Yiğit, İlker

English

DSpace@FSM Vakif University

Vakıflar Dergisi 40 - Aralık 2013214İmaretler; Türk ve İslam dünyasında birer sosyal hizmet kuruluşu olarak,çalışan istihdamından er-zak dağıtımınakadar geniş bir çerçevede hizmet verenkurumlar olarak tarihteki yerlerini almışlar-dır. İslam dünyasındaki ilk  örneği İlhanlılar döne-mine ait olan imaretlerin  Anadolu’da ilk örneği ise İznik’te inşa edilmiş olan Orhan Bey imaretidir (1335).  Tarihsel süreç içinde Anadolu ve Osmanlı ülkesinde çeşitli imaretler kurulmuş, böylece dev-letin ve devlet ricâlinin sofrası (Çetin’in ifadesiyle ‘Bey Sofrası’), ihtiyacı olan kimselere ulaşan vesile-lerden birisi olmuştur. Konuya ilişkin olarak Halil Çetin tarafından hazırlanan ‘Canda-roğlu Yurdunda Bey İmaretleri’ isimli eser Çankırı Belediyesi yayınlarından bilim dünyasına kazandırılmıştır. Eser giriş bö-lümünden sonra üç ana bö-lümden oluşmaktadır. Birinci bölümde,Beylikler Dönemi İma-retleri;İkincibölümde, Kasım Bey imareti; üçüncü bölümde ise İsmail Bey imareti ayrıntılı bir şekilde ele alınarak, eser te-menni bölümüyle tamamlanır.Eserin giriş bölümünde imaret müessesesi, temel eserlerden hareketle ele alınmış ve değer-lendirilmiştir. Dar anlamda yoksulları, talebeleri ve yolcuları doyurmak için kurulmuş bir “aşevi”, geniş manada ise “bir beldeyi abad etme” gayesiyle ku-rulan bir külliyenin ismi olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca bu bölümde sanat tarihçilerinin ve diğer sosyal bilimcilerin imaretler hakkındaki bakış açı-larına ve değerlendirmeleri de konu edinilmiştir. Giriş bölümü, Türk-İslam kültüründe kamu hizmeti ile sosyal yardım konusu ve algısı üzerinde durula-rak tamamlanmıştır.Birinci bölüm, Beylikler Dönemi imaretlerine ayrıl-mıştır. Burada, Anadolu’da çeşitli çalışmalar ve se-yahatnamelerden hareketle ilk imaret örneklerine yer verilerek Beylikler Dönemi Bey İmaretlerinin kapsamlı bir tablosu (kuruluş tarihi, kurucusu da yer alacak şekilde) okuyucunun istifadesine sunul-muştur. Candaroğlu hakimiyet bölgesinde imaret kültürü ve Beylikler Dönemi Bey imaretlerinin te-mel hususlarına değinilerek birinci bölüm sonlan-dırılmıştır..İkinci bölüm, eserin iki ana aya-ğından birini teşkil eden İsfen-diyaroğlu Kasım Bey imaretine ayrılmıştır. Kasım Bey’in şah-siyetinden, idari statüsünden bahsedilmesinin yanı sıra ima-retin yeri, mimari ve kurumsal yapısı gibi konular hakkında kapsamlı bilgiler aktarılmıştır. Bunun dışında imaret görev-lilerinin nitelikleri, aldıkları ücretler, imaret mutfağı ve imaret vakfının mali yapısı hak-kında bilgiler de yer almakta-dır.Özellikle imaret mutfağıyla ilgili olarak imaretin ne ölçüde hizmet verdiğini göstermek adına hesaplamalar yapılarak günde 650-660 adet somun ekmek pişirilip dağı-tıldığı ortaya konulmuştur. Ayrıca her öğün için bir kişiye bir somun ekmek verildiğinden hareketle günde 650 kişilik yemek çıktığına ve verilen yeme-ğin gündeiki öğün olduğunun göz önünde bulun-durulmasıyla her gün 325 kişinin bu kuruluştan ia-şesinin sağlandığı çıkarımı yapılmıştır. Bu bölümün sonunda Kasım Bey imaretinin Çankırı şehrinin sosyo-ekonomik hayatında ve şehirleşme sürecin-deki etkisi değerlendirilmiştir. Dr. Halil Çetin, Candaroğlu Yurdunda Bey İmaretleri - Çankırı Kasım Bey İmareti (1430), Kasta-monu İsmail Bey İmareti (1457), Çankırı Belediyesi Yayınları,  Çankırı 2013. Candaroğlu Yurdunda Bey İmaretleri* Arş. Gör., Çankırı Karatekin Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü, e-mail: iyigithg@gmail.com.İlker Yiğit*Vakıflar Dergisi 40 - Aralık 2013215İlker YiğitÜçüncü bölümde İsfendiyaroğlu İsmail Bey imareti de Candaroğlu Kasım Bey imareti gibi benzer baş-lıklar altında ele alınmıştır. Bu bölümün sonunda, yazar heriki imaretin durumunu ortaya doğru bir şekilde ortaya koymak adına Anadolu’da dönemin diğer bey imaretleriyle mukayesesi, gelir ve temel gıda malzemeleri tahsisatı baz alınarak yapılmıştır. Yapılan karşılaştırmalar neticesinde bey imaretle-rinin bir birlerine yakın bütçelere sahip vakıflarca desteklendiği ve benzer niteliktehizmetler sundu-ğu ortaya koyulmuştur.Eserin sonuç bölümü, ilgili bölümlerin sonlarında değerlendirme yapıldığı için sonuç ve değerlen-dirme bölümü yazılmayıp dikkate değer ve örnek alınacak bir temenni ile  tamamlamıştır. Bunlardan ilki, İsmail Bey’in kendisi için yaptırdığı külliyeye “Filibe’de vefat ettiği için naaşı Filibe’de yer almak-tadır” şeklinde ziyarete gelen insanları doğru bir şekilde biligilendirecek levhanın koyulmasıdır. Di-ğer bir öneri ise, yol inşası sırasında tahrip edilen İsmail Bey’in mezarının onarılması ve sahip çıkıl-masıdır. Yazar, Kasım Bey’in adının yazılı olduğu bir mezar taşının dahi bulunmadığının altını çizerek şu ifadelerle kitaba son vermiştir:“Çankırı ve Kastamonu gibi Anadolu’nun derin köklere sahip iki şehrinin en büyük iki banisi, hami-si ve hadimine karşı bir vefa borcu söz konusudur. Bu yüzden işe mezar taşlarından başlamak gerekir. Bu adımdan sonra imaretlerin ‘vakfiye şartlarına göre’ yeniden hayatiyet kazanması için çalışmak, hem halkın hem de devletin asıl hedefi olmalıdır. Nihayet imaretlerin yeniden ayağa kalkması ile ülkemizde ve dünyada sosyal yardıma ihtiyaç du-yan kesimlerin yaşama ümidi bir kat daha artacak; kamu hizmeti sunan kuruluşlara da bu topraklarda asırlarca korunan imaret anlayışı, güçlü bir ilham kaynağı olacaktır.”Bilindiği üzere Beylikler dönemi için eser hazırla-mak oldukça güç bir durum olarak düşünülür. Bu durumun en temel sebebi de kaynakların özellik-le de arşiv kaynaklarınınolmaması ya da mevcut birtakım kaynakların Osmanlı arşivine nispetle yetersizliğidir. Nitekim bu durum karşısındaaraş-tırmacılar pek de haksız sayılamazlar. Zira Osmanlı dönemi için binlerce arşiv evrakından; tahrir def-teri, avarız defterleri, temettuat defterleri, şer’iye sicilleri, nüfus sayımları, salnameler, çeşitli kronik-ler, seyahatnameler ve daha bir çok kaynağın var-lığı karşısında Beylikler Dönemi oldukça sınırlı ve kaynak kıtlığının yaşandığı bir alandurumundadır. Beylikler dönemine ait araştırma yapmayı ilk ba-kışta oldukça zorlaştıran belki de birçok insanın bu alana girmeyi tercih etmemesine sebep olan bu durumdur. Özellikle bu dönemi konu alan eserle-rin belirli çevreler dışına çıkmadığı/çıkamadığı da mevcut eserlerden anlaşılmaktadır.Çetin’in, işte böylesine kısır bir alan algısının ol-duğu Beylikler Dönemi’ne ilişkin olarak tarafından hazırlanan ‘Bey İmaretleri’ isimli eseri; Osmanlı arşiv belgelerinin Beylikler Dönemi sosyo-ekono-mik hayatına ışık tuttuğunu ve tutabileceğinigös-termekte; özellikle tahrir, vakıf  defterleri, özelde vakfiyelerden hareketle beylikler dünyasının bizce puslu olan ortamını; araştırmacının baktığı/baka-bildiği pencere ve metodolojisiyle bilimin ziyasına kavuşturmanın işten bile olmadığını ortaya koy-maktadır. Eser bölgesel bakış açısıyla hazırlanmış tematik bir çalışma olarak Candaroğlu Beyliği za-manında bu havalide kurulan Bey imaretlerini konu edinmiştir. Beylikler Dönemi’ne ait olan ima-retlerin bir listesini sunan bu çalışma yöresel bakış açısıyla söz konusu beyliklerin egemenlik sahala-rını ve o bölgede maiyetlerinde bulunan mekan-ları “abad etme/bayındır kılma” gayretlerini gös-termesi açısından olduğu kadar sosyal bir devlet olma durumunu gözlerönüne sermesi açısından da dikkate değerdir. Çetin bu çalışmasıyla Beylikler Dönemi bölge ta-rihine ışık tutmuş, Candaroğulları’nın Çankırı ve Kastamonu’daki faaliyetlerinemünhasır iki örnek sunmuştur. Detaylı incelemelere tabi tuttuğu ça-lışmasıyla yazar, bu alanı araştırmacılar gözünde puslu/kısıtlı bir alan olarak görmesine neden olan sisi ortadan kaldırmasının yanı sıra yeni nesil araş-tırmacıların bu alanlara girmesi noktasında cesa-retlendirici örnek bir çalışma olması da ayrıca be-lirtilmelidir.Bilindiği üzere Türk-İslam şehirlerinin gelişmesin-de kale, ulu cami ve imaretler ana çekirdeği oluş-turmaktadır. Söz konusu yapılar şehrin mekânsal gelişiminde önemli bir yer işgal ederler. İmaret vb. yapılar şehir morfolojisini şekillendiren, şehirle-re yeni yaşam alanlarının ilk nüvesini oluşturma özelliğinin yanı sıra şehrin gelişmesine yön veren adeta birer pusula vazifesi görürler. Meseleye bu açıdan bakıldığında belki ileriki baskılarda şehrin mekânsal gelişimi üzerinde biraz daha durulma-sında fayda vardır.

Candaroğlu Yurdunda Bey İmaretleri

http://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/bitstream/11352/1618/1/Yi%c4%9fit.pdf

Candaroğlu Yurdunda Bey İmaretleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

DSpace@FSM Vakif University