Arslan, Ahmet Turan

English

DSpace@FSM Vakif University

ilim ve Sanat Muhammed zahid el-l<evseri'nin eserleri ve ilim ve dünyas1na tesirleri Artık bundan sonra, bizim akademik çevrelerimizin de kendi ülkemizin yetiştirdiği değerli ilim erbabının çalışmalarına da-ha yakın bir ilgi göstereceğini ümid ediyorum. Ahmet Turan Arslan ilindiği gibi. asrımızda ülkemizin ye-Btiştirdiği ilim adamlarından biri de Muhammed Zahid ei-Kevseri ( 1296-1371 h./1879-1952 m.)'dir. O. Türki-ye' deyken çeşitli medreselerde mü-derrislik yapmış ve nihayet "Ders Vekili" olarak tayin edilmişti. Osmanlı döneminde ileri gelen müderrisler arasından seçilen ders vekilieri Şey­hülislam' a ve kaleten medreselerdeki öğretim ve öğrenci işlerini yönetirler ve ayrıca onun yerine Sultan ll. Bayezid Medresesi'nde ders okutur-lardı. Bu itibarla daha Türkiye'den ayrılmadan önce yüksek seviyeli medreselerdeki müderrisli-ği ve yaptığı ilmi çalışmalar Zahid Efendi'ye haklı bir itibar kazandırmıştı. 15 Ağustos 1 336 ( 1926) tarihinde Ders Ve-kili olan Kevseri, İttihad ve Terakkiciler'in bazı tasarruflarına karşı çıktığı için bu görevden azla-dilmiş ve 13 Rebiulevvel 1341 (3 Kasım 1922)'de de vatanını terke mecbur kalıp Mısır'a hicret etmiştir.' Mısır'a gitmeden icazet verdiği talebelerinin yüzlere ulaştığı bildirilen' Zahidu'I-Kevseri. hicret ettikten sonra da öğrenci yetiştirmeye ve ilmi çalışmalarına devam etmiştir. Türkiye'deyken talebelerine icazetini adet olduğu üzere elle yazılmış olarak veren Hoca-mız Mısır'da kendisinden icazet almak isteyenle-rin artması ve bu konuda kolaylık sağlanması maksadıyla kazetini "et-Tahriru'l-Veciz fima Yebteğihl'l-Müsteciz" adıyla hastırmıştır (Ka-hire. Matbaatu'I-Envar, 1360 h .. 47 sayfa)' İca­zet verdiği kimselerin çoğu Mısırlı olmakla bir-likte. Yemen. Hindistan, Pakistan. Endonezya, Malezya. fas. Irak ve Suriye gibi muhtelif ülke-lerden pek çok ilim erbabına da icazet vermiştir. Yukarıda adı geçen icazetini 300 adet hastırdığı ve bittiği bildirildiğine göre (Bkz. et-Tahrir. E-bu Gudde Neşri. takdim yazısı). Kevseri'nin ica-zet verdiği kimselerin sayısının 300'den çok faz-la olduğunu söylememiz mübalağa olmaz sanı­nın. Zahid ei-Kevseri'den icazet alan kimseler-den ilgili kaynaklarda isimleri yazılı olanlar dı­şında şahsen tesbit edebildiklerimi de zikretme-min bu babda faydalı olacağı kanaatindeyim: 1- Abdülhamid eş-Şimi el-Kütübi el-90 Mısri: Halen. (15. 04. 1995) Malezya'da Ulusla-rarası İslam Üniversitesi'nde öğretim üyesi ola-rak görev yapan ve aslen Bağdatlı olan Dr. Necm Abdurrahman Halef'in ifadesine göre, bu zat Zahidu'I-Kevseri'den icazet almış ve bu ica-zetnameye istinaden de Dr. Necm'e icazet ver-miş ve takriben 1 978'de vefat etmiştir. 2- Halen, Malezya'da Cohor Eyaleti Müftüsü olan Ahmed Avang Hüseyin: 27. 09. 1995 tarihinde Müftülük'te ziyaret ettiğimde, kendisi Ezher'de talebeyken Zahidü'l-Kevseri'nin de ders meclisinde bulunduğunu ve ondan icazet aldığını söyledi. İcazeti göstermek istedi, fakat gözlerindeki rahatsızlık sebebiyle bulmak zordu. Ancak ben Zahidü'I-Kevseri'den bahsedince, yüzü'ne bir sevinç hali geldi ve he-men masasının çekmecesinden Zahid Efen-di'nin neşrettiği eserlerden "et-Tabsur fi'd-Din ve Temyizi'I-Fırkati'n-Naciye .. ," (Kahire. Matbaatu'I-Envar. 1359 h./1940 m.)'yi çıkarıp gösterdi. 3- Singapur'da görüştüğüm (20. 09. 1995) Mekkeli alim muhterem Dr. Seyyid Muhammed b. Alevi el-Maliki de babasının, Zahidu'I-Kevseri'den icazet aldığını ve kendisini-n. babasının hocaları arasında Kevseri' nin terce-me-i halini yazdığım söyledi. Burada ayrıca kaydetmeliyim ki, Kevseri'-den icazet almış olanlardan merhum Alasonyalı Hacı Cemal (Öğüt) Efendi (vefatı 28 Mart 1966 )'nin kızı Hikmet Hanımefendi, babasının Zahid Efendi'den aldığı icazetin Cemi! Molla'nın kitapları arasında kaldığını. onun vefatından sonra da varisierinin bulamadıklarını söyledikle-rini bize anlatmıştır. Yaptığı ilmi çalışmalardan Zahidu'I-Kevse-ri' nin ilimdeki üstünlüğü. i hatalı kitabiyat bilgisi ve ufkunun genişliği belli olmaktadır.• Zahidü'I-Kevseri'nin eserlerinin Mısır. Suri-ye ve Pakistan'da tekrar tekrar basılınaları ve hatta Singapur'da görüştüğüm Endonezyalı al-im Seyyid Hamid ei-Attar'ın da memleketinde neşretmek maksadıyla benden Zahidü'I-Kevseri' nin eserlerini istemesi dünya ilim çevre-lerinde kazandığı şöhretin delilleri olsa gerektir. Yine Kevseri' nin şahsiyeti ve eserlerini ilmi ola-rak incelemek üzere Ürdün Üniversitesi'nde iki Esasları, ler Doç: Dr. Abdül-kadir Şener, Dr. M. ·· · Cemal Sofuoğlu), Ankara; \982, s. 6 . . ·i 2- Yusuf Es'ad oa.§ır, ' Masödıru'd~ Dirasati'I-Edebiy- ' . ye; ' Beyrut, ·' 1972, ··: . lll (ikinci Kısım); ei . 1094: .. . ••.· . ··irı~····· Kevseri'nin · ·. · mümtaz ·· talebelerin~ den Abdülfettah E~ dan dipnotlar ve ····· daha .· önce verilen iki Jcazetnamede master tezi~ ve Ezher Üniversitesi'nde bir dokto-ra• tezinin hazırlanmış olması onun İslam ale-minde ve akademik çevrede kazandığı itibarı gösteren şahidlerdir. Zahid ei-Kevseri'nin. öğrencileri tarafından derlenen ve gözden geçirilmiş ikinci baskısı 1414 h./1994 m.'de yapılan uMakilatu'l-Kev-sen-nin baş tarafında Muhammed Ebu Zehra. Muhammed Yusuf ei-Benmiri gibi ilim adamlan-nın Hocamız hakkında yazılı şehadetleri yarun-da onu tanıyan herkes de ilmine ve edebine hayranlıklannı dile getinnektedirler. Mesela Malezya'da tanıştığım Milletlerarası İslam Üniversitesi Hukuk Fakültesi hocaların­dan ve Kevseri'yi Mısır'da tanımış olanlardan Prof. Dr. Alaeddin l-larufe de, onun ilmi derinli-ğinden ve ilim erbabı nezdindeki ilihanndan bü-yük bir sitayişle bahsetmiştir. Yine Ağustos 1983'te Tunus'ta Kasaba mın­tıka.o;ındcllii camiin imamının lahidü'I-Kevseri'yi övüşünü ve "O ne büyük adamdı! İlimle takvayı şahsında bir araya getirmişti!" deyişini de bu ko-nuda unutmadığım tatlı bir hatıra olarak kaydet-mek isterim. Artık bundan sonra. bizim akademik çevre-lerimizin de kendi ülkemizin yetiştirdiği değerli ilim erbabının çalışmalanna daha yakın bir ilgi göstereceğini ümid ediyorum. İlmi çalışmalarını daha çok Tefsir. Hadis, Fıkıh. Fıkıh Usulü ve Arap Dili ve Edebiyatı sa-halanna teksif eden M. Zahidü'I-Kevseri şiirle de meşgul olmuştur. Eserlerinden İrğamü'l-Me­rid7 kendisinin kaleme aldığı bir manzumenin nesren açıklamasıdır. Ayrca Zahid Efendi'nin hocalık yaptığı Medresetü'I-Mütehassısin'de öğ­renim görmüş olanlardan merhum ve muhte-rem hocam Seyyid Cemaleddin Parlakışık da lahidü'I-Kevseri'ye ait olduğunu söylediği birkaç beyti ezberinden okumuştu. lahid Efendi' nin gerek kendi telifi olarak ge-rekse takdim ve dipnotlar ilavesiyle neşrettiği eser şeklinde pek çok ilmi hizmeti olmuştur. Ge-rek makaleleri gerekse matbu ve gayr-i matbu eserleri hakkında Makalatü'l-Kevseri' de ve burada zikredilen diğer kaynaklarda tafsilat var-dır. Bu yüzden lahidü'I-Kevseri'nin fikren anla-şamadığı kimseler hakkındaki ma'lumatı o kay-naklara havale ederek burada kendisinin telifi olan eserleri zikretmekle, ilmi çalışmaları hak-kında bir fikir vermekle iktifa etmek istiyoruz: A- Basılmış Olan Eserleri: 1- İrğamu'I-Merid fi Şerhi'n-Nazmi'I-'Atid li T evessüli'I-Mürid. 2 en-Nüketü't-Ta'rife fi't-Tahaddüsi 'an Ru-dud ibni Ebi Şeybe ala Ebi Hanife, 3- İhkaku'I-Hak .... 4- Te'nibu'l-1-latib ... , 5-et-Terhib bi Nakdi't-Te'nib, 6- Min ' İberi't-Tarih. ~ 7- ei-İşfak ala Ahkarni'tiTalak .... 8- et-Tahriru'I-Veciz fima Yebteğihi'I-Müste-ilim ve Sanat ciz, 9- Mahku't-Takavvul fi Mes'eleti't-Tevessül, ı 0- Nazratün Abira fi Mezairni Men Yünkiru Nüzule İsa -Aieyhisselam- Kable'l-ahire. ı ı- Safaatu'I-Bürhan ala Saiahatu'I-Udvan, ı2- Rafu'l-iştibah an Hükmi Keşfu'r-ra'si ve Lübsi'n-Nial fi's-Salat. ı3- Ta'tiru'I-Enfas ... , 14- Haninu'I-Mütefecci ve Eninu'I-Mutevecci (1. Dünya Savaşı'nın getirdiği felaketler1e ilgili). 15- ei-Feraidü'I-Vafiye-fi ilmeyi'I-Arudi ve'I-Kafiye, 16- ei-İfsah an 1-lükmi'I-İkrah ... , 17- Mülefihasu tezhibi't-taci'I-Lüceyni fi ter-cemeti'I-Bedri'I-Ayni, fer, 18- el-İstibsar .... 19- Lemahat u' n-Nazar fi Siyeri'I-İmam Zü-20- Büllığu'I-Emani .... 21-ei-İmta ... , 22- ei-Havi fi siratilİmam Ebi Ca'fer et-Ta-havi, 23- Nihrasu'l-Mühtedi fi İctilai Enbai'I-Arif Demişdaşı'I-Muhammedi, 24- ei-İstihsar fi't-Tahaddüsi ani'I-Cebri ve'I-İhtiyar, 25- Tarihu'l-firaki'I-İslamiyye Menşeuha ve ve'htilafuha. ve eshabu taaddudiha. 8- Boasılmamış Eserleri: 1- Nazmu Ava'mili'I-İ'rab (ilk eseri, Farsça). 2- İzahatü Şubheti'I-Muammem an İbarati'I-Muharrem. re .... 3- ei-Cevahü'l-Vefi .... 4- es-Suhufu'I-Münteşire fi Şerhi Usulü'I-Aşe-5- Tervidu'I-Kariha ( ... fi'l-mantık). 6- Kurratu'n-Nevazır fi Adabi'I-Münazır, 7-ls'adü'r-Raki ale'l-Meraki, 8- Ala Şerhi'l-Cami. 9- Tednbu'I-Vasif ala Kavaidi't-Tasrif. 10- el-Fevaidü'l-Kafiye fi'l-Arud ve'I-Kafiye 1 1- Tedribu't-Tullab ala Kavaidi'I-İ 'rab, 12- İbdau Vücuhi't-Te'addi fi Kamili 'bni Adi yy, 13- Nakdu'd-Duafa (li'I-Akili), 14- et-Ta'kibu'l-1-fasis lima Yenfihi "İbnu Teyrniyye" mine'l-1-ladis, 15- el-Buhusu'I-Vefiyye fi Müfradati'bni Tey-rniyye, 16- er-Ravdu'n-Nadırı'l-Verdi fi Tercemeti'I-İmami' r-Rabbaniyyi · s-Serhendi. Bu kitabının Türkçe yazdığı tek eseri olduğu bildirilmektedir.• 17- el-Medhalu'I-Amm li 'Uiurni'I-Kur'an9, 18- Ref' ur-Ribe an T ahabbuti'bni Kuteybe. ı 9- Kataratu'l-Gayr min 1-layati'l-Leys, 20- Abesu'I-Müfterin bi Decacileti'I-Muam-merin, 21 - ei-İhtimam bi Tercemeti'bni Hümam, 22- Faslu'I-Makdl fi Temhisi'I-Evğdl, 23- el-Buhusu's-Seniyye an ba'dı Ricdli esa-nidı't-T arikati·ı-Halvetiyye. nbz tesbit edeme-. diijim tEızıEirin yapıt· . dığlni Abdulfettah Ebu Gudde'nin "et-Tahriru'I-Veciz;; e .· . yazdığı mukaddi-meden 'öğreniyoruz. \ ~~~~\~~:~~lı)~u- ···• ··•···· ham med, eş-Şeyh .·•·· ··•·•·· ~u=~~~::~. ~:~~ /\·. .· ei-Kevseri ve CO~ i. . ( ıiOdühu'I-Kelamly~< · · ye; Caml'atü'I-Ez-her, Külliyetu Usu-Kısmu'l-91 

Muhammed Zahid el-Kevseri’nin Eserleri ve İlim ve Dünyasına Tesirleri

http://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/bitstream/11352/1837/1/Turan.pdf

Muhammed Zahid el-Kevseri’nin Eserleri ve İlim ve Dünyasına Tesirleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace@FSM Vakif University