Alonso Montero, Xesús

Araguas, Vicente

Pereira Valcárcel, Manuel

Portal de Revistas Científicas Complutenses

221Madrygal (Madrid) 19 2016: 221-224
Madrygal. Revista de Estudios Gallegos
ISSN: 1138-9664
http://dx.doi.org/10.5209/MADR.54187
Lembrando ao noso Sabino
Xesús Alonso Montero; Vicente Araguas; Manuel Pereira Valcárcel1 
VARIA
1 Grazas aos contributos destes tres autores, Madrygal ofrece aos seus lectores unha pequena lembranza do mestre Sabino Torres.
2 Publicado por Xesús Alonso Montero en La Voz de Galicia o 24 de maio de 2016.
3 Publicado por Vicente Araguas en Nordesía núm. 30 (Diario de Ferrol) o 16 de xuño de 2016.
Sabino Torres, in memoriam2
Deixounos onte ás nove menos cuarto da 
mañá, en Madrid, na casa da súa filla María. 
Este verán –como todos os veráns– agarda-
bámolo para recitar poemas –unha das súas 
paixóns–, para asistir ao Foro de Portonovo e 
para homenaxear a Borobó, o noso querido e 
admirado amigo, no centenario do seu nace-
mento. Sabino Torres Ferrer cumpriría 92 anos 
o 24 de xuño; cónstame que hai poucos días 
aínda conversaba con moito entusiasmo na súa 
casa (in doloris lecto) con Vicente Araguas e 
outros compañeiros do Grupo Bilbao de Ma-
drid. Falaron de poesía e dunha revista literaria 
que o grupo madrigalego vai estrear axiña.
Tiña Sabino Torres unha biblioteca de 
poesía verdadeiramente formidable, pois des-
de moi novo foi lector devoto de non poucos 
poetas. Novo aínda, en 1949, creou unha co-
lección de poesía en Pontevedra, a primeira en 
Galicia despois da Guerra Civil. El e os com-
pañeiros da aventura –Emilio Negreira, José 
Ruibal, Rafael Alonso...– bautizárona cun no-
me subversivo, que iso era a poesía naquel 
tempo mísero e ríspeto: o do pirata Benito 
Soto, pontevedrés coma eles. Na colección 
estreouse Sabino Torres co libro Como el río, 
en castelán, a lingua na que o noso autor se 
sentía mellor instalado para as tarefas poéticas 
e outras tarefas literarias. Excelente poeta, non 
son desdeñables as súas incursións no galego, 
entre elas o libro Intres de soidade, que eu lle 
prologuei (Ediciós do Castro, 2001).
Nos últimos vinte anos dirixiu a colección, 
por el fundada, Hipocampo Amigo, onde aco-
lleu voces moi distintas da poesía galega, sen 
excluír as voces republicanas, algunhas moi 
comprometidas. Cónstame que algúns volu-
mes foron financiados, en parte, por el. Era, 
pois, editor e mecenas, e érao porque o seu 
compromiso coa causa poética era moi fondo.
Cando en 1949 inventa a colección Benito 
Soto, a aventura poética naceu cun aliado moi 
eficaz: Gráficas Torres, ou sexa, a imprenta 
pontevedresa do seu pai. Catorce foron os vo-
lumes que publicou a colección, oito deles en 
galego, algúns tan significativos como Dona 
do corpo delgado (de Álvaro Cunqueiro), 
Triscos (de Luís Pimentel), Anxo de terra (de 
Ricardo Carballo Calero), Muiñeiro de bréte­
mas (de Manuel María) e As canciós dise amor 
que se diz olvido (do poeta andaluz Juan Pé-
rez Creus). Co falecemento de Sabino Torres 
a causa poética está de loito; tamén os amigos, 
os moitos amigos deste cidadán ilustrado e 
machadianamente bo.
Xesús Alonso Montero
Vai túa, Sabino3
A Sabino Torres o que máis lle prestaba, polo 
que máis devecía, era porque se lle recoñece-
se o don poético que sen dúbida tiña. O que 
pasa é que Camilo José Cela “dixit” (semella 
mentira ter que lembrar que o padronés foi es-
critor decisivo, diante do ninguneo cando non 
222 Alonso Montero, X.; Araguas, V.; Pereira Valcárcel, M. Madrygal (Madrid) 19 2016: 221-224
ao escribir a semblanza dorida dun home en-
teiro. Olga, debida a Sabino Torres, aínda que 
outros esteamos na súa mancheta. Olga, ar-
tellando xa o número inmediato, homenaxe a 
seu fundador, o inmenso Sabino Torres Ferrer. 
Sabino, vai túa, e que saibas que para min eras 
máis que nada poeta. O que lle escribira á filla 
morta: “Foi un cravo/ de aleivosas ferruxes,/ o 
que deteu nas sens/ a súa vida./ Agora témolo 
nós, amor,/ e canto doe”. Por exemplo, Sabino, 
grande. Como exemplo.
Vicente Araguas
Es obvio4
Sabino Torres Ferrer volvía unha noite con 
outros compañeiros de troula por un camiño 
que delataba a súa procedencia inequívoca, vi-
ñan dunha casa que tampouco deixaba lugar 
a dúbidas. Nun determinado momento foron 
 requiridos pola Policía: «¿De dónde vienen a 
estas horas?», «¿Como que de dónde venimos? 
 ¡Es obvio!», foi a resposta arriscada de Sabino.
Esta anécdota contouna varias veces na 
nosa tertulia do Comercial e nunha versión se-
mellante está rexistrada nun dos dous libros de 
memorias que nos entregou xa cando se lle ía 
rematando o tempo de escribir. 
Refírome a As tres columnas, obra dedi-
cada á Moureira. Se ben para acoutar o terreo 
cómpre engadir das putas, para distinguila da 
outra Moureira, a dos pescadores, e evitar así 
equívocos e vinculacións rexeitadas. Non só 
os bordeis son os protagonistas do relato. É 
toda a cidade de Pontevedra e a súa relación 
con ese territorio teoricamente á marxe da so-
ciedade, aínda que máis achegado do que se 
podería pensar. Libro imprescindible para en-
trar no corazón prohibido dunha vila galega, 
nun espazo visto de esguello e decorado con 
lendas cheas de mitos e perversión. 
Este libro publicouse no ano 2008, cando 
Sabino Torres contaba con oitenta e catro anos 
de idade e conservaba unha marabillosa me-
moria e unha feliz lembranza daquel tempo. O 
recordo dunha mocidade coas limitacións da 
época, pero na que soubo buscar os seus pun-
tos de fuga, imprescindibles para poder evitar 
as manufacturas dunha época mediocre.
do insulto “post mortem” que lle adica certa 
“intelligensia”, polo demais, cativeira), este 
país non dá máis que para unha idea. E por iso 
que o bo de Sabino, tan elegante, tan lanzal, 
tan dandi, vai quedar, se non o remediamos os 
que amamos estas cousas, e tamén a Sabino, 
lástima fora, soamente como editor da aceda 
posguerra, cando editar en galego era choio 
ruinoso (e perigoso), da mítica colección de 
poesía Benito Soto. O catálogo desta colec-
ción, auspiciado polo nome dun pirata aforca-
do en Xibraltar, polos ingleses (que algo sou-
beron –saben– de asuntos corsarios), é dunha 
riqueza que abraia. Alí estaba o melloriño 
 dunha literatura que non se quería dar por 
morta. E Sabino Torres indicándolle o Nor-
te. Antes Sabino andivera ao leme da revista 
 Finisterre (ano 1943), e os seus derradeiros 
días, debo dicilo xa, que me queima na gorxa e 
máis na man, estiveron adicados á edificación 
da revista poética Olga, que imos presentar en 
Madrid, na Casa de Galicia, o 28 deste mes. 
Olga ben podía terse chamado Bilbao, en ho-
nor do grupo vencellado ao Café Comercial, 
asasinado o verán de 2015, con sede na Glo-
rieta de Bilbao. Por iso. Mais Sabino Torres 
–¿el como era fisicamente?, pregúntanme, e 
eu soamente respondo que imaxinen de maior 
a seu sobriño, o actor Francis Lorenzo, cuspi-
diño a Sabino Torres Ferrer, de Pontevedra, 
esa vila boa ou boa vila á que adicara Sabino 
algún libro recordatorio das súas mocidades 
feridas e feridoras (por galantes)– non acep-
tou o nome. O noso amigo e capitán rexeitou o 
nome de Bilbao poisque outra xeira comezaba, 
agora ao abeiro da veciña Cafetería Santan-
der, e cismando, cismando, batemos con Olga. 
Como se sabe, pegada na neve e, loxicamente, 
nome (fermosísimo) de muller. E vimos, vin, 
a Sabino Torres por vez derradeira cando lle 
fóramos levar o primeiro número ao seu do-
micilio de O’Donnell. Onde Sabino Torres, 
sereno, sabendo o prazo fixo que tiña diante, 
agardaba á da gadaña con aquel ollar estoico, 
que era o seu, e o porte elegante de sempre. 
E así foi e así será a lembranza que nos deixa 
este home, pioneiro na edición galega logo da 
guerra. Poeta lírico, en galego e español, face-
dor de poetas e de poemas, a través das súas 
publicacións. Como esta que teño diante miña 
4 O autor destas liñas, Manuel Pereira Valcárcel, quixo ofrecernos un texto ex novo para a ocasión. Desde aquí o noso agradecemento 
por tan xeneroso agasallo. A foto de Sabino Torres é da súa autoría.
223Alonso Montero, X.; Araguas, V.; Pereira Valcárcel, M. Madrygal (Madrid) 19 2016: 221-224
Nos seus anos de dedicación profesional a 
unha tarefa que nada tiña que ver coa literatu-
ra seguiu cultivando a poesía, pois ese era o 
seu desexo máis firme, ser poeta. Non rexeita-
ba os afagos que lle fixeron coma editor, pero 
preferiría ser lembrado coma poeta. Que, sen 
dúbida, foi; de verso puído e sinxelo, medido 
e musical. O que sucede é que os méritos de 
Benito Soto eran moitos. E, ademais, cando 
se reincorpora ao mundo literario, decontado 
volve editar. Neste caso a colección chámase 
Hipocampo amigo, publicando libros de poe-
sía en galego e en castelán, como sucedera na 
primeira etapa. 
Estes son libros maquetados por el no seu 
ordenador, pois a súa relación coas novas tec-
noloxías era doada, pero á vez manteñen a pe-
gada do vello impresor. Antes de seren enca-
dernados, cosíaos á man e coloraba os debuxos 
das portadas tamén de xeito artesanal.
Sabino Torres soubo retornar á literatura 
con naturalidade e sinxeleza. Pronto se con-
verte en testemuña única dunha época literaria 
pontevedresa, xa que a morte chamou antes a 
todos os seus compañeiros de xuntanzas. Nel 
tivemos un relator doutro tempo, unha fonte de 
consulta e memoria constante. Tamén un amigo 
Aínda tivo tempo para nos entregar outro 
libro de memorias, editouse en 2014 e titulába-
se Crónicas dun tempo escondido. Pontevedra 
1930-1960, no que amplía o campo de visión a 
todos os aspectos da cidade na que naceu e que 
sempre ocupou o seu corazón e o argumento 
principal da súa conversa.
Trátase de dúas obras literarias, de dúas 
crónicas sentimentais, non pretenden ser en-
saios históricos nin sociolóxicos. Neles está a 
emoción e a verdade que o autor quixo gardar 
de aqueles anos e transmitilos. Por estas obras 
en tendemos que Sabino sempre se moveu por 
impulsos vitais, antes que por postulados ideo-
lóxicos. 
Esa vitalidade, ese espírito de mocidade 
entusiasta levárono a promover a colección 
de poesía Benito Soto xunto cos amigos que o 
quixeron secundar: Celso Emilio Ferreiro, Ra-
fael Alonso, Emilio Álvarez Negreira, Manuel 
Cuña Novás, entre outros. No seu xesto había, 
penso eu, máis inconsciencia e ousadía ca in-
tención política. Dese xeito naceu a primeira 
colección de poesía da posguerra en Galicia. 
Non se trataba, como se sabe, dunha colección 
poética galega exclusivamente, pois saíron li-
bros en castelán tamén.
224 Alonso Montero, X.; Araguas, V.; Pereira Valcárcel, M. Madrygal (Madrid) 19 2016: 221-224
con proxectos novos que defendía e impulsa-
ba incansablemente. O último, a revista poéti-
ca Olga da que saíu o primeiro número e está 
en camiño o segundo. O seu nacemento foi un 
empeño persoal del que prendeu noutros tres 
membros do grupo Bilbao: Vicente Araguas, 
Rafa Yáñez e quen asina este artigo. 
Dous foron os lugares de referencia de Sabi-
no en Pontevedra. O café Savoy durante moitos 
anos e despois, cando este pechou, mudou a súa 
estación para o Hotel Rías Bajas; Rías Baixas, 
para nós. En calquera deles recollían todo tipo 
de avisos e encomendas para el. Eran a súa dá-
rsena, o seu lugar para o  encontro e a conversa, 
para a palabra amigable e o convite xeneroso.
As cidades constrúense con diferentes ma-
teriais e teñen unha forma que nos vén dada. 
Nós buscamos itinerarios, eliximos espazos e 
fragmentos, asociámoslles músicas, voces e 
olladas até que as facemos enteiramente nosas. 
Superpoñemos unha forma sentimental sobre a 
estrutura física imposta.
Unha cidade é moitas cidades, igual que 
unha rosa é moitos corazóns. A personalida-
de que ten para nós Pontevedra é debida en 
boa parte á relación con Sabino. Seguiremos 
amándoa e frecuentándoa. Aínda que debamos 
soportar o baleiro, a distancia, o frío. Es obvio. 
Manuel Pereira Valcárcel


Lembrando ao noso Sabino

http://revistas.ucm.es/index.php/MADR/article/download/54187/49550

Lembrando ao noso Sabino

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Portal de Revistas Científicas Complutenses