Taha Toros Arşivi, Dosya No: 35-Yaşar Kemal Göğceli.

Not: Gazetenin "Düşünceye Saygı" köşesinde yayımlanmıştır

Fuat, Memet

Istanbul Sehir University Repository

SAYFA
13
DÜŞÜNCEYE SAYGI
MEMET FUAT___________________
Yaşar Kemal'in 
Üniversiteleri
26 Şubat 1995 tarihli “Cumhuriyet Dergi”de Yaşar Ke­
mal’le yapılmış geniş bir konuşma yer aldı. Konuşmayı ya­
pan Oral Çalışlar sanatçıyı şu ya da bu sanat anlayışına 
göre yönlendirmeye kalkışmadan, olduğu gibi yansıtma­
ya özen göstermiş. İnsan olarak Yaşar Kemal’i tanıyor, ya­
zarlığını etkileyen ünlü sanatçılarla ilişkilerini, toplumsal, si­
yasal görüşlerini öğreniyorsunuz.
Fotoğraflar, çerçeve yazılar, alıntılar, derginin aşağı yu­
karı yedi sayfasını kaplıyor...
Bu arada konuşmanın çeşitli bölümlerinde Yaşar Ke­
mal’in dünya çapındaki başarısının gizleriyle ilgili önemli 
ipuçları da var.
Örnekse Nâzım Hikmet’le bir söyleşisini şöyle özetli­
yor yazar:
“Önce ‘Ortadirek’ kitabımın ismini nereden bulduğumu 
sordu. Ben de bunun bir halk deyişi olduğunu söyledim. 
Hayır, biına sanatçının eli değmeden olmaz diyerek ısrar 
ediyor. Hangi sanatçının eli değecek, tabii bana söylüyor. 
Aklımdan öyle bir şey geçtiği yok. (...) Nâzım’m ne demek 
istediğini yıllar sonra anladım. ‘Demirciler Çarşısı Cinaye­
ti^ 'ni yazarken, birçok cümleyi kendimin uydurduğunu far- 
kettim. Halk dili başka oluyor, roman dili başka oluyor. Ya­
zılı edebiyat başka, sözlü edebiyat başka. Nâzım bunla­
rın hepsini bana yıllar önce söylemişti. Ben o zaman ka­
bul etmiyordum. Örneğin ‘Höyükteki Nar Ağacı’ kitabım­
da bunu yaşadım? Kitabın ilk yarısı tamamen halk anlatı­
mı. Yarıdan sonra yazar diline başlıyorum. ‘İnce Memed’ 
halk epopeleri diline daha yakındır. İkinci İnce Memed, 
üçüncü İnce Memed biraz daha sıyrılıyor. Ama ‘Demirci­
ler Çarşısı’nda tamamen roman diline geçiyorum. ”  (s. 13) 
Halk anlatımı da, yazar anlatımı da olsa destan dili de 
roman dili de olsa, hepsinde elbette ki bir sanatçının do­
kunuşu var. İnce Memed de Yaşar Kemal’in yapıtı, Demir­
ciler Çarşısı Cinayeti de ikisi de onun yazarlığından doğ­
ma. Halk anlatımı ya da yazar anlatımı, onun eli değme­
den hiçbiri yok o dev romanların.
Geçenlerde bir konuşma arasında Fethi Naci de Yaşar 
Kemal’in İnce Mehmed’den sonra dilini değiştirmiş oldu­
ğunu söyledi. İnceleyerek, karşılaştırarak konuştuğunu bi­
liyorum. Demek ki Yaşar Kemal’in halk dilinden roman di­
line geçtiğini onu en yakından izleyen eleştirmen de sap­
tamış.
Peki, folklordan, halkın ortak yaratacağından değilse, 
nerden kaynaklanıyor bu benzersiz üstünlük?
Evet, yadsımak olanaksız, Yaşar Kemal’in anlatımında 
bir “üstünlük", bambaşka bir coşku, bir güç var.
Var da, nerden kaynaklanıyor? Salt kişiliğinden mi? 
Peki, o kişilik nasıl oluşmuş?
Bence, her şey bu sorunun yanıtında gizli... 
Konuşmanın bir yerinde Yaşar Kemal şöyle diyor: 
“İnsan gökten inmez, bir coğrafya üzerinde doğar. İn­
sana damgasını o coğrafya vurur. İnsan bir dinden gelir, 
o din damgasını vurur. İnsan toprağının kültür birikimin­
den gelir, o vurur damgasını. (...) İnsanın doğal kişiliğini 
yaratan kültürdür. (...) Kendi kültürüne sırtını dönmüş, 
kendi kültürünü yok sayan insan yaratıcı değildir, olamaz." 
(ss. 13-14)
Folklor neden şiire düşman?
Çünkü ona yaslandınız mı hazıra konuyor, bahçeden çF 
çek toplar gibi şiirtopluyorsunuz. Ortak bir işçiliğin güzel­
likleriyle oyalanıyor, elde olana bağlanıyor, böylece tem­
belleşiyor, sanatlaştırılmış, sanatlaştırılma yöntemleri be­
lirlenmiş içeriklerden uzaklaşamıyor, yeni içeriklerin zorla­
masıyla gelecek yeni biçimlere yönelemiyorsunuz.
Orhan Veli Destan Gibi’yi yazınca, Halk şiirini sevenler 
bundan pek hoşlanmışlar, ama Ataç küplere binmişti. Ya 
bu öncü, bu yol açan şair, hazır güzelliklere kapılıp gider­
se, işin kolayına kaçarsa!..
Öysa Orhan Veli şiiri her yaprağın altında arayıp bulan­
lardandı...
İşte Yaşar Kemal’in dağ taş dolaşıp “şalvarının büyük 
ceplerine” doldurduğu türkülerden biri, Orhan Veli’nin 
"Türk dilinin en güzel şiiri” diye nitelediği türkü:
Akşam olur mapusane kitlenir 
Kimi kâğıt oynar kimi bitlenir 
Kiminin temizden evrakı gelir 
Düştüm bir ormana yol belli değil 
Yatarım yatarım gün belli değil
Hapisane içinde üç ağaç incir 
Kolumda kelepçe boynumda zincir 
Zincir sallandıkça her yanım sancır 
Düştüm bir ormana yol belli değil 
Yatarım yatarım gün belli değil.
Kanımca, Yaşar Kemal halk diline, halk anlatımına faz­
la yaslandığında da, kendi anlatımına ağırlık vererek ro­
man diline geçtiğindeki kadar özgün bir yaratıcıydı. Buna 
kuşkum yok. Ayrıca her döneminde göze batan gizemli 
üstünlüğü içine doğduğu coğrafyadan, toprağının kültür 
birikiminden, “şalvarının büyük ceplerine" doldurduğu 
folklor ürünlerinden, aldığı o benzersiz sanat eğitiminden 
geliyor. Buna da kuşkum yok.
Yaşar Kemal küreselleşen dünyamızda birbiri ardına ka­
panan folklor üniversitelerinin son mezunlarından biri ol­
ma onurunu taşıyor.
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 1 9 7 8 9 0 0 6 *


Yaşar Kemal'in üniversiteleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository