Başar, Fahameddin

English

DSpace@FSM Vakif University

. T ANJ.TMALAR - - - 229-Doç. Dr. M. A. Yekta Saraç, Şeyhülislt1m Kemal Paşazade: Hayatı, Şah­siyeti, Eserleri ve Bazı Şiirleri, Risale Basın-Yayın Ltd., İstanbul1995, 126 s. 1568-1534 yıllan arasında yaşamış olan Kemal Paşa-zade (İbn-i Kemal), Osmanlı Türkleri arasında yetişmiş tarihçi, alim ve şeyhülislamiarın en büyüklerinden birisidir. Yazann da belirttiği gibi, Osmanlı Devleti'nin en parlak döneminde yaşayan Şeyhülislam Kemal Paşa-zade, devletin sahip olduğu ihtişam ile ilim hayatı ve ilim adamı arasındaki paralelliği aksettiren, İslam'ın Türk milletine, Türk milletinin de İslam dünyasına kazandırmış olduğu zirve şahsiyetlerdendir. İlk tahsiline baba ocağında başlayan İbn-i Kemal, önce aile mesleği olan askerliğe başlamış, II. Bayezid devrinde (1481-15 1 2) genç bir sipahi olarak bir çok sefere katılmıştır. O, II. Bayezid'in maiyyetinde çıktığı Arnavutluk seferinde (1492), devrin meşhur alimi Molla Lütfi'nin bütün ordu emirlerinden önce protokola dahil olduğunu görünce ilmiye sınıfına girmeye karar vermiş ve seferden döndükten sonra Edirne Darü'l-hadis'inde müderris olan Molla Lütfi'nin derslerine devam etmeye başlamıştır. Devrin önde gelen iiiimierinden dersler alan Kemal Paşa-zade kısa bir süre sonra müderrisliği başlamış ve sırasıyla Edirne Taşlık Medresesi, Üsküp İshak Paşa Medresesi, Edirne Üçşerefeli, Edirne Halebi ye, İstanbul Semaniye Medreseleri ile Edirne Bayezid Medresesi'nde dersler vermiştir. Müderrisliğinin yanısıra önce Edirne Kadılığı, daha sonra da Anadolu Kazaskerliği görevlerinde bulunan Kemal Paşa-zade, Kanuni Sultan Süleyman'ın saltanatının ilk yıllarında padişahın dikkatini çekmiş ve ilmiye sınıfının en yüksek rütbesi olan Şeyhülislamlığa yükselmiştir (1525). Vefatma kadar bu görevde kalmıştır. Kemal Paşa-zade, Şeyhülislam sıfatı ile verdiği fetva ve devlet hizmetlerinin yanısıra tarih, edebiyat, dil ve islami konularda Türkçe, Arapça ve Farsça olmak üzere irili-ufaklı üçyüzden fazla eser kaleme almıştır. Bir çoğu Arapça olan bu eserler arasında en önemlilerinden bir tanesi, Edirne'de müderris iken II. Bayezid'in emri ile yazmış olduğu Tevarih-i Al-i Osman isimli tarihidir. Milli tarihimiz için büyük bir hazine olan bu eserinde Kemal Paşa-zade, olaylan oldukça geniş ve ayrıntılı bir şekilde anlatmıştır. XVI. yüzyılda yetişmkiş en büyük tarihçi, şair, alim ve şeyhülislam olan Kemal Paşa-zade'nin eserlerinden bir kısmı neşredilmiş, hayatı, eserleri ve şahmsiyeti hakkında pek çok kitap ve makale yazılmış, araştırmalar yapılmıştır. ANcak eserlerinin neşri, hatta tarihimiz ve kültür hayatımız için son derece önemli olan Türkçe eserlerinin yayımı dahi tamamlanamamıştır. Hayatı ve şahsiyetini konu edinen çalışmalarda da, yıllarca önce ortaya konan çalışmaların tekran ve hülasası ile yetinilmiştir. 230 TANITMALAR Doç. Dr. M. A. Yekta S araç'ın yapmış olduğu bu çalışmada ise, Kemal Paşa-zade'nin gerek hayatı ve şahsiyeti, gerekse eserleri ve edebi yönü açısından yeni ve orijinal biJ.giler bulunmaktadır. Yazar, eserini kaleme alırken, Kemal Paşa­zade ile ilgili daha önce yazılanları göz önünde bulundurarak bunlardan istifade etmekle birlikte mümkün olduğunca doğrudan kaynaklara ulaşmış ve verilen bilgileri, hatta atıfları teyid, ikmal ve tashil etmiştir. Yine yazar, Kemal Paşa-zade hakkında, gerek eski kaynaklarda ve gerekse yakın zamanda ortaya konan çalışmalarda verilen bilgileri mukayese ederek, eğer tenakuz varsa mümkün olduğunca tefsir ve telife çalışmıştır. Bu ilmi düşünce ile kaleme alınmış olan eser iki ana bölümden meydana gelmektedir. Birinci ana bölümde Şeyhülislam Kemal Paşa-zade'nin hayatı, şahsiyeti ve eserleri hakkında bilgi verilmiş; ikinci kısımda ise Kemal Paşa­zade'nin bazı manzumelerinin tercümeleri verilmiştir. İçindekiler, Sunuşp ve Bibliyografya listesinden sonra Kemal Paşa-zade'nin hayatı, bir çok kaynak ve araştırmalara dayanarak geniş bir şekilde anlatılmıştır (s. 16-27). Tefsirden felsefeye, dilden tarihe kadar pek çok konuda eser yazmış olan Kemal Paşa-zade'nin bu çok yönlü şahsiyeti eserin 29-40. sayfaları arasında "Şahsiyeti" başlığı altında incelenmiş, burada Kemal Paşa-zade'nin ilmi kişiliği yanında sosyal, siyasi ve dini kişiliği de ele alınmıştır. Osmanlı-Safevi mücadelesinde Yavuz Sultan Selim'in siyasetinde önemli rol oynayan Kemal Paşa-zade'nin bu yöndeki çalışmaları "Kemal Paşa-zade ve Yavuz Sultan Selim" başlığı altında ele alınmıştır (s. 41-46). "Edebi Kişiliği" başlığı altında (s. 47-51), Kemal Paşa-zade'nin edebi kişiliği ile ilgili tezkire ve diğer kaynaklarda verilen bilgiler bir düzen içerisinde nakledilmiş ve yazarın bu konu ile ilgili görüşleri özetlenmiştir. Bu bölümde Kemal Paşa-zade'nin şairliği ve sanatkar yönü ele alınmış, şiirlerinin Divan Edebiyatı'ndaki yeri açıklanmıştır . . Tarih ve edebiyat, dil ve islami konularda pek çok eser vermiş olan Kemal Paşa-zade'nin eserleri 53.75. sayfalar arasında ele alınmış, burada Türkçe, Fttrsça ve Arapça eserler liste halinde verilmiştri. Yazar, Atsız'ın Kemal Paşa-zade'ye ait olduğunu tespit ettiği ("Kemal Paşa-oğlu'nun Eserleri", Şarkiyat Mecmuası, VI, İstanbul 1966; VII, İstanbul 1966) 19 adet Türkçe eserlerine ilave olarak 14 adet kitap, risale ve mektup tespit etmiştir. Yine bu bölümde yazar, daha önceki çalışmalarda Kemal Paşa-zade'ye atfedilen Hadis-i Erbain tercümesinin bir başka mütercime ait olduğunu ortaya koymuştur. Bu bölümde Kemal Paşa-zade'nin 6 adet Farsça eseri ve çoğu risale olan 182 adet Arapça eseri olduğu tespit edilmiş, Atsız'ın yapmış olduğu çalışma ile karşılaştırılarak liste halinde verilmiştir. Eserin 75.-85. sayfaları arasında, Kemal Paşa-zade'nin Divan Edebiyatı için mühim olan Türkçe eserlerinden Divan'ı, Yusuf ve Zeliha Mesnevisi, Kafiye TANITMALAR -- 731-Risa1esi, Nasayih, Usulname, Kaside-i Bürde ve Manzum Tercümesi, Kaside-i Tanıaraniye ve Manzum Tercümesi ile Tevfuih-i AI-i Osman ayrı ayrı incelenmiş, bu eserler hakkında yapılan çalışmalar ortaya konulmuştur. Eserin 87. sayfasında Kemal Paşa-zade'nin Vasiyetnamesi, 88. sayfasında Düstur-ı Ekrem İbrahim Paşa'ya gönderdiği mektup sureti, 89-91. sayfalarda da İran Seferi için verdiği fetvanın tercümesi yer almaktadır. M. Yekta Saraç'ın bu çalışması Kaside-i Bürde'nin Manzum Tercümesi (s. 93-110), Kaside-i Tantaraniye'nin Manzum Tercümesi (s. 111-118) ve Kemal Paşa-zade'nin Yavuz Sultan Selim için yazmış olduğuMersiye (s. 119-126) ile son bulmaktadır. Osmanlı Devleti'nin en parlak döneminde yaşayan Şeyhülislam Kemal Paşa­zade'nin hayatı, şahsiyeti ve eserleri hakkında yapılmış çalışmalann sonuncusu olan bu eserin Türk tarih ve kültürü ile Türk dili ve edebiyatı sahalannda çalışan araştırıcılar için önemli bir müracaat kitabı olacağı inancındayım. Osmanlı Türkleri arasında yetişmiş Şeyhülislam, şair ve tarihçilerio en büyüklerinden birisi olan Kemal Paşa-zade'nin gerek hayatı ve şahsiyeti, gerekse eserleri ve edebi yönü açısından yeni ve orijinal bilgiler bulunan bu eserin sonuna, daha sonraki baskılarda bir İndeks konulması sanırız yararlı olacak ve eserden İstifadeyi kolaylaştıracaktır. Fahamettin BAŞAR SURAİYA FAROQHİ, Kultur und Alltag im Osmanisehen Reich. Vom Mittelalter bis zum Anfang des 20. Jahrhunderts. (Ortaçağlardan 20. Yüzyıl Başianna Kadar Osmanlı İmparatorluğu'nda Kültür ve Yaşam). M ünehen 1995. 402 S.(+ 14 Resim+ 4 Harita). Ticaret ve iktisad tarihinden yaşam ve kültür tarihine, köylerden kentlere, mimariden güzel sanatlara, düğün ve şenliklerden ziyafet sofralanna, tarikat tarihi, derviş ve tekketerden Hac yollarına ve Mekke'ye kadar uzanan çok geniş bir yelpazede birbirinden değerli ve özgün çalışmaları ile Osmanlı tarihine ölümsüz katkılarda bulunan Süreyya Faruki'nin bu son eseri, ancak uzun yıllar süren çalışmalarla oluşabilecek bir bilgi birikimin malısütüdür ve Osmanlı kültürünün, toplumsal yapısının ve yaşanan günlük hayatının henüz yazılmamış ve el atılmamış konuları ve ayrıntıları ile ilgili olarak, mevcud literatürdeki boşluğu dolduran müstesna yerini şimdiden almış bulunmaktadır. Eser, çok sayıda alt başlıklarla, üç büyük Bölüm'de onbir, Giriş'de iki ve Sonuç'da bir olmak üzere toplam 14 kısımdan oluşmaktadır. 

Doç. Dr. M. A. Yekta Saraç, Şeyhülislam Kemal Paşazade : Hayatı, Şahsiyeti, Eserleri ve Bazı Şiirleri

http://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/bitstream/11352/305/1/Ba%c5%9far.pdf

Doç. Dr. M. A. Yekta Saraç, Şeyhülislam Kemal Paşazade : Hayatı, Şahsiyeti, Eserleri ve Bazı Şiirleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace@FSM Vakif University