Taha Toros Arşivi, Dosya No: 134/B-Kahve.

Not: Gazetenin "Edebiyat Sohbetleri" köşesinde yayımlanmıştır.Unutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Gökşen, Enver Naci

Istanbul Sehir University Repository

71 ^ 06 ^ ^ - »
«OH » U T  -----------
[_ EDEBİYAT SOHBETLERİ j
Semai kahveleri ve Dertli
u  acı kahvenin  haya­
tım ızda oynadığı m ü­
him  rolü hangi m adde 
oynaya bilm iştir? O, sadece
b ir keyif, lezzet m etal olmak­
tan  çıkmış, ticarethanelere ad 
olmuş; içtim ai hayatım ızdan 
edebiyat ve tem aşam ıza ka­
d ar girmiştir.
1537 de Suriyeden mem le - 
kete  sokulan 
kahve, on sene 
sonra taassu­
bun  tecavüzü­
ne uğramış, 
kahve gem ileri 
durdurulup, batırılm ıştı. Zira, 
«Yenmesi, içilmesi caiz değil­
dir. Topluca içilmesi de hi- 
ristiyan lara benzem ektir, 
m eşrû değildir. M üsadere ve 
im hası lâzımdır.» şeklinde b ir 
fetva çıkarılm ıştı. F ak at bun­
lara rağm en aynı sene içinde, 
Tahtakalede ilk kahvenin a- 
çıidığı da görülm üştür. Ve bu­
radan  da bü tün  A vrupayı do­
laşm ağa başlamışta-, 16 ncı 
asırda A vrupada da bizim 
kahvehaneler gibi, tü rlü  iç­
tim ai faaliyetlere sahne ol­
muş, kahvehaneler açılm ış - 
tır. .Bilhassa eski Londra baş 
ta  gelm ektedir.
B izde ise eski kahveha­neler b ire r sanat mah- 
feîi vazifesini uzuıı yıb 
la r  m uhafaza etmiştir- K ara­
göz, m eddah, m üsahabe kah-
Saz şa irlerin in  barınağı, uğra­
ğı da buralarıydı. H ele ge­
çen asrın  sonlarına doğru 
kahveler saz şa irleri arasında 
b ir sınıfın  teşekkülüne v e ­
sile olm uşlardır. oSemai kah­
veleri» denilen kahvehanele­
re  devam  eden saz şairlerine 
de «Meydan şairleri» denirdi.
bu lda belirm iş ve kaybolm uş­
la d ı r .  Ü sküdarda, Beşiktaş- 
ta, Tophanede, Çeşm em tyda- 
nm da, Tahtakalede, E yüpte ... 
Sem ai kahveleri b ir değil, b ir 
çoktu.
Haraba kul olduk bezm-i O) 
âdemde
Bünyâd (2) olsak da bir.
olmasak da bir
Düştük çare nedir dâme (3} 
âlemde
Âzâd olsak da bir olmasak 
da bir
_  _  ısralarım n şairi m eşhur 
İ Y İ  Dertli, şöhretin in  m ü­
h im  b ir  kısm ım  bu kah­
velerde yaptı- Çocukluğunda 
G erede’de h ayvan  otlat ırk :n 
b ir tah ta  üzerine a t kuyruğun­
dan  te lle r gerip kendine y a p ­
tığ ı çocukça saza ustaca söz­
le r  uydu rarak  şairliğ in i tes­
lim  ettirm iş olan D ertli, k ıv ­
rak  ve içli koşm alarını, m a­
n ile rin i İs tanbu llu lara  Dizzat 
sunm uştu:
S âkiya (4 )  câm m ds nedir 
bu  esrar
E tti b ir  katresi m estane (6) 
beni
şarâb-ı lâ  - 
linde (7) ne 
keyfiyet var 
Söyletir efsâne 
efsâne beni
D örtlüğü  ile başlayan p ı­rıl p ırıl koşm asını da 
burada k im bilir kaç de­
fa söyledi ve çaldı.
Tanzim atla beraber debde­
besini ve kuvvetin i k aybe t­
m iş olan D ivan edebiyatı y a ­
nında, halk  şiiri, âşık taı-zı da, 
rak ib i sahadan çekildiği için 
olacak, zayıflam ağa başlamış, 
b ir m üddet âşık  kahvelerin ­
de ve çalgılı kahve denilen 
yerlerde —aslını azçok m uha­
faza ederek— 1919 - 1920 yıl­
la rına . kad a r devam  - edebil - 
inek im kânım  bulm uştur.
D ertlin in  üstadlık  devri, se­
m ai kahvelerin in  ikbal dev­
rine  rastlar. D aim a bah tın  - 
dan şikâyet eden ve bunun  
içindir k i asıl adı İb rah im  ol­
duğu halde (Dertli) m ahlası 
alan şair, İstanbulda saz şa­
irlerin in  başında geldiği, şöh­
re ti saraya kadar aksettiği 
halde m eydan kahvelerinde 
y ine ta lih inden  şikâyetçi idi; 
Girdab-ı (8) Mihnetle ka­
pandım kaldım 
Vermedin bir yandan ses 
kara bahtım
Anladın gafilim, uykuya 
daldım
Deli poyraz gibi es kara
bahtım
Deriliyâ, çıkar mı bu işin 
ucu
Şimdi fark eden yok altın 
tuncu
Evvel beğenmezdin mesi 
pabucu
Verdirdin çarığa mesh kari 
bahtım.
T alihinden bu derece şi­kâyet eden şairin  b ir 
m uzip ta ra fı da vard ır 
N itekim  yukarık i şiirin in  so­
ru n d a  «Dimyata pirince gi­
derken..» kabilinden mes ye­
rine  çarığa m esh verdiğini 
(abdest alırken  sıvazladığını) 
ilâve ederek bedbin  düşün -
vebanelerin  m alı olm uşt ır.
çelerini yum uşatıyor. Şairin  
softaya verdiği m anzum  ce­
vap  da bu  neviden değil m i­
dir? Sazı haram  sayan yoba­
za «Şeytan bunun  neresinde?ı 
deyip duran  D ertli, işte  bu  
D ertlidir.
Bu dükkân lar bilhassa Istan-
[ Yazan: Enver Naci Gökşsn J
İstanbu l Sem ai kahveleri­
ne sokuluşu bile garip tir o- 
nun: Tavukpazarır.daki Se - 
m ai kahvelerinden birinde du 
vara b ir  bilm ece tak ıla rak  ye­
ni gelm iş âşık lar im tihana 
çekilm iştir. D ertli de b ir  se­
yirci gibi b ir  kenarda  o tu r - 
m aktadır. B iraz sonra dayana­
m ayarak  usulca b ir  saz ister 
ve b irden  te llerin i titre tm eğe 
başlar ve m uam m ayı çözer. 
Çözemesıydi îs tanbu lu  te rk  
vard ı sonunda: Ya bu m uam ­
m ayı çözmek, ya bu diyardan 
gitm ek... şarttı.
Sem ai kahvelerine dair söy­
leyeceklerim izi başka sefere 
(Devamı 5 inci sayfada)
Taha Toros Arşivi


Semai kahveleri ve dertli

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository