Arıözçelik, Mehmet

English

DSpace@FSM Vakif University

ilmi Araştırmalar 6, İstanbul 1 998 HABERLER Types of evidentiality in Turkic, Iranian and neighbouring languages (Türk, İran ve Komşu Dillerde Evidensiyellik Tipleri) Kollokyumu İstanbul'da yapıldı. Prof. Dr. Lars Johanson ve Prof. Dr. Bo Utas tarafından düzenlenen Types of evidentiality in Turkic, Iranian and neighbouring languages (Türk, İran ve Komşu Dillerde Evıdensiyellik Tipleri) Kollokyumu, İstanbul İsveç Araştırma Enstitüsu'nde 9-12 Nisan 1997 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Bu kollokyum, sadece bildiri ile katılanlara açık olan ve tebliğlerinin tamamı­nın evidensiyelliğel dair araştırınaların sunulduğu spesifik bir dilbilim toplantısı idi. Türk dıllerıne dair Ingilizce, Alınanca vs. dillerde yapılan incelemelerde evidensiyel-lik konusuna yer verilmiş olmakla birlikte, bugüne dek yazı dili olarak Turkiye Türkçesınde yapılan araştırmalarda bu kavram üzerinde yeterınce durulmamıştır. Batı dillerınden mesela İngilizce ve Almanca'da evidensıyel nüanslar Turkçe-'de olduğu gıbi -miş vd. çekimli eklerle değil (anscheinend /apparent. seeınıng, of-fensichtlıch 1 obvıous, wohl 1 well, angeblich 1 allegedly, reportedly vs.) zarflarla ifade edilir. Dilbilimsel Türkolojide evıdensiyellik kavramı, en geniş teorı ve uygulamasını Johanson'un Ti.ırk dillerine dair araştırmalarında bulmuştur. O, Turkıye Türkçesı ve dığer Türk dıllerınde ındirektiflik, ınferensiyel ve evidensıyellik konusunu dığer Av-rupa dilleriyle de karşılaştırmalı olarak ışlemiştı2. Indirectıvity ın Turkic, "Turkçe'de dolaylama" adlı tebliğinde Johanson, eskı ve çağdaş Türk dillerindeki ındirektıv-evidensiyel-ınferensiyel kategorileri ve bu fonksiyonları ifade eden formları ayrıntılı olarak inceleyip takdim etti. 2 (Türkiye Türkçesinde ınıış, Kazakça eken vs.) bir birim veya çekimlı ekin (Türkiye Turkçesi -miş, Kazakça -ip, ıptinııs vs.) veyahut da türevlerin (Türkiye Türkçesi -miş ımiş, Kazakça gen eken vs.) nakil. başkasından (ikinci veya ücüncü kişiden) haber alma, alay, varsayım, sczgı, iz veya işaretlerden yola çıkma gibi moda! anlamları ifade etmek için kullanılan bu terim ındırcktiv ve infercntıel kavramlarını da içine almaktadır. Bugune kadar hazırlanıp yayınlanan Dilbilim Terimleri sozlüklerinde yer almayan ve bu alandaki araştırmalarda henüz Türkçe tam karşılığı verilmeyen (İngilizce evidentialıty, Almanca Evidentialıtat) bu terimiçin delil gerektiren, arkasında başka dayanak ve işaretler bulunan "kanıt gerektirir) ulam, "kanıt gerektirir" terimi teklif edilebılir Bunlardan bazıları Aspekt im Türkischen. Vorstudien zu einer Beschreıbung des ttirkcittirkischen Aspektsystcms. Uppsala 1971. Turkeitürkısche Aspektotempora. s. 256-257 Rolf Thıeroff ve Joahim Ballweg tarafından yayınlanan Tense Systems in European languages' in içinde 1994 Studien zur türkeıtürkischen Grammatik. Handbuch dcr türkisehen Sprachwissenschaft !'in içinde, s 146-278, Budapest 1990 Zur Entstehung hislanseher Praterıta im Turkischen Turk Dilleri Araştırmaları içinde s 119-127 Ankara 1993. Terminality opcrators and theır hierarchical status. Complex structures· A functionalıst perspektive (Functıonal Grammar Series, 17 )'in ıçinde. s 229-258, Beılin. New York 1966 366 HABERLER Christoph Schroder'ın Non-finite -mi,ç- in TLirkısh: some empırıcal ob-servations 'Türkiye Türkçesinde çekimsiz -miş formu: Bazı empirık gözlemler' adlı fevkalade kalitelı ve kap-;amlı ara~tırması pekçol-. yonden dıkkate değer bır ıncelemedır. Schroder bu araştırmasında -miş- ve onun terkiplerı -miş ol-. -miş bulun-, -miş durumda-, -miş olarak, -miş iken, -mış gibi, -ını~casına 1 -ını~cesıne ıle diğer -ir ve -ecek eklerının partısip fonksıyonunda kullanımları üzerınde duruyor. Araştırmacının da -belırttıği gibı çekımli ekler çekımsız olarak kullanıldıklarında (partisıp, attribut, zarf vs.) çekımlı hallerındeki fonksıyon ve anlamlarını değiştırebildıklerı gıbi, ılave anlam ve özellıkler de gosterebilirler. Nurettın Demir, Almanca sunduğu Postterminale Kategorien in einigen ana-tolisehen Dialekfen 'Bazı Anadolu ağızlarında posttermınal kategorıler' adlı tebli-ğinde, geçmiş zaman bıldıren -ik ve -ikdir formlarının evıdensiyel özellıklerı i.ize-rıııdc durdu. Bazı anadolu ağızlarında kullanılan -ik eki geçmiş zaman bıldirir ve buna ilaveten tahmın, bir olayı sonradan tespit etme, başkasından ışitıne, varsayım gibi evidensiyel özellıkler gösterir. Epıstenıic verb forms ın Persian, Afghanıstan and Tajikıstan, 'İran, Afganıstan ve Tacikıstan'da epıstemik fiıl formları' adlı tebliğinde John R. Pcrry, Turkıye Tiırkçesindekı epıstemık çekimli ~eki! olan -miş ekınin fonksıyoıılarını Iran, Afganıstan ve Tacıkıstan Farsçasında benzer görevler yüklenen şekillerle mukayese etti. Bilındiğı gibı Halaçça İran'da konuşulan ve çok enteresan arkaık özellıkler gösteren bir Turk dili. Kendisi de bir süre Halaçiarın arasında kalan Filız Kıral, Some remarks on the -miş- Past ın Khalaj, 'Halaçça'da -miş geçmiş zaman şeklırıe daır bazı göriışler' adlı teblığınde yazılı ve sözlü dıl malzemesini kullanarak Halaçça'da evidensiyellik konusunu tafsılen tasvir etti. Diğer araştırmacılar ve sunduktan teblığler şunlardı: Andrey L. Malchukov, Evidentıality anel related categorıes ın Tungusıc languages. 'Tunguz dılierinde evidensıyellık ve ona ılişkın kategorıler'. AnJU Saxena. On eviclentiality ın Kınııuari, 'Kınnuarı dılınde evıdensıyelliğe claır'. Arıenne Dwyer, Evıdentialıty ın Salar and some neighbourıng languages, 'Salaı·ca ve bazı komşu dillerde evıclen~ıyellık'. Astricl Menz. Evıdentialıty ın Gagauz. 'Gagavuzca'da evıdensiyellik ·. Ayhan Aksu-Koç, Soıne aspects of the acquisıtion of evıdentials in Turkish. 'Türkçe evidensiyel kazanımların bazı görunUşleri'. Bemarci Comrıe, Evıdentials anel areal typology, 'Evıdensiyel bıçiınler ve bölgesel tıpoloji'. Bernd Brencleınoen, Some reınarks on the -miş past in the eastern black sea coast dialects. 'Doğu Karaeleniz kısıyı ağızlarında -miş geçını ş zaman şeklıne dair bazı görüşler'. Bo Isaksson, Expressions of evidentiality in Semitic languages, 'Sami elillerinele evidensiyellığin ifade biçımlerı'. Bo Utas, Traces of eviclentıality ın Classıcal New Persian, 'Klasik Yeni Farsça'da eviclensıyellığin ız! eri'. Cari na Jahanı, Expressıons of evidentıalıty in spoken modern Persian, 'Konuşulan çağdaş Farsça'da evıclensıyellığin ifade biçimlerı'. Eva Agnes Csato, On the semantics of evıclentıal categorıes, 'Evıclensıyel katogorılerın anlamları hakkında'. Kollokyumun genel cleğerlenclirmesı olarak dıyebıliriz kı, dılbılımsel kalıte olarak toplantı oldukça yuksek seviyede ıcli. Dil araştırınalarında bılhassa sentaktık bırimierin sağlıklı incelenebılınesı ıçın gözlem ve hatta sözkonusu clıle çok ıyı dere-cede hakim olmak elbette oneınlı bir gereklilıktir. Teblığ sahiplerının her bın kendi TANITMALAR 367 alanında uzmanlaşmış, inceledikleri dilin konuşuldukları alanda bızzat bulunmuş, dı­lin yazılı ve sözli.ı kullanımını gözlemlemiş kişilerdı. Gerek kollokyuınu di.ızenleyen­lerin gerekse tebliğ sahiplerı"in dakikliğı, İsveç Konsolosluk ve Araştırma Enstitüsü görevlilerinın nezaket ve ıncelıği, bu _kollokyumu guzelleştiren kayda değer dığer bır husus idi. Okuyuculara iletebileceğımiz sevindirıcı bır haber de, teblığ metinle-rinin 1998 yılı içinde basılacak olması. Mehmet ARIOZÇELIK Tıirkçede Nitelenıe. Sıfat işlevli Yan Tiimceler, Fatma Erkman-Akerscm - Şeyda Ozil, Sımurg, İstanbul 1998, 359 s. ISBN 975-7172-22-7. Türkçe dilbilgisinin en önemli konularından biri olan "sıfat işlevlı yan cümleler", bu çalışmada günümuz dil bılimi kuramlarının da ışığı altına derinlemesine araştırılmıştır. Dokuz bölümden oluşan eserın bırınci böltuminde yazarlar çalışmanın konusu, amacı ve metodu hakkında bılgı veriyorlar. Bu boli.ımde Türkçe'de 20. yüzyılda sıfat işlevli yan cümleler uzerine yapılan çalışmalar değerlendirilmiş, konuyla ılgilı olarak muhtelıf dil bilimi ekollerinin yaklaşımlarıda ele alınmıştır. İkincı bolümde dil ve dilbilgisi konularında genel kavramlar okuyucuya tanıtılıyor ve farklı dilbilim ekollerinin yontemleri anlatılıyor. Burada temel kavramların ele alındığı bölümde (s. 50-63) "tümce, temel tlimce, yan tumce; fiilierde kişi, tekillik-çoğulluk, zaman, gorünüş, kip gibi gramer kategorileri üzerinde duruluyor. 3. - 8. böhimlerde ise (s. 93-343) çalışmanın asıl konusu olan yan cümleler ve bunların· işleyişı: temel ci.ımleyle olan ilişkileri ayrıntılı olarak değerlendirilmektedir. Kitap, çalışınanın genel bir değerlendirilmesinin yapıldığı sonuç bölüınu ve konuyla ilgili kaynakça ile sona erıyor. Bu kıymetli çalışmanın, Türkçe araştırınalarında bundan sonra kıymetli bir yer tutacağı açıktır. Emeği geçenleri kutluyoruz. Arayışlar. Felsefe Konuşmaları - 1, Ömer Naci Soykan, Kilyerel Yay. İstanbul 1998, 354 s. ISBN 975-7030-08-2. Daha önce Felsefe ve Dil. Wittgenstein Üstüne Bıi· Araştırma (Kabalcı Yay. İstanbul 1995, 591 s.) isimli çalışma ıle Wittgensteın'ın "dil" konusundaki goruşlerini inceleyen Soykan, Arayışlar isimli bu kıtabın ilk 145 sayfası "dıl-felsefe­iletişim-Türkçe ve Felsefe ilişkisi gibı konulara ayırmış. Bu kıtap dil felsefesı, Türkçeyle felsefe gıbi konularla ilgilenenler için son ufuk açıcıdır. Ö. N. Soykan'ın sonuç ve oneri sadedinden yazdıklarını buraya almak istiyoruz: "!.Yukarıda belirtilen ozellıkleri ve matematıksel yapısıyla Türkçe, bır bilgisayar programında kullanılmaya çok elverışlidir. Türkçe düz cumlenin sentaksı ornek alınarak sembollerle yapılacak bir cümle dizgesının istenen her dilde deşıfre edilerek yorumlanınası olanaklıdır. Böyle bir cLiınleyi (dizgeyi) Türkçe bilmeyen, ama yalnızca bu şifrelerı çözebilen (bilgısayara yuklerıecek bu şıfreler o kışının daima elinin altında olacaktır) bıri, Turkçe'nın dil-dLinya karşılıklılığının tam olabilmesinden öturu, kolaylıkla kendi diline çevirebılır, dızgeyi yorumlayabilır. 

Types of Evidentiality in Turkic, Iranian And Neighbouring Languages (Türk, İran ve Komşu Dillerde Evidensiyellik Tipleri) Kollokyumu

http://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11352/610/Ar%c4%b1%c3%b6z%c3%a7elik.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Types of Evidentiality in Turkic, Iranian And Neighbouring Languages (Türk, İran ve Komşu Dillerde Evidensiyellik Tipleri) Kollokyumu

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace@FSM Vakif University