książkę z całym przekonaniem polecam. ks Józef Zabielski 

A. Skreczko, Troska Kościoła katolickiego w Polsce o małżeństwo i rodzinę w okresie Wielkiej Nowenny Tysiąclecia (1957-1966). Studium teologiczno-pastoralne, Białystok 2002, ss. 610.

A. Skreczko, Troska Kościoła katolickiego w Polsce o małżeństwo i rodzinę w okresie Wielkiej Nowenny Tysiąclecia (1957-1966). Studium teologiczno-pastoralne, Białystok 2002, ss. 610.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Crossref