Sergen, Semih

English

DSpace@FSM Vakif University

MEVLEVILIKTE SANAT VE SANATKÂR Semih SERGEN »; fil ı büyük coşkular içinde yaşayan şairler çoktur. Ama bu aşk Tann aşkıysa, Mevlânâ'nın söylediği ; . ^ ^ 5 . 3 C O ş k u n l u k t a , güzellikte, yücelikte mısralara rastlamak yüzyıllar sonra da mümkün olamamıştır. J;U5l^L>w?İMevlâna; sanatkâr gönlünün volkanından fışkıran bu mısralan yüzyıllar ötesine serper. "Bizim yolumuz aşk yoludur." diyen Mevlânâ, Tann aşkını bütün benliğinde duymuş, o aşkı anlata­bilmek için şiirin gizemli dünyasından yararlanmıştır. "Akıl; aşk'm manâs ın ı açıklamakta öciz kalmıştır. Aşk ve aşıklığın gerçeğini yine ancak aşk söy­leyebilir." AVim, açıklamakta güçsüz kaldığı aşk'ı anlatabilmekte iş, gönüle düşer. Gönüller Sultanı Mevlânâ da gönlünün bütün ihtişamıyla şiirin kalıplarını parçalar, ateşten mısralar haykırır... - "Aşk elini boynuma atar beni kucaklarsa ne yapabilirim? Ben de onu kucaklar semûa girerim. Zerrelerin kucakları, güneşin ışığıyla doldu mu hepsi de feryat etmeden raksa kalkar, semûa girer." Şiirin gerçek üstadları sayılan Goethe, Victor Hugo, Ruckert gibi batılılar yanında, Molla Câmi, Nef i , Nâbi, İkbal, Şeyh Galip, Yahya Kemal gibi doğunun şiir üstadları da Mevlânâ'yı söz ve gönül mülkünün sulta­nı olarak görürler. Mevlânâ'ya sorarsanız, "Ben şiirden de kafiyeden de uzağım" der. Ama gene de şiirin tutsak eden gizemine kapılır ve bu kaynaktan sebiller sunar yüzyülar ötesine, işte birkaç örnek... "Ben senin yaratışının sesiyim. Susan şeylerin sesiyim ben. Yıldızlar elmasbr ve susan herşey seni ulubmak için benim sesirra kullanır Ben her sevenin sesiyim. Dertlilerin sızlanışı, inleyişiyim ben." "Güneş olmak ve altın ışıklarla okyanuslara, çöllere saçılmak isterdim. Geceleri esen ve suçsuz­ların Ahına karışan yaz rüzgarı olmak isterdim." "Benim hayallerim; akşamları, kimsenin bilmediği, güneşin görkemli akislerini saldırı mavi göl­lere su içmeğe gider..." "Dünya; kan içinde dalgaların enginlerinden ilk doğduğu vakit, ben güneştim. Dünyanın gözyaş­larını sildim ve onu öpüşlerimle sardım..." "Ölü idim dirildim. Gözyaşı idim gülümseme oldum. Aşk devleti geldi sonsuz devleti buldum..." Bütün vadığının sebebi olarak gördüğü ilâhi aşkı anlatabilmek için neylerin, rebap ve kudümlerin coş­tuğu toplantılarda semâa kalkıyor, o anda içinden gelerek söylediği gazellerle aşk makamına taze can sunu­yordu. Mûsikî, raks ve şiirin en yüce titreşimleri, devrin sultanlarından dervişlere kadar herkesi coşturuyor, kendinden geçirip aşk saltanatına esir ediyordu. Mevlânâ; mûsikîyi, raksı, şiiri ilâhi aşka yücelmek için en de­ğerli araçlar olarak görüyordu. Ney üflediğini, rebap çaldığını, mûsikînin bütün makamlarını tanıdığını, sevgili oğlu Sultan Veled'in de rebap çalmakta usta olduğunu yine kendisinin şiirlerinden biliyoruz. "Muhammed'in ne hoş bir âdeti, ne güzel bir huyu var. Bizi karanlık gecede sessiz sadasız bırak­mıyor. Rebabı sehere dek okşuyor, uykusu gelse bile uykunun boğazını sıkıyor." 143 Mcvlâna bütün hayatı boyunca taassuWa çekişmiş, kısır ve dar düşünceyi islâma sokmak isteyenlerle savaşmıştır. Mcvlânâ'nın gerçekler âlemine geçişinden sonra, sevgili we aydın 05lu Sultan Veled tarafından kuru­lan Mevlevflik, özgür düşünceye, saıuıta ve sanatkâra sonsuz bir hoşgörü ortamı hazırlamıştır. Mevlevi der-gahlan; kuruklugu günden beri, gerçdc Türk sanatçısının yetişmesi için sıcak ve samimi bir dost çevresi geliş­tirmiştir, inançlı, bügili sanatkârlara bir sanat yuvası olmuştur. Mevlevîlik, güzel sanatların bütününü kucakla­mış bir yoMur. Mevie\/!lige adım atan kişi (Nev Niyaz) başındaki külâhı (Sikke) tekbirlendikten sonra, dergâh dedelerin­den birine semâ öğrenmek üzere emânet edilir. Semâ'ı öğrenen mevievî, kabiliyetine göre ney, rebap, ku­düm, mûsiki usulü, na'at ve âyin rrıeşketmeğe, mesnevi dersi almaya, el sanatlanyla uğraşmaya başlar. Bu arada mevievî âdâb ve erkânını öğrenir. Böi^ece bir taraftan inanç sistemini geliştirirken Jsir taraf­tan da ruhen zenginleşir. Sanatın en az bir dalında uzmanlaşır. AbdUlbâki Gölpınarlı, Mevlevi Â d a b ve Erkâtu adlı eserinde bu konuyu şöyle açıklıyor. "Dedenin hücresi, neıt-niyaz IÇin bir terbiye ve yol okuludur. Semû çıkaran nev-niyaz, yeteneği­ne göre nöûd, âyin meşkeder, mukabelede (Sema Töreni) bulunur, hizmet ûdöbtnı beller. Şiire kabili­yeti varsa, yazdığı, okuduğu şiirler, eleştirilir ve değerlendirilir. Gün geçtikçe nasıl yürüyeceği, nasıl ya-tılacağı nasıl kalkılacağı, nasıl söz söyleyip, nasıl cevap verileceği en küçük noktasına kadar Dede'si ta­rafından işaretle, sözle, hareketle ue dikkatle belletilir. Bu üniversitede zamanla o da meulevî âdâb ue erkânının bir mümessili olur, mevievî âdâbım, mevievî zarafetini o da temsile baslar, o da bir öğretici olur." Profesör Sadi Innak da şöy^e söylüyor. "Mevlânâ hûmanizmastnın karekteristiği, güzel sanatlar kültürünü bir ekol haline getirmiş olma­sıdır, insanları birbirine bağlayacak ve hoşgörü fikrim güçlendirecek faktörler arasında güzel sanatla­rın, özellikle edebiyat, mûsikî ve raks'ın rolu herkesçe bilinmektedir. Mevlânâ'nm kurduğu güzel sanat­lar ekolü dünyanın en feyizli eğitim kurumlarından birisi haline gelmiştir. Nefi ve Şeyh Galip başta ol­mak üzere sayısız şairler. Itri ve İsmail Dede başta olmak üzere başlıca büyük besteciler bu ekolden ye­tişmişlerdir. Mevlânâ hümanizmasi; Mevievî dediğimiz özel bir insan tipi yaratmıştır. Sonradan bozul­muş olsa bile, bu insan tipi ruhta derinliği olan, güzel sanatlara aşık, insanları seven ve affeden bir in­san tipidir." Şimdi de değerli insan Ordünaryüs Profesör Doktor Süheyl Ünver Beye kulak verelim. "Mevievî tekkelerinin en yoğun bulunduğu yer İstanbul'du. Âdeta burası Mevlevîlik merkezi idi. Münevverler ve her sınıf halk aradık/arını burada buluyorlardı. Bu yerler âdeta birer sanat akademisi idiler. Dâima ilerleme gösteren Türk Mûsıfcfsinl burada dinleyip anlıyor, edebiyat meraklıları aradıkla­rını burada buluyorlardı. Edebiyat ve sanatın bütün şubeleri bu feyizh ocakta gösterilmekte idi. XVIII. asra kadar, bu kibar ve asil tarikat evlerinde yüzlerce Alim, Şair, Hattat, Müzehhip, Ressam, Mûsı/cîşinos, Mücellit, Oymacı, Tabib dervişler, manevî feyizlerini maddî hünerlerle tamamladılar. Türk resim hayatında başlarında altüni sikkeleri, arkalarında yırtmaçh hırkalarıyla bir Mevleviler yeri vardır." Mevlevîlik, yedi yüzyıldan fazla bir süredir geniş Anadolu toprakları üzerinde Islâmiyetin öz cevherin-deki güzellik ve hoşgörüyü yaymak için taassuba savaş açmış, bilimin ve sanatın hizmetinde ve her biri kendi yollannda üstâd olan gönül sahibi Şairler, Müzisyenler, Ressamlar, Düşünce ve Fikir adamlan yetiştirmiştir. Mevlevîlik; gerçek inançla, güzel sanatlar kültürüyle ve engin bir hoşgörüyle gidilen bir yoldur. Sanatın sonsuz ve paha biçilmez potasında sanatkârlarla varılan bir gönül kaynağıdır... 144 

Mevlevilikte Sanat ve Sanatkar

http://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/bitstream/11352/958/1/Sergen.pdf

Mevlevilikte Sanat ve Sanatkar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace@FSM Vakif University