Arslan, Ahmet Turan

English

DSpace@FSM Vakif University

SİVASLI ALİMLER ·· . . --... ·.:- ·.· .. · .. ·.- ... · . . · .. ·.· .·.·.·> .. · ... -.... ·- .. ·--: -:- .. -.·.-: -· .-:-.-·.··--:.:--:.-.:. ·•••••••·•• • •••••••IJiyogr~fi: ı9~9··~ılı~d~• si+ .·. vas'ın ft{erkez;e bağlı .Saklı · kiJyUtıde ) doğdu.1960!filında tahsil-i ilim için< < fi;tanbuhıgeldi.1963'te.Selint Sırri •.•·•Tai'can iikc6kulu;ndaitt1971'tfis-fanbulfmam~Hatip Q~ulu'ndanf • •··•·· l975'te IstanbıtLYaksek l!ıldiıı Ens~ ··. ····• titflsU'den mezıMoldu>Ayrıcl:ilJzel < · olarak dini ilinilef iJğreninii g{Jtda, ·istanbul.•f>efaf(iJij tis~si'ndeikiyıl.·•··· •·• (1975~19.77)pin Bilgisi. ve Ahlak Aersleri'Cie ingiliz.cf lJ$fettııetıUğ( .... yaptı.1977 yılında Istanbul Yflk$ek ..... isU1tn .EnstitiJsa~nd:e ·Arapça as~s@.). • tıı otıtu. 1!}83 'te. (' ltiJam Birgivi ile 4-.rtıpçiı Jedi'isıUıtidaki • Y.eti '' tıdlı •·•·•teziyle••·''lldhiyat Doktoru" . flnvatıı+ • • ••• •••\nıaJdt .. Aıffiı ·yılın y~aylqrmda .tıi{\ > nus'tabuluntın . 1Jurgiba YaşayıJ1f <Diller tnstitasa.'ndekiArtıpçll kur'" Sıintı iştfri:ıket 'i. Enstitil'den arapçtı . iJğretimiylidlgili. serlifikil aldi.l)iJ-< 1Jaştei<ahire~de •· branş.tyıe ilgili ·. < tıi'aştırmaitıtda ·•· bulutidu/ 1984Ye> Yrd, Doç. Oltiu. Halen M. Q. italıiya{ \ FakUltesi'nde Arap Dili 8ilinipaıı •·•• · BaŞkaiii oltıfak iJğretim • Uyetiği giJ. •. revine devam ettııektet1ir. Te'lif ye ·· ·.• . tetceme olmak iizere yayıni~ttMı~ . .j<ltap y~ 1Jfl!ktıle~(!rj V.lfttt':i"' · · · · · ·· · · · .·.· (790-861H/1388-1457M) El Hümam kelimesi sözlükle (Asil, yiğit, cömert ki~i, arslan mana-larına gelir. Buna göre terkibin ma-nası (Asil, yiğit, cömert ki~inin oğlu) demek olur. Asıl adı Muhammed'dir. Baba-sının adı Abdülvahid; dedesinin ise Abdülhamid'dir. Babasının dedesi ise Mesı1d adında bir kimsedir. Bu yüzden arapça biyoğrafi kitaplarında kün-yesi Muhammed b. Abdülvahid b. Abdülhamid b. Mesud es-Sivasi di-ye zikredilir. Lakabı Kemaleddin olan alimi-miz islam hukuku (Fıkıh) ve hukuk metodolojisi (usulü'l-Fıkıh) ilimle-rinde islam bilginleri arasında haklı bir ~hrete sahiptir. 790/1388'de ba-basının görevde bulunduğu İsken­deriyye (Mısır)'da dünyaya gelmi~ 861/1459 yılı Ramazan ayının yedi-sinde Cum'a günü Kahire'de vefat olarak iki kısıma ayrılır: 1- Ulum-ı aliyye (yüksek ilimie-rin anla~ılabilmesine yardımcı ve vasıla kabul edilen alet ilimleri), Lü-gat, Sarf, Nahiv (Arab dili, Morfoloji ve Sentaks' ı), Bedi, Beyan, Meani, Hat (yazı), Aruz Mantık ve Kardu'~ir gibi ilimler. 2- Ulum- ı aliye: Tefsir, Usul-i Hadis, Kelam ve bunlara bağlı diğer ilimler. İ~te İbnu'l-Hümam bütün bu ilimleri iyi bir ~ekilde o kumu~, y~ıt­larını geçmi~ ve büyük bir alim ol-mu~tur. Kendisi Hanefi mezhebine ait fıkıh kitabı han el-Hidaye'ye yaz-dığı ~erhte, müellife kadar varan ho-cal ar zincirini (ilimde senet, ilmi sülale) ~öyle zikreder: "Ben (el-hida-ye) kitabının tamamını, (hicri) 818 veya 819 yılında, Kariü'l-Hidaye di-ye me!jhur olan efendim e!j-!jeyh, el-imam, müctehitlerin bakıyesi, sağ­lam (hadis) hatızlarının halefi Sira-ceddin Ömer b.Ali ei-Kinani'den okudum. Allah onu rahmetiyle ku-KEMALEDDİN İBN-İ HÜMAM e's- SİVASİ Yrd. Doç. Dr. Ahmet Turan ARSLAN sivas/6 etmi!jlir. O günün ikindisinde cena-ze namazı kılınrnı!j, cenaze namazını Kadı İbn-i Deyri kıldırmış, Memluk Sultanı ile birlikte diğer devlet erk-anı da cenazesinde hazır bulunmuş­tur. Na'!jı, günümüzde Besatın deni-len yere giderken Imam Şafii türbe-. sinin solunda bulunan Karafe'de İbn-i Ataullah türbesi içine defnedil-mi!jtir. lbnu'I-Hümam'ın babası Ab-dulvahid vaktiyle Sivas kadısı idi. Sonra Kahire'ye geldi. Orada Hanefi mezhebine ait Kadı vekilliği görevi-ne getirildi. Daha sonra lskenderiy-ye kadısı oldu. Orada Maliki mezhe-bi kadısının kızıyla evlendi. Bu evli-liğinden tanıtmaya çalı!jtığımız ali-mimiz İbnu'I-Hümam dünyaya gel-di: O, ilk bilgileri babasından ve doğduğu ~hrin alimlerinden öğren­di. Bilindiği gibi islami ilimler genel ~atsın ve cennetinin ortasına yerle!j-tirsin. O da (el-Hidaye'yi) hocası ve kitabın ~arihi olan seyyid e-limam Celaleddin'den, o da hocası, el-ke!jf ve't-Tahkik kitabının yazarı bulu-nan Alaeddin Abdulaziz f:l-Necca-ri'den, o da büyük alim, alimierin ho-cası Hahzuddin en-Nesefi'den, o da hocası Şemseddin Muhammed b.Aii b . Abdüsseıtar b. Muhammed el-Kerdesi'den o da Islam alimlerinin hocası ve el-Hidaye kitabının yazarı (el-Merginani)den okudu. İ!jte (bu) zayıf kulun bu kitabı okumadaki ilim yolu budur. Daha önce de onu lskenderiye'de başından yaklaşık olarak "Ni kahta vekillik" bahsine ka-dar Kadılkudat Cemaleddin el-Ha-midi'den, ayrıca kitabın bir kısmını da yine İskenderiye'de el-İskenderi el-Hanefi diye tanınmı!j olan Zey-nüddin'den okudum. SIVASLI ALIMLER Allah onların hepsine bol bol rahmet eylesin! "lbnu'l-Hümam'ın !ahsili hakkında terceme-i hal kitap-lannda ~u bilgiler yer alır. O Arap di-line ait ilimleri Cemaleddin el-Ha-midi'den öğrendi. Kariu'l-Hida-ye'nin fıkıh ve usul derslerine de-vam etti ve ondan çok istifade etti. EI-Bisati'den yine usul ve diğer ilim-leri okudu. Muhibb b. Şahne 813/1410 yılında Kahire'ye dönünce hocasıyla birlikte o da Haleb'e gitti. lbnu Şahne ölünceye kadar orada kaldı ve onun yanında öğrenimini sürdürdü. Hadis ilmini Ebu Zer'a el-Iraki'den öğrendi. lbnu'I-Hümamın ileri gelen kırk alimden icazet (dip-loma) aldıgı nakledilir. Tefsir tasav-vuf, hadis, usul, fıkıh, nahiv, kelam, mantık, musiki ilimlerinde çok iyi yethili. Büyük bir alim oldu. Hükümdarlar ve diğer devlet adamları tarafından hizmet edilen bir kimse oldu. Mısır'da Eşrefiyye, Mansuriyye ve Şeyhuniyye medre-selerinde müderrislik yaptı. Pek çok talebe yetiştirdi. Dört mezhebin alimleri ondan ilim öğrendi. Hanefi alimlerinden Takıyyüddin Şems, Zeynüddin lbn-i Kasım ve Seyfüddin, Şafii mezhe-binden lbn-i Hıdır, Münavi ve Ver-veri, Maliki mezhebinden Ubade, Tahir ve Karafi, Hanbeli mezhebin-den de Cemal b. Hişaın ondan ilim öğrenenlerden bir kısmıdır. lbnu'l-Hümam, bilgileri sadece nakleden bir müderris değildi: Bil-diklerini naklederken !'ınal-i fikr eden bir hoca idi. Meseleler hakkın­da kafa yorar, inceden ineeye araştı­rırdı. Bazı alimler onu ehl-i tercihten sayarken, bir kısmı ınüctehid oldu-ğunu söyler. Ma' kulatta (akılla anla-~ılan bilgilerde) kimseyi taklit et-mem, derdi. Akranmdan Burhanu'l-Ebnasi derki: "Dinin delillerini öğ­renmek istedim. lbnu'l-Hüınam'dan ba'ika memleket im izde bu işin hak-kından gelen olmadı." "el-Fevaidu'l-behiyye fi teraciıni'I-Hanefiyye" adlı kitabın yazarı el-Lüknevi derki: "lb-nu'l-Hümam'ın eserlerinin en önemlisi olan Fe thu'I-Kadir'i başın­dan Kitabu'l-Vekale'ye kadar, Tahr-iru'l-Usul ve akaide ait el-Müsaye-re'yi, namaza ait Zadü'l-fakir kitap-larını ve "Sübhanellahi ve bihaındi­hi" sözünü gramlik yapısıyla ilgili olan bir risalesini mütalea ettim. Hepsi de başka yerlerde bulunma-yan faydalı bilgileri ihtiva etmekte-dir. Eserlerinin çoğunda özellikle "Fethu'l-Kadir"de mümkün olduğu kadar insaf yolunu tutmu~.mezhep taassubundan uzak durmu~tur." lbnul Hümam, Haremeyn (Mekke ve Medine) de mücavir ola-rak bulundu. O tasavvuf ehlinin ka-vuştuğu mezhebe ve makamlara eri~miş, ke~fu kerameti görülmüş bir alimdi. Bir müddet insanlardan uzak yaşamayı tercih etti. Ancak alimler kendisine yalvarıp "bu in-zivaya son ver; insanlar senin ilmine muhtaçtır" dediler. O aynı zamanda çok mütevazi bir kimseydi. Bir gün Alaeddin el-Buhari'nin ilim meclisine geldi ve . meclisin en arka tarafma oturdu. Bu-nun farkına varan Alaeddin yerin-den kalkıp yaruna geldi ve "Efendim sizin yeriniz burası değildir; buyrun ba~ köşeye geçin, bu kadar tevazuya gerek yoktur. Zira bizler senin dere-cen ile şeref duyarız. Meclislerde baş köşeye leşrifini isteriz" dedi. lbn'ul-Hümam, kıymetli eserler yazmıştır. Onlardan bazıları şunlar­dır. 1) Fethu'I-Kadirli'l-acizi'l fakir: Hanefi mezhebine ait el-Hidaye ki-tabını açıklamak üzere yazılını~ kıy­metli bir kitaptır.lbnu'I-Hüınam bu eserini, 829/1425 yılında talebeleri-ne Hidaye'yi okulurken yazınaya başladığını söyler. Kitabu'I-Veka-le'ye kadar olan bu şerhin kalan kıs­mını Kadızade diye meşhur olan Şemseddin Ahmet (988/1580) ta-mamlamış olup bir kaç başkası var-dır. 2) et-Tahrir: Fıkıh Usul ilmine ait olup talebesi Ib n Emir Hacc'ın yazdı­ğı şerhiyle birlikte matbudur. 3) el-Müsayera: Akaidle ilgili olan eser yi-ne talebelerinden Kemal b.Ebi Şeri­fin yazdığı ei-Müsamera adlı şerhiy­le beraber tabedilmiştir. 4) Fevati-hu'l-efkar fi şerhi Rameati'l-envar. 5) Zadü'l-fakir. Namaza ait muhtasar bir eserdir. 6) Şerhu'I-Bediu'n-nizam libni's-sa'ati 7) "Subhanellahi ve bi-hamdihi" sözünün gramelik açıkla­ması (i'rabı). lbnu'I-Hümam'ın terceme-i haline dair de Muhammed b. Ab-durrahman es-Sahavi (831-902/1427-1497) tarafından "el-ihti-mam bitercemeti el-Kemal b.el-Hü-ınam" adıyla müstakil bir eser yazıl­mıştır. Ayrıca denilebilirki onun eserlerinin herbiri master veya dok-tora konusu olabilecek çaptadır. Bu alimimiz hakkında daha detaylı ça-lışmaların yapıldığını görmek samimi arzumuzdur. Faydalanılan kaynaklardan ba-zıları: suyu tr, Bugyetu 'l-vuııt-70; Ibnu '1-inıad el-Haııbeli, Şezertltu'z-zeheb, VII, 298-99; el-Lflknevf, el-Fevdidfl '1-behiyıje, 180-1; I/yas Serkıs, Mu'cemu'l-Matbaati'l-arabiy-ye, s.41, 278, 1568; ez-Zirikli, el-A 'ldnı, VI, 255, Bursa/ı Mehmed Tahir, Osmanlı Mtle/-lifleri, 1. 221. 000 il:n ANKET Sevgili okuyucular; Daha iyisini yapabilmemiz ancak sizlerin yardımlarıyle, teklifterinizi ve istek/erinizi bilmemizle mtlmktln olabilecektir. Ltltfen aşağıdaki som-larımızı cevaplayarak; adımz, adre-siniz, varsa telefon mımaramzla bir-likte en geç 30 Eyltll 1990 tarihinde elimizde olacak şekilde; Sivas Dergisi Büyükkaraman Cad. Taylaşan Sk. Kiiçük Han Kat: 4 Fati/ı/İST adresine postalayımz. a) Dergimizin (ilk sayısı oluşımu da glJz lJntl1ıde tutarak) - Muhteva yilntlnden., - Teknik ylJnden, bir değer/endinne-sini yapabilir misiniz? b) Sizce daha başka hangi konular, başlıklar açılabilir, teklifleriniz ne-lerdir? c) Bize nasıl yardımcı olabilirsiniz? -Yazarak, - Abone olarak -bularak, - lliln-rekMm vererek. Seldm ve Sevgilerimizle. sivas/7 

Kemaleddin İbn-i Hümam e’s-Sivasi

http://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/bitstream/11352/1841/1/Turan.pdf

Kemaleddin İbn-i Hümam e’s-Sivasi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace@FSM Vakif University