Develi, Hayati

English

DSpace@FSM Vakif University

154 iLMi ARAŞTIRMALAR Robert Dankoff, Evliya Çelebi Seyahatnamesi Okuma Sözlüğü, Katkılarla İngilizceden Çeviren : Semih Tezcan, Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi: 37, İstanbul 2004, 336 sayfa. ISBN 975-7981-23-0 Türk dilinin en önemli yadigiirlarından biri Evliya Çelebi Seyahatnamesi'dir. Seyahat-name'nin 17. yüzyıl Osmanlı toplumunun birçok yönünü aydınlatan eşsiz muhtevası yanında dil tarihi araştırmaları açısından da önemi büyüktür. Evliya Çelebi'nin bize tanıttığı toplum katınanlarının çeşitliliği, şahit olup aktardığı olayların revnaklılığı Seyahatname'nin dilinde de zengin söz varlığı olarak yansımasını bulmuştıır. Osmanlı toplumunun merkez-inin ve taşrasının, bu topluma komşu halkların dillerine ait birçok kelime bir şekilde Seya-hatname'ye girmiş, orada kaydedilmiştir. Aynı durum veya nesneyi birden fazla kelimeyle aniatma oyununu pek sevdiğini bildiğimiz Evliya Çelebi'nin bu tııtkusu, Seyahatname'yi Türk leksikolojisi için vazgeçilmez bir kaynak biiline getirmiştir. Bu zengin kaynağın bu güne kadar hakettiği ölçüde işlendiği, değerlendirildiği söylenemez. Derli toplu ilk çalışma, R. Dankoffun An Evliya Çelebi Glossaıy, Unusual, Dialectal and Foreign Words in tlıe Seyahat-name (Harvard University, 1991) isimli çalışmasıydı. Dankoff, bu çalışmasında esasen Seyahatname'deki alışılmamış sözlerle, ağızlara ve yabancı dillere ait söz varlığını ele almıştı. Şimdi bu çalışına eklerle zenginleştirilerek Türkçeye kazandırılmış bulunuyor. Semih Tezcan'ın İngilizceden çevirdiği metin, bu ilk çalışmanın gözden geçirilmiş, gel-iştirilmiş bir yayımıdır. Çalışma, önsöz, bibliyografya ve girişten sonra şu bölümlerden oluşuyor: Evliya'nın Sözvarlığı ve Dili Kullanışı (28-41), Seyahatname'de Anadolu-Rumeli Türkçesi Ağızları, Öteki Türk Dilleri (42-52), Seyahatname'de Yeryüzü Dilleri (53-65), Okuma Sözlüğü (69-289), Anadolu-Rumeli Türkçesi Ağızları ve Öteki Türk Dilleri (291-298), Toplu Bakışla Türkçe'nin Yerel Ağızları, Türk Dilleri Söz Listeleri, Örnekler (299-301), Avrupa Dilleri (302-310), Slav Dilleri (311-313), Kafkas Dilleri (314-316), Doğu Dilleri (317-325), Afrika Dilleri (326-329), Robert Dankoffun Yayınları (331-336). Bu tercümenin, eklerle yapılan bir tercüme olduğunu ifade etmiştik. Başlıca ekler, Dankoffun daha önce yayımianmış olan "Turkic Languages and Turkish Dialects according to Evliya Çelebi (Altaica Osloensia, Oslo 1990) ve "The Languages of the World according to Evliya Çelebi" (Journal of Turkish Studies 13, 1989) başlıklı makalelerinin ter-cümeleridir. "Toplu Bakışla Türkçenin Yerel Ağızları, Türk Dilleri Söz Listeleri, Örnekler" (s. 299-301), Glossarjde yoktur. Bu bölüm ağızlada ilgili araştırma yapmak isteyenler için iyi bir kılavuzdur. Ancak bu listenin eksiksiz olduğu söylenemez. Glossarjde ağıziara ait kelime listeleri verilirken Evliya'nın standart dilden verdiği karşılıkların İngilizceleri verilmişti; Türkçe tercümede sadece Evliya'nın verdiği karşılık­lada yetinilmiş; ancak kimi zaman bu karşılıkların da açıklanması ihtiyacı doğuyor. Mesela Bolu ağzı kelime listesi içinde yer alan karış katış kelimesine Evliyanın verdiği aşır aşı karşılığının anlamı bugünün okuyucusu için açık değildir; oysa bu kelime İngilizce metinde sweet pudding for the tenth of Muharrem olarak (yani aşure) açıklanmıştı. Yine J.caf.caf.c ke-limesi verilen egseri karşılığı da bugünkü Türk okuyucusu için açık değildir. Bunlar farklı bir harf karakteriyle verilseydi hem okuyucunun işi kolayiaşmış olur, hem de müellifın çevirileri atlanmamış olurdu. Gerçi Türk dilleri ve ağızlarından alınan kelimelerin karşılık­larını sözlükte bulabiliyoruz; ancak Türkçe dışındaki dillere ait listelerdeki kelimelerin hepsi sözlüğe alınmamıştır. Mesela Ukraynaca hı/eb "ekmek", voda "su" kelimeleri sözlükte yoktur ancak yine aynı listedeki med "bal" kelimesi sözlükte yer almıştır. Yine Yunanca kelime listesindeki megalo/magalo (Sözlükte mogalo. Ayrıca Rumca kelime list-TANITMALAR 155 esinin cildi ve yaprakları kaydedilmemiş) kelimesine yer verilmiş. Sözlük'te Türkçe dışın­daki dillere ait bu listelerde kelimelerin çoğuna yer verilmediği anlaşılıyor. Evliya'mn bu kelimelere verdiği ve bugünkü Türkçede anlaşılmaz olan karşılıklar Dankoffun İngilizce çevirisi esas alınarak çevrilse iyi olurdu. Mesela Abhazca abxuş kelimesine Evliya'mn ver-diği avret kelimesini nasıl anlayacağız. 'Kadın' ını, 'dinen örtülınesi gereken vücut uzuvları' mı, 'eş' mi? Dankoffun avrele verdiği wife karşılığı çevrilseydi bu kelimeye anlamamız kolayiaşmış olurdu. Bu çalışmayla Türkoloji literatürünün önemli kaynaklarından biri Türkçeye ka-zandırılmış oldu. Hem eseri hazırlayan sayın Dankoffa, hem de onu dilimize kazandıran sayın Tezcan'a bu emeklerinden dolayı teşekkür ederiz. Hayati DEVELi !. Kırşehir Kultur Araştırmaları Bilgi Şöleni (8-10 Ekim 2003) Bildiriler, Hazırlayan: Yard. Doç. Dr. Ahmet Günşen, Gazi Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Yay. Nu: 1, Kırşehir 2004, 605 sayfa. Gazi Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi tarafından 8-10 Ekim 2003 tarihleri arasın­da düzenlenen I. Kırşehir Kültür Araştırmaları Bilgi Şöleni'nde sunulan bildiriler, Yard. Doç. Dr. Ahmet Günşen tarafından hazırlanarak basılmıştır. Kitapta, tarih, dil, edebiyat, eğitim, astronomi üzerine sunulan 39 bildirinin metni yer almaktadır. Bu bildirilerden dil ve edebiyat ile ilgili olanlarına kısaca değinmek istedik. Mehmet Atılgan'ın "Dadaloğlu ve Kaman" başlıklı bildirisinde (s. 27-39), Dadaloğlu'nun Anadolu'nun birçok yöresinde dolaştıktan sonra ömrünün son yıllarını Kır­şehir' e bağlı Kaman'da geçirdiği belirtilmiş ve bu yörede bulunduğu zamanlarda yazdığı şiirlerine yer verilmiştir. Mustafa Aysal'ın "Kırşehir ve Yöresi Ağızlarında Tarım Aletleri Adları" başlıklı bildi-risi (s. 41 -58), Türk onomastiğine dikkate değer bir katkı sağlamıştır. Çalışmada Kırşehir ve yöresi ağızlarında, on dokuz yerleşim biriminde kullanılan tarım aletlerinin ve bazı aksamın adları, bu adların oluşumları, Ahmet Günşen'in Kırşehir ve Yöresi Ağızları Sözlüğıi (Kır­şehir, 2001) adlı eserinden yararlanılarak verilmiştir. Araştırınanın sınırları çerçevesinde, çeşitli söyleyiş özellikleri de dahil olmak üzere konuyla ilgili 241 isim tespit edilerek açık­lanmış ve tasnif edilmiştir. Salih Demirbilek'in "Kırşehir Ağzında Edatlar" başlıklı bildirisinin (s. 127- 132) ba-şında, edatlarla ilgili aydınlatılmamış iki probleme; terim kargaşası ve edatların mahiyetiyle ilgili görüş farklılıklarına kısaca değinildikten sonra, Ahmet Günşen'in Kırşehir Yöresi Ağızları ve Kırşehir Yöresi Ağızları Sözlüğü adlı eserlerinden faydalanılarak Kırşehir yöre-sinde kulanılan edatlar tespit edilmiş, bunlar yapı ve görevlerine göre sınıflandırılarak an-lamlandırılmıştır. Hayati Develi'nin "Kadı Burhaneddin'in Dili Azerbaycan Türkçesi Midir?" başlıklı bildirisinde (s.133-143), 14. yüzyıl Türkiye Türkçesi'nin başta gelen yadigarlarından biri olan Kadı Burhaneddin Divanı'nın dil özellikleri, fonolojik ve morfolojik kriteriere göre incelenmiş ve Divan'ın dilinin Azerbaycan Türkçesi ağzı olarak değil de Türkiye Türkçesi ağzı olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. 

Robert Dankoff, Evliya Çelebi Seyahatnamesi Okuma Sözlüğü

http://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/bitstream/11352/1542/1/Develi.pdf

Robert Dankoff, Evliya Çelebi Seyahatnamesi Okuma Sözlüğü

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace@FSM Vakif University