Öztekin, Özge

English

DSpace@FSM Vakif University

190 iLMI ARAŞTIRMALAR değil, isim olma özellikleriyle cümlede yer alırlar. Mesela şu örnekler üzerinde durni-maya değer: huzur: Dersini öğrenmek ihtimali olmayan öyle bir çocukla Hoca Efendi'nin huzu-runa gitmek tehlikelidir. (s. 652) orta: Odanın ortasında bir masa vardı. (s. 696) peş: Ahmet daima o kızın peşinden gider. (s. 710) çevre: Anıtkabir'in çevresine dikilrnek üzere pek çok fidan göndermiştir. (s. 934) hariç: Binanın haricinden bir ses geldi. Bir çok ecuebileri hudut haricine çıkardılar. (s. 648) Eser, bu dikkatle yeniden üzerinde durolmayı hak ediyor. Üçüncü bölümde çalışmanın neticesinde ortaya çıkan sonuçları maddeler halinde sı­ralamaktadır. Son bölümde yer alan ve bütün Türk dilleri ve lehçeleri için hazırlanan "Dizinler", çalışmanın daha faydalı hale gelmesini sağladığı gibi harcanan emeğin bü-yüklüğünü de ortaya koymaktadır. Son çekim edatları (takılan) üzerine yayımlanan bu çalışmanın, hem art zamanlı hem de eş zamanlı Türk dil ve lehçelerini kapsaması açısından oldukça önemli bir kay-nak eser olduğu ortadadır. F eryal Korkmaz Fatma Sabiha Kutlar, Arpaemini-Zade Musta/a Sami- Divan, Kalkan Matbaası, Ankara, Ekim 2004, 633 sayfa XVIII. yüzyıl Klasik Türk Edebiyatı şairlerinden Arpaemini-zade Mustafa Sami, özellikle gazel ve manzum tarihierin ağırlıkta olduğu orta hacimde bir Divan sahibidir. Akademik olarak, şimdiye kadar hakkında iki doktora tezi (Kahramanoğlu 1995, Kutlar 1996) ve bir master tezi (Aksoy 1992) yapılan Sami Dlvanı, çeviriyazılı metin şekliyle kitap olarak ilk kez Hacettepe Üniversitesi öğretim üyelerinden Yard. Doç. Dr. Fatma Sabiha Kutlar tarafından yayımlanmaktadır. Böyle bir metin neşrinin, tıpkı Eski Türk Edebiyatı alanındaki diğer metin neşirleri gibi, bilhassa edebi eseri merkez alan estetik, felsefi, psikolojik, sosyolojik, vb. okumalar için atılmış önemli bir adım olduğu kanaa-tindeyiz. Arpaemini-zade Mustafa Sami- Divan adlı kitabın Önsöz'ünde, Sami ve eseri üze-rine ana hatlarıyla bir tanıtma yapıldıktan sonra, iki bölüm halinde asıl kısma geçilmek-tedir. Birinci Bölüm' de; Sami'nin hayatı, eserleri ve sanatından bahsedilmektedir. Yazar ilk alt başlıkta, şairin hayatına yönelik ismi, doğum tarihi, ailesi, görevleri ve yaşamıyla ilgili diğer ayrıntılar ile ölümüne değinerek bazı tespitlerde bulunmakta ve şiirinden hareketle çıkardığı ipuçlarına yer vermektedir. İkinci alt başlıkta, Sami'nin eserleri Tarih, Muhtelif Eserler, Divan başlıklarıyla kısaca tanıtılmaktadır. Kitaba konu olan Divan, H.l253 1 M.1837'de Mısır Bulak Matbaası'nda basılmıştır ve hem yurt içindeki hem de yurt dışındaki kütüphanelerde otuz iki yazma nüshası ile bir matbu nüshası TANITMALAR 191 vardır. Buna göre, Sami Dlvanı 35 kaside (2'si Farsça, 6'sı tarih), 41 kıt'a-ikebire (hep-si tarih), 1 murabba, 6 şarkı, 2 müseddes (1 'i tarih), 2 terkib-i bend, 6 mesnevi, 149 gazel (5'i Farsça), 16 ruhiii (1 'i tarih), 12 kıt'a (2'si tarih), 9 nazm, 128 matla (6'sı Fars-ça) ve 13 müfredden (5'i Farsça, 3'ü tarih) meydana gelmektedir. Üçüncü alt başlıkta, kaynakların Sami'nin sanatı üzerine yaptıkları değerlendirmeler, yaşadığı dönemden başlayarak günümüze kadar geçen süre içerisinde ele alınarak işlenmiş, onun şiire ve kendi şiirine dair görüşleri, seçilen beyider üzerinde gösterilmeye çalışılmıştır. Kitabın İkinci Bölümü, Sami Dlvanı'na ayrılmıştır. Yazar bu bölümün ilk alt başlığında, nüsha seçimini neye göre yaptığını anlatmış ve Divan nüshalarının tavsitini karşılaştırmada kullanılan nüshalar ve diğer nüshalar olmak üzere iki gruba ayırarak oluşturduğunu belirtmiştir. İkinci alt başlıkta ise, altı madde halinde çeviriyazılı metnin hazırlanmasın­da nasıl bir yol izlediğinden söz etmiş ve Prof. Dr. İsmail Ünver'in Türkoloji Dergi-si'nde (C.XI, S.l, 1993, s.51-89) yayımlanan makalesindeki önerilerinin büyük ölçüde göz önünde bulundurulduğundan bahsetmiştir. Özellikle altıncı madde, Divan metnini meydana getirirken dipnotlarda ve çeviriyazıda hangi kurallara uyulduğunu yirmi yedi şıkta toplayarak açılayan hayli geniş bir kı Sami Dlvanı'nın yer aldığı Metin kısmında, nazım şekillerine göre bir tasnif yapılmıştır. Ancak, yazarın da belirttiği gibi, tarih man-zumeleri bu gruplandırmanın dışında tutulmuş ve kendi içerisinde kronolojik olarak sıralanmıştır. Farsça şiirler ise, eski yazı şeklinde Divan'ın sonuna konulmuş ve yine nazım şekillerine göre düzenlenmiştir. Titizlikle kaleme alındığı belli olan bu kitap, Eski Türk Edebiyatı alanındaki önemi kadar, bizim için de değerli bir çalışmadır. Hazırlamış olduğumuz "XVIII. Yüzyıl Divan Şiirinde Toplumsal Hayatın izleri: Divanlardan Yansıyan Görüntüler" başlıklı doktora tezimiz sırasında, baştan sona taradığımız yetmiş divandan biri de Sami Dlvanı idi. Tüm divanlarda olduğu gibi, bu divanı da A'dan Z'ye dikkatlice okuyarak, incelememize faydalı olacağını düşündüğümüz kimi beyit ve manzumelerden alıntılar yaptık. Hatta alıntıladığımız metinlerdeki bazı noktalarda, "küçük bir katkımız olur" fikriyle bir takım değişiklikler de önerdik (o tarihte henüz kitap olarak hasılınadığı için, yazarın doktora tezini esas almıştık). Divandan elde ettiğimiz malzemenin tahminimizin üstünde olması, genel olarak edebiyat tarihlerinde Sami'nin şiiri için söylenen külfetli bir dil ve kapalı bir ifade tarzıyla dünyevi konulardan uzak, daha çok felsefi ve hikemane özellikli oldu-ğu değerlendirmelerinin en azından tüm şiirlerini kapsamadığı; onun tarihçi kimliğinin, olayları ve mekanları daha detaylı ve gerçekçi gözlemlerle anlatmasında etkili olduğu fikrini uyandırdı. Arpaemini-zade Mustafa Sami - Divan adlı bu eser, hem alan incelemeleri için başvurulacak kaynak metinlerden biri olması; hem de, yazarın Önsöz'de diie getirdiği gibi, Sami'nin şiirinin "üzerinde başka değerlendirmeler yapabilecek zenginlikte" (s.6) olması nedeniyle "çoğul okuma"lara elverişli gözükmektedir. Böyle hacimli ve emekli bir çalışma ortaya koyduğu için yazara teşekkür ediyor, Eski Türk Edebiyatı alanında metin neşrinin -özellikle yapılacak tematik incelemeler açısından- ne kadar yararlı olduğu düşüncemizi bir kez daha yinelemek istiyoruz. Özge Öztekİn 

Fatma Sabiha Kutlar, Arpaemini-Zade Mustafa Sami- Divan

http://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11352/1672/%c3%96ztekin.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Fatma Sabiha Kutlar, Arpaemini-Zade Mustafa Sami- Divan

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace@FSM Vakif University