Öztürk, Rıdvan

English

DSpace@FSM Vakif University

212 iLMi ARAŞTIRMALAR Yapım ekieri bahsinde (105-159. sayfalar) Kırgız Türkçesinin yapım ekieri tek tek ele alınarak çoğu yerde sernantİk fonksiyonları belirtilmiş, yer yer de art zamanlı usulle incelenmiştir. Daha sonra, görevlerine göre kelimeler İsim, Sıfat, Zamir, Zarf, Fiil, Bağlaç, Edat ve Ünlem başlıkları altında ayrıntılı bir şekilde değerlendirmeye tabi tu-tulmuşlardır. Kırgız Türkçesinin çekim ekieri de bu bahisler altında (İsim, Fiil) ele a-lınmışlardır. Kırgız Türkçesinin problemli meselelerinden biri olan fiil birleşmelerinin dikkatli biçimde düzenlendiğini görmekteyiz. Zira, Türkiye Türkçesi ile karşılaştırmada denklik kurmada en çok zorlanılan nokta, fiil birleşmelerindeki farklılıktır. Metin ve Aktarrna bölümünde yazar iki alt başlık kullanmıştır. Bunların ilkinde Latin harfleriyle Kırgız Türkçesi metinlerini vermiş, ikincisinde ise bu metinleri Türkiye Türkçesine aktarmıştır. Günümüzde öğretim amaçlı kril harfli metin bulmak eski yıllara göre çok daha kolay olmakla beraber, kril harfli asıl metnin eklenmemiş olması eserden İstifadeyi azaltmıştır diyebiliriz. Yine mevcut Kırgız Türkçesi sözlüklerinin varlığı yanın­da, küçük de olsa esere bir sözlük konmuş olması, araştırıcıların ve öğrencilerin eserden yararlanmalarını kolaylaştırırdı düşüncesindeyiz. Dizin bölümünde, Kırgız Türkçesinin ek varlığını topluca görme imkiinımız olmak-tadır. Bilimsel çalışmalarda bu dizinlerin ne kadar önemli olduğu bilinen bir gerçektir. Eser, Kırgızca gramer terimleri dizini ile sona ermektedir. Bu eserin, Çağdaş Türk Lehçeleri çalışmalarına katkı sağlayacağı ve Kırgız Türkçesini öğrenmek isteyen ilgililere faydalı olacağı muhakkaktır. Nursel ÖZDARENDELİ Andreas N. Papapavlou, Language Contacct& Lexical Borrowing in the Greek Cypriot Dialect: Sosiolinguistic and Cultural İmplications, Atina 1994. Türkçe ile Rumcanın çok uzun süreli bir dil ilişkisi olmuştur. Tek bir coğrafi mer-kezli olmayan bu ilişki, şartların oluşumuna göre farklar göstermektedir. Bu açıdan Anadolu ile Yunanistan ve Anadolu ile Kıbrıs coğrafyaları arasındaki dil ilişkisi, iki ayrı olguyu yansıtmaktadır. Dil ilişkisinin ayrı zamanlarda meydana gelmiş olması, tarihi ve coğrafi birikimlerin farklı tezahürü Kıbrıs'taki Rumca ile Türkçenin Anadolu bağlamın­dan ayrı ele alınmasını, incelenmesini gerekli kılmıştır. Kıbrıs Rumcasındaki alıntı kelimeleri işleyen, yukarıda adı yazılı eserde, kelime hazinesi bakımından Türkçe ile Rumca arasındaki dil ilişkisinin yansımaları ortaya konulmuştur. Yayımlanalı on yılı aşkın bir süre geçmiş olmasına rağmen kitap, Türk muhataplarının pek ilgisini çekmemiştir. Kitabın Milli Kütüphane ve TDK Kütüphanesi gibi yerlerde olmaması da bunda etkili olmuştur elbette. Halen Lefkoşa'nın Rum kesi-mindeki Kıbrıs Üniversitesinde görev yapmakta olan Andreas N. Papapavlou'ya adı geçen eserini, talebimiz üzerine, gönderme lütfunda bulunduğu için teşekkür ediyorum. TANITMALAR 213 Toplumsal dilbilim ve kültürel etkileşim bakışı açısından Kıbrıs Rumcasındaki alın­tı kelimeleri inceleyen bu eser, dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm Arapça ve Türkçe alıntı kelimelerle ilgilidir. Bu bölüm giriş, tarihi geri plan, ölçünlü Yunanca ile Kıbrıs Rumcası arasındaki farklar (s. 2-8), alıntı kelimelerin giriş sebepleri, bu keli-melerin uyum aşamaları, alıntı kelimelerde dilbilim etkileri ile Arapça ve Türkçe alıntı kelimelerin genel tanıtımının (s. 9-22) ele alındığı üç alt başlıktan oluşmaktadır. İkinci bölümde İngilizce alıntı kelimelerin geçiş seyri üzerinde durulmuştur. Önce-likle Yunancadaki Batı kökenli kelimeler doğrudan İngilizceden alıntılar, İtalyanca ve Fransızca kökenli dalaylı alıntılar, Fransızcadan doğrudan alıntılar ve problemli alıntılar olmak üzere dörde ayrılmıştır. Daha sonra bu alıntı kelimelerin genel değerlendirilmesi yapılmıştır (s. 23-30). Üçüncü bölümde alıntı kelimelerdeki so~yokültürel, ilişkisel ve uyum sağlayıcı et-kenler üzerinde durulmuştur. Papapavlou, çalışmasının genel değerlendirmesini yaptığı bu bölümde vardığı sonuçları belirtmektedir. Bu sonuçlar analiz edilerek, standart sap-malar ve istatistikler verilmiştir (s.31-44). Dördüncü bölüm sözlük ağırlıklıdır. Burada önce Arapça veya Türkçe alıntı kelime olarak beş yüz kelime, asılları ve İngilizce anlamları verilerek sıralanmıştır (s. 46-63). Bundan sonra listede yer alan kelimeler kendi içerisinde yedi grup halinde yeniden listelenmiştir: Yiyecek ve hamur işleri Meyve ve sebzeler Ev ve mutfak eşyaları Giyecek ve giyinme Tarımla ilgili eşya ve aletler Ticaret ve meslekle ilgili eşya ve aletler Meslek isimleri Aslında beş yüz kelimenin sadece yüz doksan beşini içine alan bu tasnifkelimelerin 3/5'ünü dışarıda bırakmıştır. Bir dilin kelime hazinesinin genel tasnifinde önemli olaİı hayvan isimleri, akrabalık isimleri, organ isimleri, inanç ile ilgili kelimeler, insanla ilgili sıfat bildiren kelimeler gruplandırılmazken, eşya ve alet isimleri birkaç grupta tasnif edilmiştir. Halbuki özellikle yönetimle, mekan ve inanışla ilgili kelimeler bu tasnif'te mutlaka ayrı değerlendirilmeliydi. Bu tasnifler olmadan Türkçe ile Rumca arasındaki dil ilişkisini sosyokültürel açıdan netlikle değerlendirmek sıhhatli olmaz. Dördüncü bölümün üçüncü kısmını ise, İngilizceden Rumcaya geçmiş dört yüz a-lıntı kelime oluşturur. Listesi verilen (s. 72-82) bu kelimeler daha sonra Arapça ve Türkçe alıntı kelimelerde olduğu gibi yine kendi aralarında tasnif edilmiştir (s. 83-88): Endüstri ve teknoloji Meslek ve ticaret 214 Spor Oyun ve eğlence Akademik ve psikolojik terimler Turizm Yiyecek ve hamur işleri Giyecek ve moda iLMi ARAŞTIRMALAR Dördüncü bölümün ikinci ve üçüncü kısımlarından hareketle Rumcanın Türkçe ve İngilizce ile olan ilişkilerinin alanlarını ve sosyal boyutlarını görebilmekteyiz. İngilizceden endüstri ve teknoloji, spor, oyun ve eğlence, akademik ve psikolojik alanlar ile ilgili alıntı kelimeler gruplandırılırken Türkçeden alınan kelimeler dilin çekirdek kelime kadrosu ile ilgilidir. Bu da tabii olarak Türkçenin ve Türk insanının Rumca ile daha içli dışlı olduğunu göstermektedir. Dördüncü bölüm ün beşinci kısmında, İngilizce olarak (s. 89-1 00), altıncı kısmı ise Yunanca olarak (s. 101-114) çalışmanın ortaya çıkmasında veri kaynağı olan 138 Rum asıllı yüksek okul öğrencisine uygulanan anket soruları ve yöntemi açıklanmıştır. Eser, yazarın kısa bir özgeçmişi (s. 115) ve kaynakça (s. 116-117) ile tamamlanmıştır. Eserin kaynakçası incelendiği zaman görülecektir ki çalışmanın Türkçe ayağını o-luşturan kaynaklar bulunmamaktadır. Papapavlou'nun çalışmasının İngilizce alıntı ke-liınelerk ilgili kısmını bir yana bırakarak özellikle Türkçe Rumca dil ilişkisini yansıtan 2/3' lik kısmını oluşturan Arapça ve Türkçe asıllı alıntı kelimelerin incelenmesi ile ilgili bölüm hakkında bazı değerlendirmelerde bulunmak istiyoruz. Eser, bölgesel anlamda bir dil ilişkisini yansıtması açısından üzerinde durulması ge-reken bir çalışmadır. Bu, Türkçenin Rumca ile birden fazla yerde ve farklı şartlarda bir dil ilişkisi olduğunu göstermektedir. Papapavlou Türkiye Türkçesinin harflerini kullan-madan Türkçe kelimelerin yazılışını vermiştir. Bunun tabii sonucu olarak kelimelerin Türkçedeki yazılışları ile eserdeki yazılışları farklıdır. İngilizce olarak hazırlanan kitapta bu durum elbette normaldir. Ancak alıntı kelimelerin Türkçedeki asılları gösterilirken ses değerlerini verememeden kaynaklanan çok sayıda yanlışlık yapılmıştır: Kursan < korsan, kelepşe < kelepçe, kahfe < kahve, kulavuz < kılavuz, kaynaimak < kaynamak, kendiketen < kendigelen, kele < kelle, baka! < bakkal, burgul < bulgur, paklava < baklava, baarmak < bağırmak, papuş < pabuç, beyenmek < beğenmek, bereketverin < bereket versin, buluk < bölük, hinayet < inat, tamhkar < tamahkar, skemle < iskemle, skambil < iskambil, skembe < işkembe, surusoylu < sürüsüyle, çiflik < çiftlik, delal < dellal, duzin < düzine, fısik < fışek, tirman < ferman, yo:urt < yoğurt, zersevat < zerzevat, la:im < lağım, şeret < şirret, sis < şiş, u:ur < uğur, inaçi < inatçı, reşper < rençber, olan< oğlan vb. Tespit ettiğimiz bu örneklerden anlaşılacağı üzere yazar, ölçünlü Türkçenin özellikle-rini tam olarak yansıtmamış; yumuşak g'nin düşürülmesi, ünsüz tekleşmesi, ş < ç vb. birçok ses hadisesinin örneklerini bulabileceğimiz Kıbrıs Türk ağzının etkisinde kalmıştır. TANITMALAR 215 Papapavlou, Arapça asıllarını gösterdiği kelimelerde de yanlışlıklar yapmıştır: alakhefa < ala kefak (doğrusu: ale'l-kifaye), peyxali < beyhal (doğrusu: bi-hemal), muxdi < yuhdi (doğrusu: muhdi), saitha < se:d (doğrusu: sayt), lokhumi < lukuru (doğ­rusu: latilokum < rahatu'l-hulkum). Bazı kelimelerin anlamları yanlış verilmiş. Bu anlamlarda anlam kaymasından zi-yade yanlış yorumlama olduğu açıktır: xusmethi "ev işi" (doğrusu: hizmet, iş), stede "büyük anne, nine" (doğrusu: dede), seyirin "zevk, haz" (doğrusu: seyir), therlakhis "mükemmeliyetçi" (doğrusu: tiryak, panzehir), thembişi "istek, öneri" (doğrusu: tem-bih), xairi "başarı, refah" (doğrusu: hayır) vb. Yine yazar, Farsça asıllı kelimeleri birçoğunu Türkçe asıllı olarak göstermiştir: pakses "bahçe", pazari "pazar", pharas "para", papuça "pabuç", paxdonmo "baht", janemo "canım", zorhas "zorba", duvari "duvar", derti "dertli", reşperis "rençber", sade "sade", şahinin "şahin", zexirin "zehir", zori "zor", zurnas "zurna"vb. Arapça ve Farsça asıllı kelimelerin Rumcaya Türkçe kanalı ile girdiğini bazı keli-melerin Rumcadaki şekillerini Türkçedeki şekilleri ile kıyasladığımızda açıkça görebili-riz. Bunlarda Türkçenin ölçünlü dilinde veya ağızlarında görülen benzeşme, yuvarlak-laşma ses uyumları vb. bir takım özellikleri bulabiliriz: arnbari "ambar" (< anbar), cambazis "cambaz" (< canbaz), duvarİ "duvar"(< divar), harmanİ "harman"(< xirmen), karpuzi "karpuz" (harbuz), kay as "kahya" ( < kedhuda), orospa "oruspu" ( < ruspi), testes "testi" ( < desti), zemberekhi "zemberek" ( < zenburek); ayıbin "ayıp" (ayb), kantari "kantar" (kintar), lokhumi "lokum" (< rahatu'l-hulkum), mataras "matara" (< mithara), sefdahi "siftah" (< istiftah), sokaki "sokak"(< zukak), thobe "tövbe"(< tevbe), zembilin "zembil" (<zin bil) vb. Papapavlou Türkçe diye belirttiği bazı kelimeleri de yanlış yorumlama yoluna gitmiştir. Bu kelimeler verilen anlamlarına uymamaktadır: pulaşka "kirli" T. bulaşka (doğrusu: bula-ş ık), pulumqjin "pis, kirli" T. bulamak (doğrusu: bulamaç), çekhero "hazırlık yapmak, bakım yapmak" T. ceker (doğrusu: ?), kunia "balta" T. konia (doğrusu: Konya, ?), khyestin "kaç-mak" T. kestin (doğrusu:?), sinjeri "mide, taşlık", T sinjer (doğrusu:?). Kıbrıs Rumcasında görülen Türkçedeki yerleşik alıntı kelimeler, Arapça ve Farsça asıllı kelimelerin dışında yine Macarca, Moğolca, İtalyanca, Fransızca ve hatta Yunanca kökenlidir: Çaku "çakı" (Moğolca), soba "soba (Macarca), thulumba "tulumba", kaparo "kapa-ro" İtalyanca), gazoza "gazoz" (Fransızca), mengeni "mengene" (Yunanca) vb. Papapavlou'nun Türkçe veya Arapça kaynaklı olarak gösterdiği bazı Yunanca asıllı alıntı kelimeleri Yunancadan Türkçeye, Türkçeden de Kıbrıs Rumcasına geçmiş geri ödünçleme örnekleri olarak sayabiliriz: anisos "anason", barudi "barut", çengina "çingene", daftar "defter", fanari "fener", fellos "tapa, mantar", fundukhi "fındık", khyerathos "kerata, boynuzlu", khirazia "ki-raz", laumi "lağım", marangos "marangoz", maymu "maymun", mengeni "mengene". 216 iLMi ARAŞTIRMALAR Kıbrıs Rumcasındaki alıntı kelimeleri işleyen bu eser, Türkçenin etkileyici dil konu-munda olduğu bir dil ilişkisini yansıtması açısından sayılı çalışmalardan biridir. Papapavlou her ne kadar Arapça ve Türkçe kelimelerin Kıbrıs Rumcasında beş yüz adet kelime olduğu­nu belirtmişse de, "Kıbrıs Rumcasındaki Türkçe ve Türkçe Yolu İle Girmiş Alıntı Kelime-ler" (SÜ Türkiyat Araştırınaları Dergisi, sa. 18, Konya 2005, s.89-lll) adlı çalışmamızdaki bizim tespitierimize göre bu sayı -Papapavlou'nun da tespit ettiği kelimeler dahil - 738 adet-tir. Türkçenin diğer dünya dillerine verdiği kelimelerin derli toplu olarak bir arada yayım­lanması Türklük biliminin sorumluluklarından biri olarak durmaktadır. Bu ve benzeri çalış­malar, bu vadide atılmış adımlardır. Bütün eksiklerine rağmen bu eserin de, belli bir boşluğu doldurduğu rahatlıkla söylenebilir. Rıdvan ÖZTÜRK 

Andreas N. Papapavlou, Language Contacct& Lexical Borrowing in the Greek Cypriot Dialect

http://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11352/1703/%c3%96zt%c3%bcrk.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Andreas N. Papapavlou, Language Contacct& Lexical Borrowing in the Greek Cypriot Dialect

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace@FSM Vakif University