Bostan, İdris

English

DSpace@FSM Vakif University

XVI. Asırda Osmanlı Tersâneleri ve Gemi İnşa Tezgâhlan İdris BOSTAN smanlı Devleti'nin kuruluşuyla teşekkül eden ve XVI. asırda dev­letin genişlemesine paralel olarak esaslı bir teşkilâta kavuşan Os­manlı donanmasının merkez üssü Tersâne-i Âmire (Haliç Tersâne-si) idi. XVI. asra kadar donanmanın ihtiyacı olan gemiler, ekseriyetle Gelibo­lu'da inşa edildikleri halde, devrin kaynaklarında Gelibolu için tersâne tâbirine rastlanmadığı gibi^ İstanbul'un fethinden sonra mevcud olan Galata için de bu tâbir zikredilmemiştir^. Osmanlılarda tersâne kelimesi, gemilerin inşâ ve techîz edildiği teşki­lâtlı bir müessese için kullanıldığı gibi, XVI. yüzyılın başlarından XVII. yüzyılın ortalarına kadar, Pîrî Reisi'in Kitâb-ı Bahriyesinde çizilen plânda^ da görüldü­ğü üzere gemilerin inşâ edildiği gözler mânâsına da kullanılmıştır*. Gemilerin inşâ ve techîz edildiği teşkilâtlı bir müessese olarak ilk tersâ­ne tâbiri^, 933-4 (1527-8) tarihli Galata harc-ı hassa-defterinde Galata tersâne-si için zikredilmiştir^. XVI. asırda Osmanlı donanması için gemi inşâ edilen tersâne ve gemi inşâ tezgâhlarını şu şekilde sıralamak mümkündür. 1. Galata Tersânesi (Tersâne-i Âmire): Fâtih Sultan Mehmed'in İstanbul'u fethinden sonra, bir müddet Kadırga limanı tersâne olarak kullanılmış^, daha sonraları Haliç'in Aynalıkavak semtinde birkaç gözden ibâret olan ilk Galata ter­sânesi inşâ edilmişti^. Bu tersânenin müştemilâtı arasında sadece bir mescid 1. Meselâ, 901-3(1496-8) arasında Gelibolu'da inşa edilen gemilerin masraHannın kaydedildiği Gelibolu Harc-1 Hassa defterlerinde tersâne tâbiri yoktur (Başbakanlık Arşivi (BA), Ibnüıemin Tasnifi (İE), Mâliye, nr. 24). 2. Câfer Kapudân'ın 921(1515) tarihli arîzasında da Gelibolu ve Galata için "liman" tabiri kullanılmaktadır (Şebabettin Tekindağ, "Haliç Tersanesinde İnşa Edilen İlk Osmanlı Donanması ve Cafer Kapudân'ın Arizası", Belge-lerie Türk Tarihi Deıgisi, 11/7, İstanbul 1968, s68). 3. Kitâb-ı Bahriyye, TSMK, Revan Kitablan, nr. 1633, vr. 434a. 4. Geniş bilgi için bk. İdris Bostan, XVI I . Asırda Tersâı.j-i Âmire, (Basılmamış doktora teziX İstanbul 1985, s3 , 1315. 5. Tershâne (BA. lE-Bahriye, nr. 140, sl4X tersân (BA. Maliyeden Müdevver [Jefterier, (MAft 852 , s.8) ve tershâne (Selânikî Mustafa Efendi, Tarih, Süleymaniye Kth Esad Efendi Kitablan, nr. 2259, vr3b) gibi değişik şekillerde yazılan kelime için aynca bk. Henry ve Renfie Kahane-Andreas Tietze, The Lingua Franca in the Levant, TurMsh Nautical Terms of Italian and Greek Origin, Urbana 1958, s 428430, mad. 645. 6. BA. lE-Bahriye, nr. 140. s 14. 7. 866 (1462)'da Fatih Sultan Mehmed, Kadırga limanını tamir ettinnişti (Oruç h Âdil, Tevârih-i Âl-i Osman, (neşr. F. BabingerX Hannover 1925, s.74). Kadırga limanının tersâne olarak kullanıldığı ve tersânesinde kadırgalar bulunduğu konusunda bk. Semavi Eyice, "İstanbul (Tarihî Eserler)", İslâm Anslktopedisi, (lA), V2, İstanbul 1977, s 1214/48. Pin Reis'In Kitâb-ı Bahriyesi'nde Bir Harita 8. ismail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı DevletTnin Meriicz ve Bahriye Teşkilatı, Ankara 1948, s396. ve divanhane bulunuyordu^. Yeni tersanenin faaliyetlerini devam ettirebilmesi maksadıyla da İstanbul'a İmparatorluğun kıyı bölgelerinden marangoz, gemici ve sanatkârlar getirtilmişti. XV. asrın sonlarına âit resimlerde,Galata surlarının yukarısında, Kasım­paşa koyu önünde demirli kadırgalardan başka, karada yapılmakta olan veya kalafatlanan kadırgalar yer almakta, Haliç'te kadırga ve kalyonlar görülmektedir? II. Bayezid devrindeki birkaç ilâve istisnâ edilecek olursa, Yavuz Sultan Selim in saltanatına kadar tersânede büyük bir değişiklik yapılmamıştı. Kara­daki galibiyetleri yanında, denizde de güçlü olmayı isteyen I. Selim, veziriâzam' P\n Mehmed Paşa'nın gayretleriyle tersane ve donanma işlerine ehemmiyet verdi". 300 göz bulunması tasarlanan'^ ve Galata'dan Kâğıthane deresine ka­dar olan yerde Câfer Kapudân'ın nezâretinde başlayan tersâne inşâsı 921 (15l5)de tamamlandı. Bu inşatta her göz için 50.000 akçe tahsis edilerek 150 çekdiri ya­pılması emredilmiş'^. Böylece Osmanlı imparatorluğunun yıkılışına kadar do­nanmanın inşâî ve idârî merkez üssü görevini yürütecek olan Galata (Haliç-İstanbul) tersanesi kurulmuş oldu. Yavuz Sultan Selim devrinde başlayan bu faaliyet, Kânûnî Sultan Süley­man'ın saltanatında da sürdü ve Rodos seferi hazırlıkları burada tamamlandı. XVİ. asra âit bir İstanbul plânında''*. Azap Kapısı'ndan Hasköy'e kadar uzanan Galata tersânesinin müştemilâtı arasında Haliç'in doğu kıyısında Mey­yit iskelesi, eski divanhâne, küreklik, divanhâne, mahzen, tersaneler ve Tersâne bahçesi yer almaktaydı. Kânûni Sultan Süleyman devrinde ise, Baruthâne Kulesi, 70 Kapudan Mahzeni kürekhâne, 7 Kurşunlu Mahzen, Yeni Divanhâne, Snbola Zindanı, Ci­rit meydanı Kasrı. Şahkulu Kapısı ve Meyyit İskelesi Kapısı'nın bulunduğunu Ev­liya çelebi zikreder'^. inebahtı mağlûbiyetinden (979/1571) sonra donanmanın güçlendirilmesi için derhal başlanan teşebbüsler arasında Tersâne-i Âmire ye yapılan ilâveler de vardır. Bu senede daha fazfa gemi yapabilmek maksadıyla Tersâne-i Âmire ya­kınındaki Has Bahçe'den bir mikdar yer ayrılarak 8 gemi inşâsına müsâid 8 ke­merli tersâne inşâ edilmişti'^ 1515 senesinden itibaren tersâne faaliyetlerinin Gelibolu'dan İstanbul'a intikaliyle merkezi üs haline gelen Galata Tersânesi'nin gelişmesini ve bünye­sindeki gemi inşa faaliyetlerinin inkişâfını tesbit edebilmek, bu teşkilâta âit mev-cud muhâsebe defterleriyie mümkün olmaktadır Bunlardan 933-937 (1527-1531) seneleri arasını ihtiva eden beş defter'^ asrın ilk yarısında tersânenin faaliyet­leri hakkında bir fikir vermektedir. Buna göre, en fazla gemi 936-7 (1530) sene­sinde inşa edilmiştir. 24 kadırga yeniden yapılmış, 8 kadırga da tamir edilmiş­tir. 5 sene zarfında inşa edilen kadırga sayısı 44, tamir edilen ise 32 tanedir. 9. Evliya Çelebi, Seyahatnâme, İstanbul 1314, 1,416. 10 Semavi Eyice. Târihde Haliç" İstanbul Teknik üniversitesi İstanbul Geoteknlk S u ve Çevre Mühcndlsli-ği Sofimtan Amjörma Goıbu Sempoıyumlan, rkv l , Hall^ Sempozyumu lO-U Aralık 1975 , istanbul 1975, s,273. 11. Tafsilat için bk. Hammer. Devlet-I Osmtalye ThrthI, (tere. Mehmed Ati), İstanbul 1330, IV, 151 2. \Z Lûtfi Paja. Asaftiâme, İstanbul 1326, s21. 13. M.C Şeh4be(k)in Tekindağ. "İstanbul (Türk Devri 14531520 yıllan)" lA, V2, İstanbul 1977, s. 1204, ,ıynı müellif, Câkt K ^ x i d m . s 66-70. 14. KItttH BAr iyye , vr. 434a. 15. S e ) ^ t n « m e , L 417. 16. I^tib Çelebi. lUtfetOl-kibtr fi esfArlI-Uhar, İstanbul 1141, vr. 44a. 17. Bu defterler fıakkında yapılan bir neşir için bk. idris Bostan, "Galata Tersânesi'nin 15271528 yılı Gelir-gider r^uhasebesi-. TOıMOk Araçtifmalan Dergisi. II, İstanbul 1986, s. 933-6 (1527-30) arasında ise, her sene sadece birer taş gemisi inşa edilmiş, mev-cudlan 10-12 arasında değişen top gemilerinin tamiri de düzenli olarak yapıl­mıştır. Ancak, baştardalarda yeniden inşa görülmediği gibi, 933-4 (1527-8yde tamir edilenler de 8 tanedir. Takriben 60 sene sonra ise, inşa ve tamir olunan gemi mikdarlarında farklılıklar görülmektedir. 993 (1585)'de inşa ve tamir olu­nan baştarda sayısı 23, kadırga sayısı ise 37'dir. Bu yıl, mûtad veçhile nakliyede kullanılan mavna, karamürsel, taş ve at gemileri de tamir edilmişlerdir. Bu asır­da tersanede inşâ ve tamir edilen gemi çeşitleri bilhassa baştarda, kadırga, ağ-ribar, top gemisi, taş gemisi, at gemisi, barça, kalite, mavna, karamürsel ve ka­yıktan meydana geliyordu. Tersanede görevli Tersâne halkı ise, kalafatçı, nec-câr, pârû-tıraş, makaracı, kumbaracı, haddad, üstüpücü ve meremmetçi'den mü­teşekkil idi. 2. Gelibolu Tersanesi: Düzenli ve büyük ilk Osmanlı tersânesi Gelibolu'­da inşa edilmiştir. 1390 senesinde başlayan inşaat sırasında Gelibolu'nun ha­rap olan dış kalesi yıkılarak, bir tepe üzerindeki iç kalesi takviye edilmiş, gemi­lerin barınması için iç içe iki havuzdan müteşekkil sun'î liman temizlenmiş ve gerektiğinde zincirle kapatılabilen limanın ağzına, muhafaza maksadıyla iki de kule yapılmıştı'^. Bu limanla birlikte yapılan gemi inşa tezgâhları, malzeme muhafaza depoları, gemilerin su. ihtiyacını temin için sahile yakın, çeşmeleri, peksimet fırınları ve baruthaneleri ile Gelibolu tersânesi tam teşekküllü bir devlet tersânesi halini almıştı. İstanbul'un fethiyle Galata'da yeni bir tersâne inşa edilmesine rağmen, Gelibolu Tersânesi I. Selim devrinin sonlarına kadar önemini muhâfaza etmiş, Gelibolu ise kapudân-ı deryâların ikamet mahalli ve 1533'de Cezâir-i Bahr i Se-fîd eyâletinin merkez sancağı olmuştur'^. Osmanlı Devleti'nin ilk dönemlerinde Gelibolu'nun tersâne ve deniz iş­lerine tahsisinden sonra, oradaki yerli rumlardan bir kısmı ücretli, bir kısmı ise haraç, ispenç ve avârız-ı divâniyye mukabilinde gemi inşa ve tamirinde, havu-. zun bakımında vazifelendirilmişlerdir^°. XVI. asrın ilk yarısında. Galata Tersânesinin gelişmesiyle Gelibolu tersâ­nesi ikinci plâna düşmüş, sadece ihtiyaç oldukça gemi inşasına devam edilmiştir^'. 1526 yılında 30 havuzu bulunan^ Gelibolu tersânesi, daha sonra­ki devirlerde zaman zaman tamir edilmiştir. 3. Sinop Tersânesi: Sinop, Karadeniz kıyısındaki tek tabii liman olması ve gemi inşası için lüzumlu kaynaklara sahip bulunması hasebiyle tersâne için ideal bir yerdi. Başta kereste olmak üzere kendir, zift, üsj;üpü Sinop ve civarın­dan temin edilebilmekteydi^^. Sinop ormanlarındaki kerestenin tasarrufu Tersâne-i Amirenın inhisarı altında olup, çoğu Sinop'taki gemi inşaatında kulla­nılmakta, bir kısmı da İstanbul'a gönderilmekteydi. XVı . Y Ü Z Y ı L D A OSMANLı T E R S A N E L E R I G E M I INŞA T E Z G A H L A R ı İdris BOSTAN İ27 PirfReis Osmanlı imparatorluğu, Sinop'taki Tersâneyi Candaroğulları'ndan tevâ-rüs etmiş ve XVI. yüzyılda da ihtiyacı olan birçok harb gemisini burada yaptır­mıştı. Nitekim, Sinop Tersânesinde inşa edilen gemiler arasında 973 (1566)'de 18. Fevzi Kurtoğlu, Gelibolu ve Yöresi Tarihi, İstanbul 1938, & 41; M.C. Şehâbeddin Tel^indağ, "Çanakkale ÇTarihT, İA, İstanbul 1963, III, 343. 19..,HalilJnalcık, The Ottoman Empire, The Classical Age 1300-1600, London 1973, s l06 . 20. Halil İnalcık, "G^ibolu. E l ^ , 11, London 1965, s985. 21. Bostan, adı geçen tez, s24-29. 22. C.H. İmber, 'The Navy of Süleyman The Magnificent" Archivum Ottomanicun^, VI, Belgium 1980, s236. 23. İmber, adı geçen makale, s244. MIMAR BAŞI K O C A SINAN, Y A Ş A D ı Ğ ı ÇAĞ V E E S E R L E R I 128 V BeşMaş S*ttafix)ar B o ^ 15 kadırga, 3 mamö^\ 979 (1571)da 25 kadırga25 yer almaktaydı. İnşa edi len gemi çeşit ve miktarlarından Sinop Tersanesinin Galata ve Gelibolu'dan sonra üçüncü büyük tersane olduğu anlaşılmaktadır. 4. İznikmid (İzmit) Tersanesi: Osmanlılar tarafından fethinden çok önce­leri de tersanesi bulunan İznikmid ve civannda elverişli ormanların mevcûdiye-li her dönemde gemi inşâsını teşvik etmiştir^^. İznikmid tersanesi, gemi tezgâhları ve kereste mahzenleri olan bir Ter­sane idi2^. İzmit'te Hünkâr Sarayı yakınında bulunan Tersâne, XVI. asırda za­man zaman tamir geçirmişti. Mesalâ, 961 (1554)'de tamir masrafları için 15.075 akçe ödenmiş28. 973 (1566)'de yıkılan 4 kapısı ile bazı duvarları ve varil tahta-sıyla çubukları ve kereste konulan iki mahzenin tamiri için 8.500 akçelik mas­raf çıkartılmıştır^^. 5. Süveyş Tersanesi: Osmanlılar, Mısır'ın fethinden çok önceleri, Kızılde-niz'e gelen Portekizlilere karşı, Memlûk Donanmasına yardım maksadıyla, Sü-veyş'de donanma inşadına başlamışlardı. Daha 1513'de bir Osmanlı denizcisi olan Selman Reis in nezareti altında inşası tamamlanan 20 gemi. Memlûk sul­tanı Kansu Gavri'nin huzurunda denize indiri lmişti^". 1517'de Mısır'ın fethiyle Kızıldeniz ve bilhassa Hicaz'ın muhafazasını Os­manlılar deruhde edince, 1526'da Yemen, 1538'de Aden zaptedilerek bölgede kontrol tesis edilmeye çalışıldı ve Süveyş Kapudanlığı ile tersanesi Kızıldeniz ve Hind Okyanusu için bir donanma üssü haline getir i ldi^'. 931 (1525)'de Kızıldeniz'de bulunan Osmanlı Donanması'nın mevcudu 6 baştarda, 8 kadırga, 3 kalite \dP^. 937 (]530-31)'de Mısır Beylerbeyi Hadım Süleyman Paşa kumandasında Yemen ve Hind sularında Portekizlilerle savaş­mak maksadıyla Süveyş tersanesinde 30 'u kadırga^^ olmak üzere 80 gemi in­şa edi lmişt i^ . Süveyş tersanesinde Akdeniz tipi gemiler yapılmıştı. Bu tersa­nedeki faaliyetler, sefer seneleriyle alâkalı olarak bazan artmakda, bazan ise, sanki bir tersâne mevcudiyetinden şüphe ettirecek derecede azalmakta idi. 6. Birecik Tersanesi: Birecik tersânesinin kuruluş tarihi kesin olarak bi­l inmemekle beraber XVI. asrın ilk yarısında faaliyette o lduğu anlaşılmaktadır. Nitekim, 959 (1552) senesinde 2 sandal inşa edilen^^ Birecik Tersânesi'nde 979 (1571)'da 250 'si asker, 150'si zahire gemisi olmak üzere 400 gemi inşa ed i lmiş t i^ . 7. Basra Tersânesi: Mısır'ın fethiyle (1517), Süveyş Tersânesine sahip olan ve Kızıldeniz ile Hind Okyanusuna açılan Osmanlılar, 1538'de Basra 'yı alarak 24 Sinop Kadısına kereste temini için gönderilen Ramazan 973 (Mart Nisan 1566) tarihli hüküm: BA. Mü-himme Defteri, (MD). V. 528/1445. 25. Sinop Kadısına gönderilen Receb 979(Kasım 1571) tarihli hüküm: BA.MDiX, 2601/405. 26 Besim Darkot. İzmit". lA, W2, istanbul 1977, s 1252 27 Evliya Çelebi. 200 kereste mahzeni olduğundan bahseder (Seyahatn&me, 11,63) 28. BA, M A R 55 s l 9 3 197, 29. 8 Şenal 973 (28 Misan 1566) tarihli İznikmid Kadısına gönderilen hüküm: BA. MAEl 2775, s. 1411. 30. Yakub Mughul. "fbrtekı>/i (er(e Kızıldeniz'de Alücade/e M S H/cazda Osmanlı Hâkimıyednin Ver/eşmesi Hak kındi Bir Vesika; Belgder, 11/3.4, Ankara 1967, s39. 31. Muharrem 982 (Nisan Mayıs 1574)de Süveyş Kapudanlığına 2 200.000 akçe ile tayin yapılmıştı BA MD, XXV 127/1386), 3 i Salih Özbaraa ~Osmanlı İmparatorluğu ve Hindistan Yolu". Thrih Dergisi, f l D ) 31, İstanbul 1978, s.89. 33 Tuhfetül-tdbir. vr 26h 34 Cengiz Orhonlu, Osmanlı Imparatoriuğunun Güney Siyaseti, Habeş Eyaleti, İstanbul 1974, s,15, 35, B A MAft 55. vr, 443a-444a. 36, Cengiz Orhonlu-Turgut Işıksal, "Osmanlı Devrinde tiehir Nakliyatı Hakkında Araştırmalar Dicle ve Fırat Nehirlerinde Nakliyat", TD, X1U, 17-18, istanbul 1963. s79. yeni bir Uman ve üs elde ettiler . XVI. asırda Basra Tersanesi ile birlikte bir de kapudanlık ihdas edilmiş ve deniz faaliyetleri güçlü bir şekilde yürütülmüştür. 1563'de Basra Tersanesini gezen Portekizli bir seyyah, 5 yeni yapılmış kadırga bulunduğunu, ayrıca kal­yon tipli gemiler gördüğünü belirtmektedir^^. Yine Basra Tersânesi'nde 979 {1571)'da 5 kalite inşa^ ,̂ 981 (1573)'de 15 kadırga tamir^o edilmiştir. 8. Rusçuk Tersânesi: Osmanlı Devletinin Macaristan'ı fethi ile, Tuna'da bir donanma vücuda getirilmiş'*' ve Rusçuk Tersânesi'nde de Tuna için kulla­nışlı kalite, firkate, şayka ve üstüaçık gibi gemiler yanında muhafaza maksadıy­la aktarma, şalope ve kırlangıç gemileri inşa edilmeye başlanmıştı''^. 9. Samsun Tersânesi: Sinop'tan sonra Karadeniz'in en fazla gemi inşa edilen ve bilhassa kendir teli dokunan tersânesi Samsun'da idi. İnebahtı mağlu­biyetinden sonra (979/1571), burada 5 kadırga yapılmıştı''^. 10. Kefken Tersânesi: İnşa edilen gemi mikdarından, Kefken Tersânesi'­nde de büyük bir faaliyet olduğu anlaşılmaktadır. Kefken Tersânesi bir ferman­la ihdas edilmiş ve gerektiğinde tamiri için avârız-ı divâniyyeden muaf olma mu­kabili o havaliden 8 kişi kendi istekleriyle meremmetçi tayin edilmişlerdi''''. 11. Diğer Gemi İnşa Tezgâhları: XVI. asırda bilhassa büyük hazırlıkların yapıldığı harp senelerinde, Tersâne-i Âmire ve diğer tersâneler hâricinde gemi inşa tezgâhlarında da ihtiyaç olan gemilerin inşasına çalışılmaktaydı. Nitekim İnebahtı mağlûbiyetinin akabinde birçok sahil iskelesinde gemi inşa edilmesi için emirler verildiğine ve inşaat faaliyetlerinin devam ettiğine şahid olmakta yız. Meselâ, Cemâziyelâhır 979 (Ekim-Kasım 1571)'da Vize Beyi'ne, gemi inşası ile vazifeli olan Said Kethudâ'ya ve Tersâne Kâtibine gemi inşası için gerekli çivinin temini hususunda yazılan hükümden Rumeli ve Anadolu'da 50'şer aded olmak üzere 100 geminin yeniden inşa edileceği anlaşılmaktadır''^. Aynı sene­de Tersâne-i Âmire'de inşa edilen gemi sayısının 134 olduğu"^ düşünülecek olursa, Tersâne-i Âmire hâricindeki inşa faaliyetlerinin de toplam içinde büyük payı olduğu görülür. XVI. asırda gemi inşa edilen tezgâhlar arasında Varna, Ah-yolu, Vize, İneada, Trabzon, Semendire, Niğbolu, Mohaç, Budin, Sakarya, Ke­mer, Silivri, Biga, Samanlı, İstanköy, İnebahtı, Preveze, Avlonya, Nova, Antalya ve Alanya bulunmaktadır''^. Bunlara ilâveten Koca Mimar Sinan'ın yeniçeri iken 1535'de Van gölü üzerinde 3 kadırga inşa ettiğini''^ belirterek hâtırasını yâd edelim. 37. Hindistan Yolu, 5.112-119. Basra Beylerbeyiliğinin kuruluşu ise, 1546dır (İnalcık, adı geçen eser, S.106X 38. Salih Özbaraa "XVI. Yüzyılda Basra Körfezi Sahillerinde Osmanlılar, Basra Beylerbeyliğinin Kunıluşu", m 25, İstanbul 1971, s.60. 39. Receb 979 (Kasım-Aralık 1571) tarihli Haleb Defterdarına 5 kalite inşası için Birecik'den Basra'ya gönde­rilen kerestenin eksik olduğu ve tamamlatılması konusunda hüküm: BA. MIX X, 270/421-422. 40. Şa'ban 98l(Kasım-Aralık 1573) tarihli buyruldu; BA. MD XXV, 6/40. 41. Tuna nehri üzerinde gemi inşasına daha Fatih Sultan Mehmed zamanında başlanmıştı (İbn-i Kemal Tevârih-i Âl-i Osman, Vll. defter, Tenkidli Transkripsiyon, neşr. Şerafettin Turan, Ankara 1957, s. 121. 42. Mertez-Bahriye, s.403-404. 43. Ramazan 979 (Ckak 1572) tarihli Samsun Kadısına gönderilen hüküm: B A MD. X, 107/170. 44. 24 Safer 980(6 Temmuz 1572) tarihli Kandıra Kadısına gönderilen hüküm: BA. Kâmil Kepeci Tasnifi, 67, vr. 97a/3. 45. BAMOXVl , 78/156. 46. M. Cavid Baysun, "Lepanto" lA, VII, Ankara 1972, s 44. 47. Tafsilatlı bilgi için bk. Bostan, adı geçen tez, s. 42-49. 48. Sâî Mustafa Çelebi, Tezkiretül-bünyân, Dersaâdet 1315, s 24. 

XVI. Asırda Osmanlı Tersaneleri ve Gemi İnşa Tezgahları

http://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/bitstream/11352/1764/1/Bostan.pdf

XVI. Asırda Osmanlı Tersaneleri ve Gemi İnşa Tezgahları

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace@FSM Vakif University