Kurtoğlu, Mehmet

English

DSpace@FSM Vakif University

197Son yıllarda şehir tarihçiliği ve şehir kültürü üzerine yayınlanan kitap-lar oldukça dikkat çekicidir. Özellikle Valilikler ve Belediye Kültür Müdür-lüklerinin yayınladıkları şehir kitapları, bu alanda büyük bir boşluğu doldur-maktadır.  Özellikle köylerden şehirlere göç, şehirlerin demografi k yapısı-nı değiştirirken, diğer yandan şehirlerin değişen yüzü dolayısıyla sosyal bir sancı oluşturmakta, insanların geldikleri şehirlerine aidiyetleri daha baskın bir şekilde kendini hissettirmektedir. Bu anlamda şehirler; tarih, sanat tarihi, vakıf, portre vb konular üzerin-den yayınlar yapmaktadır. Ahi Evran Üniversitesi öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Ahmet Gündüz ’ün yazmış olduğu “Kırşehir’de Vakıfl ar ve Vakfi yele-ri” hem şehir tarihçiliğine ışık tutması hem de şehirdeki vakıfl arın durumu-nun ve sosyal hayattaki gücünü göstermesi anlamında önemli bir çalışma… Ahmet Gündüz, kitabın giriş kısmında Selçukluların Anadolu’daki iskân po-litikası ve Anadolu’nun 1071 sonrasında nasıl Türkleştiği konularında bilgi verdikten sonra, Anadolu’nun sosyal ve kültürel durumu hakkında genel bil-giler vermektedir. Anadolu’da Selçuklular devrinde medreseler, hastaneler kurularak insanların bir takım ihtiyaçlarının karşılanmaya çalışıldığını, ticarî (ekonomik) açıdan Anadolu’nun üst seviyelere çıktığını, Anadolu insanının refah seviyesinin yükseldiğini vurguladığı gibi, Kırşehir’de refahın yüksel-mesine paralel olarak Hacı Bektaş-ı Veli, Ahi Evran-ı Veli, Şeyh Süleyman Türkmanî, Yunus Emre, Karakurt Baba, Afl ak Baba gibi devrin insanı üze-rinde etkileri olan fi kir adamlarının yetiştiğini de belirtmektedir…Anadolu’ya Türklerin yerleşimi ile ilgili bilgiler veren yazar, bu konu-da şunları söylüyor : “XI. yüzyıldan itibaren Anadolu’ya giren Türkmenler, Anadolu’nun coğrafi  yapısı ve ekonomik imkânlarını çok iyi bilen Selçuklu sultanları tarafından kendilerine uygun gelecek sahalara yerleştirilmişler-dir. Fethedilen bütün Anadolu toprakları İslam mahalli olarak değerlendi-* Araştırmacı, Yazar, Vakıfl ar Genel Müdürlüğü Yayın MüdürüKırşehir’de Vakıflar ve VakfiyeleriMehmet Kurtoğlu*198VAKIFLAR DERGİSİ Aralık 2010 - Sayı 34rilmiş ve bu toprakların her köşesine Türkler yerleştirilmiştir. XI-XIII. Yüzyıllarda Anadolu’ya ge-len Türkler ve diğer Müslüman unsurlar, değişik sosyal sınıfl ardan meydana gelmekteydi. Bu du-rum Anadolu’ya göç eden her sosyal gurubun kendi içtimai yapısına uygun bir sahaya iskânını za-ruri kılmıştır. Bu zaruret sonucudur ki çoğu zaman halk kendi içtimai yapısına uygun sahaları bul-muş ve kendiliğinden oralara yerleşmiştir.”Daha sonra Kırşehir hakkında tarihi bilgiler veren yazar; “Kırşehir, tarihî ve kültürel açılardan çok zengin bir şehir olarak karşımıza çıkmaktadır. Kırşehir’in Selçuklular zamanının belli bir dö-neminde uç bölgesi olmasından dolayı bu bölgedeki siyasî ve dinî yapılanma, bu bölgede yaşayan Ahi Evran-ı Veli, Şeyh Süleyman Türkmanî, Yunus Emre, Karakurt Baba, Afl ak Baba, belli bir döne-me kadar Kırşehir ili sınırları içerisinde olan Kırıkkale’nin Keskin ilçesinde bulunan Hasan Dede, Haydar Sultan, Koçi Baba, aynı şekilde yine belli bir döneme kadar Kırşehir’e bağlı fakat günü-müzde Nevşehir iline bağlı Hacı Bektaş ilçesi sınırları içerisinde kalan Hacı Bektaş-ı Veli gibi ünlü kişiler ve şahsiyetlerin tümü Kırşehir ve yöresine ait olup, tarih alanında çalışmalar ilerledikçe bu konularda en doğru bilgilere ulaşılması kaçınılmazdır. Ayrıca zaman içerisinde Kırşehir tarihi ve burada oluşan kültür de elbette bir gün gelecek tümü gün yüzüne çıkarılacaktır” diye belirtiyor.Ayrıca vakıf konusunu üç ayrı bölümde inceleyen yazar;  birinci bölümde,“İslam Hukukun-da Vakıf Müessesesi” ve “Türk Kültüründe Vakıf Müessesesinin Sosyal Hayattaki Yeri ve Önemi” üzerinde duruyor. Vakıf müessesesi hakkında genel bilgiler verilirken de “ amacımız dünyayı yeni-den keşfetmek ve aynı bilgileri tekrar tekrar farklı cümlelerle yazmak olmadığını” söyleyerek, va-kıf konusunda daha önce yazılmış eserlere bakılması gerektiğini işaret ederek, bilgi tekrarından ka-çıyor. Ayrıca Vakıfl ar Dergisi başta olmak üzere diğer eserler ve özellikle Başbakanlık Osmanlı Ar-şivinden iki adet 1293 ve 1294 tarihli evkaf defterinden faydalandığını belirten yazar,  bu kaynakla-rın önemi üzerinde duruyor. Birinci kısımda daha çok Vakıfl arın sosyal yönü üzerinde duran yazar; “Vakfa ihtiyaç ve lüzum gösteren sebepler sadece dini hisler ve camilerin aynı zamanda bir çeşit halk mektepleri olması değildir. Vakıfl arın kanunu aynı zamanda her biri amme hizmeti gören has-tahane, revir, öksüz yurtları, köprüler, çeşmeler, kütüphaneler, han ve hamam gibi müesseseler” ol-duğunu belirtiyor. Bu bağlamda Vakıfl arın iktisadî ve malî bakımdan zarurî olduğunu söyleyen ya-zar, ayrıca vakıfl arın Anadolu Türk şehirlerinin kuruluş ve gelişmesinde de rolünün altını çiziyor. Eserin ikinci bölümde; yetmiş bir adet vakfi yenin özetinde Kırşehir’in köyleri, vakıf yapan-ların isimleri, ne kadar nakit veya taşınmaz mal vakfettiği yazılmıştır. Yine vakfi yelerde geçen şühûdu’l-hal yani mahkeme juri üyeleri adını verebileceğimiz;  vakfi ye yazıldığı esnada şahitlik ya-panlar belirtmiştir. Bu kısımda şahısların isimlerinin yanı sıra, lakapları, görevli bulundukları yerin adları yazılmıştır.  Örneğin;  Eytam Müdürü Mehmet Tahir Efendi bin Abdulkadir, Şeker Ağa bin Hacı Ahmet,  Muhzır İbrahim Ağa, Mübaşir Adil Efendi, Kırşehir kadısı Osman Nuri,  Mucur Na-hiyesi naibi gibi…Üçüncü bölümde; yetmiş bir adet vakfi yenin transkribe (Arapça olanların günümüz Türkçesi-ne çevrilmiş) edilmiş metinleri aynı anlamda kronolojik olarak verilmiştir. Değerlendirme kısmın-da ise doğrudan vakfi yeler değerlendirilmeyerek, konu ile ilgili olarak cami, mescit, zaviye ve med-reseler hakkında kısa bir bilgi verilerek giriş yapılmıştır. Ardından vakfi yelerde geçen köyler, mez-ralar, mahalleler, nahiyeler, kazalar, aşiret isimleri, cami ve mescitler, medreseler liste halinde ve-rilmiştir. Şahıs lakapları, Kırşehir, Çiçekdağı (Mecidiye) ve Niğde’nin kadı ve naibleri liste halin-de belirtilmiştir. Ardından vakıfl ardan nasıl faydalanıldığı konusunda bilgi verilerek sonuç kısmı yazılmıştır.  199Kırşehir’de Vakıflar ve VakfiyeleriYazar, bibliyografya kısmında faydalanılan kaynakları yine önem sırasına göre Arşiv kaynak-ları ile Araştırma-Tetkik eserleri ayrı ayrı tasnif etmiş, ayrıca esere dizin (indeks) ekleyerek eserden faydalanmayı kolaylaştırmıştır.  Ek’ler kısmında yazar faydalanmış olduğu vakfi yelerin orijinalle-rini defter no ve sıra no’su ile birlikte vermiş olması esere ayrı bir özellik katmış ancak eklerin dü-zenlenmesi tarih sırasına göre yapılmamıştır. Eserin üçüncü bölümde vakfi yelerin tam metni tarih sırasına göre verildiği halde, ekler kısmında verilen orijinal belgelerin tarih sırasına göre dizilme-mesi akademik çalışma olan eserde bir kusur olarak karşımıza çıkıyor.Yazarın tez çalışması olan eser, Kırşehir ‘de kurulmuş olan yetmiş bir (71) adet Vakfın trank-ribesi ve çevirisini yaparak bu alanda büyük bir boşluğu doldurmuştur. Zira bu vakfi yelerden hare-ketle, şehirdeki cami, mescit, medrese, zaviye, köy, mezra, mahalle, nahya, kaza, medrese ve aşi-retler hakkında bilgilere ulaşmak mümkündür. Yine yazarın vakfi yelerden hareketle şehrin geçirdi-ği dönemler ve bu dönemlerin insanlar üzerindeki etkisi üzerine yaptığı yorumlar dikkate şayandır. “Kırşehir’de Vakıfl ar ve Vakfi yeleri” adlı kitap şehir ve vakıf konusuna ilgi duyanlar için okunma-sı gereken bir eser…  KIRŞEHİR’DE VAKIFLAR ve VAKFİYELERİ

Kırşehir’de Vakıflar ve Vakfiyeleri

http://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/bitstream/11352/856/1/Kurto%c4%9flu.pdf

Kırşehir’de Vakıflar ve Vakfiyeleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace@FSM Vakif University