Wesołowski, Tomasz

Studia Podlaskie

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Recenzje 407Tomasz Bereza, Piotr Chmielowiec, Janusz Grechuta, W cieniu "Linii Mołotowa". Ochrona granicy ZSRR z III Rzeszą między Wisznią a Sołokiją w latach 1939-1 94 1 ,  Instytut Pamięci Narodowej , Rzeszów 2002, ss. 264Nakładem Instytutu Pamięci Narodowej ukazała się książka W cieniu "Linii ii:fołotowa", autorstwa Tomasza Berezy, Piotra Chmielowca i Janu­sza Grechuty. Nie jest to pierwsza poświęcona sowieckim fortyfikacjom gra­nicznym publikacja tych autorów. T. Bereza wspólnie z P. Chmielowcem w 2000 r. wydał przewodnik po dwóch rejonach umocnionych "Linii Moło­towa" 1 , publikował ponadto artykuły poświęcone tej tematyce 2•We wstępie Autorzy wnikliwie przeanalizowali dotychczasowy stan ba­dań dotyczący tylko umocnień "Linii Mołotowa" , ale również cało­kształtu zagadnień związanych z okupacją sowiecką i wydarzeniami czerwca 1 94 1  r. na omawianych przez siebie terenach. W pierwszym rozdziale, zaty­tułowanym Ukształtowanie i zabezpieczenie granicy ZSRR nad dolnym Sa­nem i na Roztoczu, zawarli opis działań Armii Czerwonej jesienią 1 939 r . ,delimitacji granicy sowiecko-niemieckiej oraz założeń sowieckiego systemu ochrony pasa przygranicznego. N a uwagę zasługuje zamieszczony wykaz miejscowości objętych akcją przesiedleńczą w związku z utworzeniem pasa granicznego, a takie zestawienie strażnic 91 i 92 Oddziału Wojsk Pograni­cza NKWD . 1 T. Bereza, P. Chmielowiec, Linia Mołotowa. f{ rótka historia i przewodnik po zapo­mnianych fortyfikacjach na Ziemi Przemyskiej i Roztoczu, Przemyśl 2000.  2 T. Bereza, Geneza oraz budowa Przemyskiego i Rawskoruskiego - Rejonów Umoc­nionych Linii Mołotowa, "Galicja" 200 1 ,  nr 1-2; idem, Radzieckie umocnienia graniczneLinii Moło towa na przykładzie punktu oporu Wielki Dział, " Prace Historyczno-Archi­walne" , t .  X ,  2001.  408 Recenzje Właściwej "Linii Mołotowa" dotyczy rozdział drugi: Raworuski RejonUmocniony. Autorzy scharakteryzowali w nim pokrótce sowiecką sztukę for­tyfikacyjną z lat 1929-1941 , omówili operacyjne uwarunkowania lokalizacji fortyfikacji Raworuskiego RU, przebieg prowadzonych na jego terenie prac budowlanych oraz charakterystykę techniczną umocnień stałych i polowych . Bez wątpienia największym atutem książki jest opracowany przez P. Chmielowca obszerny rozdział trzeci pt .  Wojna, poświęcony działaniom toczónym w pasie Raworuskiego RU w czerwcu 1941 r. Zostały tu po­krótce omówione zamiary operacyjne oraz rozmieszczenie sił obu stron przed 22 czerwca 1 941 r. Warto podkreślić, iż zawarty w książce opis walk o strażnice Wojsk Pogranicza NKWD, a także pas przesłaniania i pozycjęgłówną Raworuskiego RU, po raz pierwszy w polskiej historiografii dosta­tecznie szczegółowo ujmuje działania obu stron. Dotychczasowe opracowania w znacznej mierze nosiły bowiem charakter propagandowy (m.in. J .  Ro­żański ) ,  zaś w odniesieniu do walk o same fortyfikacje były raczej efek­tami nadmiernej i pozbawionej podbudowy źródłowej wyobraźni autorów (m.in. A. Małysz) .  Zamykający książkę Epilog charakteryzuje losy umocnień Raworu­skiego RU po czerwcu 1941 r . ,  uwzględniając m.in. likwidację infrastruktury pasa pogranicznego, rozbrajanie fortyfikacji przez polskie i ukraińskie pod­ziemie zbrojne, a także rozpoznanie i zabezpieczenie umocnień przez vVojsko Polskie w okresie powojennym. Książkę uzupełnia obszerny aneks źródłowy obejmujący materiały dość różnorodne fragmenty wspomnień i listy ludności cywilnej zamieszkującej pas pograniczny, a także notatki pochodzące z kronik parafialnych. W za­miarze Autorów mają one, jak można sądzić, ilustrować grozę sowieckiej okupacji oraz atmosferę tragicznych wydarzeń czerwca 1941 r .  Zabrakło jed­nak wśród nich relacji żołnierzy sowieckich i niemieckich - uczestników walk o fortyfikacje Raworuskiego RU. Autorzy dotarli przecież do tego rodzajuźródeł (wzmiankują je w przypisach) .  Zamieszczenie ich fragmentów, oczy­wiście z odpowiednimi komentarzami odnośnie propagandowego charakteru, bez wątpienia wzbogaciłoby publikację. W aneksie znalazły się również ta­belaryczne zestawienia obiektów fortecznych, które Autorzy odnaleźli i zin­wentaryzowali podczas badań pasa przesłaniania i głównej pozycji obrony Raworuskiego RU (wraz z informacjami na temat konstrukcji, uzbrojenia i obsady) .  Autorzy zamieścili ponadto listy cywilnych ofiar poległych pod­czas walk sowiecko-niemieckich w czerwcu 1941 r .  Na szczególną uwagę zasługuje część materiału ilustracyjnego książki, zaczerpnięta z kolekcji Tadeusza Sienkiela. Znakomicie zreprodukowane fo-Recenzje 409 tografie, wykonane przez Niemców po walkach, przedstawiają  nie tylko obiekty forteczne "Linii Mołotowa" , ale także zniszczony i porzucony przezArmię Czerwoną sprzęt czołgi , samochody, artylerię .  Autorzy zamieścili również mapy rozmieszczenia opisywanych przez siebie fortyfikacji Rawo­ruskiego RU, a także infrastruktury 91 i 92 Oddziału Wojsk  Pogranicza NKWD . Należy wyrazić żal, iż efekty ich żmudnej pracy zostały zniekształ­cone przez nie najlepiej dobrane "podkłady" kartograficzne, wśród któ­rych przemieszane są mapy polskie przedwojenne i współczesne, ze szkicami pochodzącymi z niemieckiego opracowania Denkschrift. . . .  Należy ponadto zwrócić uwagę, iż na mapach, niezależnie od ich skali , zastosowano niemal identyczne, nazbyt duże, symbole schronów bojowych, sugerujące istnienie gigantycznych budowli (o ścianach sięgających 100-750 m). Mimo tych drobnych mankamentów czytelnik otrzymuje do ręki publi­kację bez wątpienia wartą uwagi. Autorzy zaprezentowali w niej nowe spoj­rzenie na problematykę funkcjonowania sowieckiego systemu inżynieryjnego zabezpieczenia granicy z III Rzeszą, w zakresie znacznie szerszym od do­tychczas praktykowanego w polskiej historiografii. W cieniu budzących co­raz większe zainteresowanie fortyfikacji "Linii Mołotowa" dostrzegli bowiemważną rolę, jaką pełniły Wojska Pogranicza NKWD, a także wojska polowe, których ugrupowanie nadal wzbudza dyskusje na temat charakteru planów operacyjnych Armii Czerwonej w przededniu uderzenia Wehrmachtu .  Pozo­staje zatem wyrazić nadzieję, iż Autorzy będą kontynuować badania i uważ­nie przyjrzą się cieniom rzucanym przez kolejne rejony umocnione "LiniiMołotowa" . Tomasz Wesołowski 

Tomasz Bereza, Piotr Chmielowiec, Janusz Grechuta, W cieniu "Linii Mołotowa". Ochrona granicy ZSRR z III Rzeszą między Wisznią a Sołokiją w latach 1939-1941, Instytut Pamięci Narodowej, Rzeszów 2002, ss. 264

Tomasz Bereza, Piotr Chmielowiec, Janusz Grechuta, W cieniu "Linii Mołotowa". Ochrona granicy ZSRR z III Rzeszą między Wisznią a Sołokiją w latach 1939-1941, Instytut Pamięci Narodowej, Rzeszów 2002, ss. 264

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)