Kraśnicka, Urszula

Studia Podlaskie

Urszula Kraśnicka

Crossref

Działalność wydawnicza Muzeum Wojska w Białymstoku

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

Informacj e DZIAŁALN OŚĆ WYDAWNICZA MUZEUM WOJSKA W BIAŁYMSTOKU 373 Trzydzieści lat temu we wrześniu 1968 r. podjęto decyzję o utworze­mu w Białymstoku Muzeum Wojska jako oddziału Muzeum Okręgowego. Powstała placówka była efektem wieloletniej pasji badawczej i zbierackiej dużego grona osób rozmiłowanych w wojskowej przeszłości Białostocczyzny oraz społeczeństwa ziemi białostockiej pragnącego udokumentować orężne zmagania przodków - od początku powstania państwa polskiego aż po okres walk niepodległościowych po zakończeniu II wojny światowej w latach 1 945-- 1 956. Pierwszym dyrektorem muzeum został ówczesny pracownik Studium Wojskowego Akademii Medycznej w Białymstoku kpt . Zygmunt Kosztyła. To za jego dyrektorowania w 19 76 r. Muzeum Wojska z oddziału Muzeum Okręgowego zostało przekształcone w samodzielne muzeum specjalistyczne (obecnie jedno z 5 na terenie Polski zajmujące się tą tematyką) . Od końca 1 990 r. dyrektorem Muzeum Wojska jest dr Krzysztof Fili pow. Swoim zasię­giem działania muzeum obejmuje tereny województw: białostockiego, łom­żyńskiego, suwalskiego, ost rołęckiego i olsztyńskiego, a także krajów sąsied­nich ( Republiki Litwy oraz Republiki Białorusi ) .  Oprócz działalności wystawienniczej muzeum prowadzi bogatą działal­ność naukowo-wydawniczą, szczególnie po powołaniu przy muzeum w 1 980 r .  Ośrodka Badań Historii Wojskowej , stanowiącego do tej pory samodzielny dział w ramach muzeum. Za swój główny cel ośrodek ma prowadzenie ba­dań naukowych i przedsięwzięć wydawniczych na rzecz Muzeum \.\Tajska. Początkowo działalność wydawnicza muzeum była ograniczona cenzurą .  Do najwartościowszych publikacji tego okresu należy zaliczyć: pierwszy tom Z dziejów wojskowości ziem północno-wschodnich Polski (pod red. Z. Ko­sztyły, Białystok 1986),  Puszcze i lasy w działaniach wojennych (pod red. 374 Informacje Z. Kosztyły i A.  Dobrońskiego, Białystok 1980) ,  Obok orła znak Pogoni . . .Powstańcy styczniowi na Białostocczyźnie (Białystok 1985). Początek „odwilży" nastąpił w muzeum wraz z powstaniem nowego stałego wydawnictwa pod nazwą „Zeszyt Naukowy Muzeum Wojska" . P re­tekstem do jego wydawania była przypadająca w 1988 roku dwudziesta rocznica utworzenia placówki. Od tegoż roku sukcesywnie co rok wycho­dzi jeden tom „Zeszytów Naukowych" (w 1989 r. nawet dwa) , od 5 tomu są numerowane. Do chwili obecnej wyszły tomy 1- 1 1  (lata 1988-1997) , tom pierwszy pod red.  Janusza Figury, od tomu drugiego pod przewodnic­twem Krzysztofa Filipowa. Należą one do nielicznych tego typu wydawnictw w kraju, wychodzą sukcesywnie bez opóźnień. Prezentują efekty badań za­równo pracowników muzeum,  jak i grona historyków z nim zaprzyjaźnio­nych, a także najciekawsze eksponaty (zabytki) znajdujące się w posiadaniu muzeum. „Zeszyty Naukowe Muzeum Wojska" w pierwszym rzędzie nastawione są na prezentację zagadnień militarnych Kresów Wschodnich od czasów naj­dawniejszych po najnowsze. Wiele artykułów dotyczy tematyki z zakresu historii wojskowości , dotychczas nie podejmowanej w historiografii, jak rów­nież zagadnień związanych z szeroko rozumianą regionalistyką. W działalności wydawniczej Muzeum Wojska po 1990 r. dominuje tema­tyka regionalna ukierunkowana na problemy mało znane, bądź w ogóle nie poruszane w historiografii wojskowej . W latach 1992-1997 Ośrodek B adań Historii Wojskowej wydal w ramach wydawnictw ciągłych dziewięć serii te­matycznych. Były to: historie pułków kresowych (stacjonujących na terenie dawnego , przedwojennego województwa białostockiego) ;  seria „generalska" ; pamiętniki , bibliografie; seria źródłowa; monografie tematyczne, materiały sesyjne i inne . Dzieje pułków białostockich zapoczątkowane zostały w 1992 r .  wyda­niem monografii 10 Pułku Ułanów Litewskich (A.  Dobroński, K. Filipow: „ Dziesiątacy z Białegostoku".  10 Pułk Ułanów Litewskich, Białystok 1992) .  W ślad za nią poszły następne: A. Dobroński, K.  Filipow: „ Dzieci Biało­stockie ". 42 Pułk Piechoty im. J. H. Dąbrowskiego, Białystok 1993, drugie wydanie, Białystok 1996, z okazji odbudowy pomnika 42 pp zniszczonego przez bolszewików w 1940 r . ;  J. Lisicki : „Strzelcy Grodzieńscy". 81 Pułk Strzelców Grodzieńskich im. króla Stefana Batorego, Białystok 1995; A. Do­broński, K .  Filipow: „Strzelcy Kresowi z Zambrowa '', Białystok 1996. W popularnej i poszukiwanej serii „generalskiej" ukazały się dotychczas zarysy biograficzne: Henryka Minkiewicza (Tadeusz Radziwonowicz : Gene­rał Henryk Minkiewicz. Suwałki 1 880 - Katyń 1 940, Białystok 1994), Niko-Informacje 375 dema Sulika (Krzysztof Filipow: Generał Nikodem Sulik. Kamienna Stara 1 891 Londyn 1 954, Białystok 1996) ,  Stefana Wiktora Pasławskiego ( Ge­nerał Stefan Pasławski. Zarys biografii, Białystok 1996), oraz praca zbio­rowa Komendanci Główni Policji Państwowej 191 8-1989 przedstawiająca pełne biografie wszystkich siedmiu komendantów z okresu międzywojennego. W 1998 r. ukazała się biografia generała brygady Sawy - biskupa polowego Wojska Polskiego w armii gen. Andersa (A rcybiskup Generał Brygady Sawa (Jerzy Sowietow). Wybór dokumentów) . Jest to pierwsza tego typu praca prezentująca postać biskupa prawosławnego okresu II Rzeczypospolitej na podstawie dokumentów archiwalnych . Dotyczy zwierzchnika Prawosławnego Duszpasterstwa Wojskowego, którego tradycje kontynuuje obecnie Prawo­sławny Ordynariat Wojska Polskiego. Dokumenty przedstawione w książce z jednej strony prezentują postać arcybiskupa Sawy, który zorganizował duszpasterstwo wojskowe dla żołnierzy prawosławnych w 2 Korpusie Wojska Polskiego, z drugiej ukazują Kościół Prawosławny i j ego położenie w II Rze­czypospolitej , stosunek do niego ówczesnych władz oraz nastroje  w rządzie emigracyjnym i w Wojsku Polskim na uchodźstwie. ·ważnym elementem działań muzeum, poza biografistyką, jest edycja serii pamiętników. W ciągu lat 1992- 1997 wydano pamiętniki pięciu osób związanych z historią naszego regionu , dotyczące okresu od Powstania Stycz­niowego do II wojny światowej . Do ciekawszych z nich należą wspomnienia z okresu pierwszej wojny światowej , uzupełnione wspomnieniami z lat trzy­dziestych gen. Nikodema Sulika, wydane z okazji pochówku prochów jego i żony Anieli w Kamiennej Starej w 1994 roku (N .  Sulik: Okruchy wspo­mnień, oprac. K .  Filipow, Białystok 1994) , oraz pamiętnik z okresu Powsta­nia Styczniowego Pawła Powierzy (ojca emigracyjnego generała Władysława Powierzy) - Moje wspomnienia z powstania 1868 r. , oprac. L. Bokauszyn i K .  Filipow, Białystok 1996. Do interesujących wydawnictw Muzeum Wojska należy także zaliczyć słownik biograficzny generałów związanych z konfliktem polsko-bolszewic­kim lat 1919- 1920 (wszystkich stron związanych i zaangażowanych w kon­flikcie) ,  opracowany przez kierownika archiwum Instytutu Polskiego i Mu­zeum im . gen. W. Sikorskiego w Londynie, Andrzeja Suchcitza (A. Suchcitz: Generałowie wojny polsko-sowieckiej. Mały słownik biograficzny, Białystok 1993) .  W 1 998 r .  Muzeum Wojska zainicjowało dwie nowe serie wydawni­cze .  Pierwszą z nich jest seria „Pomniki Niepodległości" .  Rozpoczęła ją książka Urszuli Kraśnickiej : Kościół-Pomnik (Kościół na wzgórzu św. Ro­cha - Pomnik wdzięczności za odzyskaną niepodległość). Ukazuje ona nie-376 Informacje zwykle interesujące dzieje powstania jednego z najładniejszych kościołów w Polsce, wybudowanego w samym centrum Białegostoku - jako pomnik wdzięczności Bogu i Matce Bożej za odzyskanie niepodległości w 1918 roku i ochronę Ojczyzny przed Armią Czerwoną w 1920 r. Budowniczym kościoła był ks. Adam Abramowicz , projektantem inż . Oskar Sosnowski - profesor Politechniki Lwowskiej i Warszawskiej . Białostocka świątynia jest jedyną zrealizowaną z koncepcji litanijnej związanej ze ślubami inżynierów polskich złożonymi w Rzymie w czasie I wojny światowej . Ślubowali oni wtedy, że jeśli Polska odzyska niepodległość to jej terytorium przyozdobią 50 świą­tyniami, których wezwanie będzie zaczerpnięte z Litanii Loretańskiej . Bu­dowa kościoła na wzgórzu św. Rocha trwała od 1926 do 1 946 roku, kiedy to odbyła się jego uroczysta konsekracja. Ostatnie prace budowlane przy świątyni ukończono w 1966 roku. Dużą wartością niewielkiej książeczki -doskonale mieści się w kieszeni, aby wziąć ją ze sobą na zwiedzanie świątyni - jest bogaty materiał fotograficzny pokazujący historię wzgórza, na któ­rym wznosi się kościół, poprzez etapy budowy świątyni, aż po obraz w dniu dzisiejszym. Drugą serią wydawniczą jest seria „Ordery Polskie" . W jej ramach w bieżącym roku ukazała się książka Krzyż i Medal Niepodległości autor­stwa Krzysztofa Filipowa. Przedstawia okoliczności rodzenia się w Polsce potrzeby ustanowienia odznaczenia, którym będą mogli być uhonorowani wszyscy ci , którzy położyli szczególne zasługi w dziedzinach zmierzających do odzyskania przez Polskę niepodległości w okresie przed I wojną świa­tową, w okresie Wielkiej Wojny oraz walk lat 19 18-1921 , z wyłączeniem wojny polsko-bolszewickiej (za udział w niej dekorowano Medalem Pamiąt­kowym za Wojnę 19 18-1920) .  Nowe odznaczenie o niezwykle wysokiej randze społecznej powstało dopiero na mocy rozporządzenia prezydenta Ignacego Mościckiego 29 października 1930 r. Było jednym z najpiękniej szych pod względem artystycznym w II Rzeczypospolitej . Pod krótką nazwą mieściła się cała idea związana z dekoracją nowym wyróżnieniem. Jak odznaczenie wyglądało, w jaki sposób i za co je przyznawano, kto otrzymywał krzyż z mieczami, kto bez , a kto Medal Niepodległości możemy dowiedzieć się ze stron książki. Autor nie zapomniał także o „emigracyjnych" losach Krzyża i Medalu Niepodległości, chociaż początkowo odznaczenie miano przyzna­wać tylko do 1 932 roku, przedłużając następnie do 1938 roku. Wydanie ure­gulowania kończącego nadawanie wyróżnienia uniemożliwił wybuch II wojny światowej . Dużą wartością książki jest jej piękna szata graficzna. Twarda lakierowana okładka, kredowy papier, kolorowe ilustracje przedstawiające w dużej mierze eksponaty Muzeum Wojska w Białymstoku, związane z pre-Informacje 377 zentowanym tematem, czynią, że każdy czytelnik z dużą przyjemnością weź­mie ją do ręki. Reasumując należy stwierdzić, Że dorobek pracy naukowo-badawczej i wydawniczej Muzeum Wojska jest duży. Wszystkich zainteresowanych szczegółową działalnością muzeum odsyłam do bibliografii Muzeum Wojska w Białymstoku 1968- 1994, oprac. M .  Krajewska, Białystok 1994, uzupeł­nienie za lata 1995- 1997, oprac. B. Jasielczuk można znaleźć w „Zeszycie Naukowym Muzeum Wojska" nr 12,  Białystok 1998. Urszula Kraśnicka 

Działalność wydawnicza Muzeum Wojska w Białymstoku

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)