Ölez, Tülay

English

DSpace@FSM Vakif University

EDİRNE SARAYLARI ÇİNİLERİ ÜZERİNE Tülây ÖLEZ Osmanlı Türk Mimarisinin en gü zide parçalarını sinesinde toplayan üçüncü Pahitahtımız Edimede fetih den önce kale içinde «Tekfur Sarayı» adı verilen bir saray mevcuttu Lâkin bu saray hakkında elimizde malûmat yoktur'. Tarihi değerleri olan Eski ve Yeni Saraylar tarafımızdan yapılmış­tır. Edirne'deki ilk Sarayın kurucusu I . inci Sultan Murad Han'dır, 767 (1365 4S6) da Murad Bay Bayırı «Elyevm Mu­radiye Küçük Pazar Caddesi» ve Top rakh Bayır «Kırlangıç Bayın'nda» in şaşma başlanmıştır, önceleri Saray-ı Cedid denilmiş. Sonra bu namı «Sa-ray-ı Atik'e (Eski Saray) çevrilmiştir^. tkinci Saray Sultan I I . Murad Han tarafından inşa ettirilmeğe başlanmış­tır. 854 H. (1450). Sarayın yeri Tunca Nehri'nin Ba-tısı'nda geniş sahada idi. înşasma, Se-lânik'e civar bir harabeden mermerle­rin nakledilmesiyle devam ettirilmiş­tir. Lâkin Padişah'm 855 (1451) de ölü­mü üzerine tamamlanmasına bir müd det ara verilen bu saray «Saray-ı Ce-did-i Âmire» namını almıştır. Memleketimizin Avrupa yakasında bizler tarafından meydana getirilmiş kıymetli bir abide olan bu saraya. Tun­ca Sarayı, Hünkâr Bağçesi Sarayı, Edime Sarayı Hümâyunu, Yeni Saray gibi muhtelif isimler de konmuştur. Bilâhare oğlu Fatih Sultan Meh-med tarafmdan bitirilmesine gayret edilen Saray-ı Cedid, Kanunî Sultan Süleyman, I I . inci Sultan Selim ve bil­hassa Avcı IV. üncü Mehmed tarafın­dan ilâveler yapılmak suretiyle geniş­letilmiş ve süslenmiştir. Saray, Bab-ı Hümâyun, Alay (Kum) Meydanı, Cihannûma, Babüssade, Kum Kasrı, Harem Dairesi, Enderen'un bir kısmından ibaretti. Hâlen yalnız Cihannûma Kasrı mahzeni parçası kalan Edirne Saray'ı, halâ devam eden harabe ve temelen tahribi ile gerçekden yürekler acısı. Saray, 1293 (1877-78) Türk-Rus Muharebesinde çok zarar görmüş ve tahriplere uğramıştır. Ruslar Edirne'­ye yaklaşınca. Vali Cemil Paşa ile Mev ki Kumandanı Ahmed Eyüp Paşa ara­sında, sarayın yakılması konusunda ih-îilâf çıkmış ve Kumandanın Edime Sarayı'nda, Rus'lara kalmasın diye, Ci-hanuma Kasrı altındaki mahzende üç fıçı barut infilâk ettirilmiş ve Saray üç gün üç gece yanmıştır. Vukua gelen infilâklar Havsa civarından da işitil-miştir. Yangın önce Kum Kasrı'na ve Cihannuma'ya sirayetle, korkunç alev 1er içinde bu kıymetli abide kısa za manda yok olmuştur. İnfilâkın şidde­tinden Edirne evlerinin çerçeveleri ile camlan kırılmıştır. Saray yandıkdan sonra İngilizler Sultan Abdülhâmid'den aldıkları husu­sî müsaade ile yanmayan kısımlarım talan ederek Saray'daki Harem hama mındaki ve kurnalarındaki bronz ve san'atlı musluklarına, çini parçalarına, Bilecik ve Bursa çatmalan ve örtüleri ne, ayrıca Cihannûma Kasn altı köşe 300 rÜLAY ÖLEZ çinilerine ve diğer en güzel parçalarına kadar 105 sandık içerisinde Karaağaç îstasyonu'ndan vagonlarla İngiltere'ye yollanmış ve bunları Londra Müzeleri arasında taksim etmişler. Victoria ve Albert Müzelerine konan örnekler ise tamamen sağlamlarıdıı-'. Bir zamanlar bağçeli konaklar gibi büyük bir sahayı kaplayan bu saraylar şimdi köprüden başka yalnız dört ha­rabe halinde hazin bir durumdadır. Sade, Cihannuma Kasrı, duvarla­rı XV. inci asır çinileriyle kaplı idi. Şimdi sadece dış duvarlarından bazı kalıntıları mevcut. Bunun yanında Kum Kasrı «Duvarlarında X V I . ıncı asır çi­nileri ile süslü idi», ondan hâlen tek kubbeli bir hamam kalıntısı görülü­yor. Daha solda yuvarlak kemerli bü­yük bir kapı çercebesi, Babüssâde'den kalan kısımdır. Sekiz kubbeli harabe Matbah-i Amir'dir. Kanunî Sultan Süleyman'ın yap­tırdığı Adalet Kasrı, şimdi tamir edil miş, saraydan kalan tek parçadır. Bugün harap bu sahada bir kazı yapılması neticesinde eskiden kalan bazı kahntıların izlerine rastlamak da zordur. Zira temel taşları, arabası beş liraya Belediyece satılmıştır. Askerî Kışla'lar için «Harem Dairesi kısmın­da» yıkılan enkaz ve taşlar arasında kırılmış ufak parçalarla sarayın hemer her dairesindeki duvar çinilerinin faz­lalığını bize gösterir. Yalnız bu parça-lann hangi kısma ait olduğuna dair bir hükme vanlamaz. Hâlen Edime Müzesi'nde mevcut Saray'ın çini parçalan 1968 yılında Edirne'deki Sarayiçi mevkiinde yapı­lan bir kazı ile çıkanlmış ve bulunan­lar temizlenerek teşhire konmuştur. Müzedeki envantere göre toplanan çinilerin bozulmamışlarını orijinal bü-yüklükde ash gibi renkli olarak hazır­ladık. 2 — 3 — Çinilerde umumiyetle çeş i t l i istili-ze çiçekler, meyvalı motiflerden nar dah, ayrıca Romiler, lâleler, karanfil sünbül ve selvili konpozisyonlara ve bilhassa bordür şekl indeki desenlerin pek ustalıkla çizilmiş o lduğu göze çar­par. Saray çinilerindeki renkler ise gri mavi ve Turkuaz yeşili'dir. Edirne Müzesi'nde toplanan bu çi-nilerin çoğu X V I I . inci asra aittir. Dr. A. Süheyl Ünver not lar ına gö­re Saray çinileri hakkında öğrendikle­rimiz şunlardır: 1 — Bunlar daha çok X V I . mcı asır çinileridir. Çoğu İznik mamulât ından-dır. Edirne'ye civar, Dimetoka'-da çini yapıldığına dair Dr. Rıfat Osman Merhumun var­dığı bir netice dikkate değer. Bu kanaate göre biz. Üç Şe-refeli Camii avlusundaki çi-nilcıden buna h ü k ü m veriyo­ruz. Bütün çinilerin îznik den getirilmesi düşünülemez . Bunların hiç k ır ı lmamış olanları belki bir asır önce elde edilebilmiştir. E ldek i ba­zı resimlerden bir k ı smın ı na­dir fotoğraflarından bulmak mümkündür. Çinilerin ufak parçalar halin­de bulunması yerleri daha ziyade Harem Dairesi tarafla-nndadır. Bulunan çini lerden X V inci asra ait olanlardan bulun­madığı kanaatindeyiz. Bir kısım çini ler iç inde X V I I I inci asra kadar u laşan îar vardır. X V I I I inci Asır R ö k o k o m s n çinilerden göremedik. 4 _ 6 — 7 — 8 ~ EDİRNE SARAYtARI ÇİNİLERİ ÜZERİNE 301 1) Gündüz ö z d e g İstanbul Teknik Ünivers i tes i Mimarlık Fakültesi «Edirne tmar Pl&mna HaaırVık Etüdü» Sayfa : 34 Edirne Sarayları 2) D r R ı f a t Osman Edime Saranları Yayınlayan Dr. A. Süheyl Ü n v e r Türk Tar ih Kurumu Yayınlarından vn . Seri No : 30 Sayfa : 13 - 14 3) Dr. A. Süheyl Ünver «Bldirne Saray'ları» notlarından, Cerrahpaşa Tıp Fakü.'*esl Tıp Tarihi Enst i tüsü Arşivi ve ayrıca Cihan-nûma K a s n gibi yayınları. ÖLEZ 1 — E^dirne Müzesi : Envanter No : 4742/1 2 - Kdirae Müzesi : Envanter No : 4756/2 ÖLEZ r 5 Fdlrne Müzesi : Envanter No : 4731 6 — Edime Müzesi : Envanter No : 4734 Edime MÜBesi . Envwiter No : 4733 Müzesi : Envanter No : - (Müze deposundadır.) ÖLEZ Edirne MUzesi : Envanter No : 4746 10 — Edime Müzesi : Envanter No : 4741/1 Edime MUzesi : Envanter No : 4744 12 — Eklirne MUzesi ; Knvanter No : 4Y4i/"i; Edirne Müzesi : Envanter No : — (Müze deposundad;r.) İT \ 7 \ V 7 — Edirne Müzesi : Envanter No . 4754 Edirne Müzesi : Envanter No : 4740/2 i « - Edirne Müzesi : Envanter No : _ (Müze deposundadjr.) s» -13 — Edirne Müzesi : Envanter No : 4742/2 4^ 14 — lainie Müzesi : İBnvahter No : — (Müze deposundadır. 19 — üJdirne M ü z e s i •. E n v a n t e r rso . *r45 20 — E d i m e M ü z e s i : E n v a n t e r No : — ( M ü z e d e p o s u n d a d ı r . ) 17 _ Edime Müaeal : Envanter No :4755 18 — Edırue Müzesi : Envanter No : 4738 Reatm : ı Halen bir izi Ule kalmayan Edime Sarayuıda kum kasn çlniU aofası (Dr. Rıfat Osman K . ) • I itti 1 i I I I Resba : 2 — BOine Sarayı cedidinde simdi temelinden ufak bir kumuun bu-hındufu Ici altı köge sinilerle aOsta ClhannOma Kaan (Pr. Rıfat Osman K) 

Edirne Sarayları Çinileri Üzerine

http://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11352/1737/%c3%96lez.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Edirne Sarayları Çinileri Üzerine

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace@FSM Vakif University