Taha Toros Arşivi, Dosya No: 26-Peyami-İlhami Saf

Erdoğan, Tamer

Istanbul Sehir University Repository

Vesika-hk
TAKMA ADLAR, SANAL KİMLİKLER
7 T -
Server Bedi: Peyami'nin Müsveddesi
TAMER ERDOĞAN
Peyami Safa “ İşler nasıl? “ sorusuna “ Çok şükür, 
Server Bedi’nin evinde yiyip içiyoruz, kendisine dua 
ediyoruz” cevabını verirmiş. 1914’ten sonra, henüz 
15 yaşındayken ağabeyi İlhami Safa’dan devraldığı 
ve ölümüne kadar kullandığı Server Bedi takma 
adıyla (anneleri Server Bedia Hamm’ın adından) iliş­
kisini kendisiyle yapılan bir konuşma­
da şöyle açıklamıştı: “ Server Bedi 
benim müsveddemdir. Üstünde 
az düşündüğüm, az çalıştığım, 
mesuliyetten nefsime beraat 
kazandırmak için kullandı­
ğım bir maişet imzası.” Bu 
imzayla yazdıkları ya da Ser­
ver Bedi’nin yazdıkları için 
de “ Onlar romanda hürmet 
ettiğim fikirlerin mahsulü de­
ğildirler. İçlerinde fazla ihmal 
ve daha fazla yalan vardır.” diye 
çektir.
İlk olarak bazı aşk hikâyelerinde görülen 
Server Bedi imzası asıl çıkışını 1924’te “Cin­
göz Recai’nin Harikulade Sergüzeştleri” adını 
taşıyan on kitaplık polisiye dizi ile yapar. Cingöz 
Recai, Arşene Lupin’in Türk versiyonudur. Server 
Bedi de Maurice Leblanc gibi gazeteci ve kahrama­
nının dostudur. Bu yıllardaki bir ilanda Cingöz R e­
cai hakkında şunları okuyoruz: “Acaba Cingöz R e­
cai’nin ismini işitmeyen var mıdır? Hiç zannetmiyo­
ruz ama, eğer kazara bu yaman adamı tanımayanlar 
varsa onlara haber verelim ki pek mühim bir şahsi­
yeti öğrenmekte gecikmişlerdir: Cingöz Recai, ga­
yet kibar bir aileden yetiştiği ve yüksek bir tahsil 
gördüğü halde ‘çalmak ve dolandırmaksan 
hoşlanan asri bir serseri, çapkın, şuh bir dolan­
dırıcı ve rakibi meşhur polis hafiyesi Mehmet R ı­
za’yı bile aciz bırakan yaman bir hırsızdır. Hoş, biz 
ne söylesek boş Cingöz Recai’yi anlamak için ser­
güzeştlerini okumak lazımdır.” Bu dizinin çok tu­
tulması üzerine Server Bedi,1925’te yine on kitaplık 
“ Cingöz Recai Kibar Serseri” dizisini hazırlar. Bu 
ikinci dizinin sonunda Server Bedi, baş düşmanı 
emniyet görevlisi Mehmet Rıza’nın tuzağına düşü­
rerek hapse yolladığı Cingöz Recai’den kur­
tulmak ister. Ancak okuyucu ilgisi karşı­
sında 1926’da Cingöz Recai’nin yaka­
lanmadan önce ünlü İngiliz dedektif 
Sherlock Holmes ile yaşadığını ileri 
sürdüğü maceralarını yeni bir dizi ha­
linde yayımlamaya başlar. Bir yandan da 
Cingöz Recai’nin yerini almak üzere, ona 
çok benzeyen “ Cıva Necati” tipini 
yaratır ve 1927’den itibaren “ Cıva 
N ecati’nin Harikulade Sergü­
zeştleri” dizisini devreye sokar. 
1928’de ise iki kadın hırsızı kah­
ramanları arasına katar: “Çekir­
ge Zehra” ve “Tilki Leman” . 
Öte yandan bu anti kahra­
manların yanı sıra 1925’te 
yarattığı polis hafiyesi tipi “Kar­
tal İhsan” ın on kitaplık bir dizi 
oluşturan serüvenleri Server Be­
di’nin en başansız dizisidir.
Server Bedi 1924-1928 arasın- 
oj da bir yandan polisiyeler yazafkan 
' bir yandan da hikâyeler, popüler ro- 
°  manlar kaleme almaktan geri dur­
maz. Peyami Safa’dan kesinlikle daha 
veluttur. 1923’te yayımlanan Ben, 
Sen, O ’yu 1924’te Yürü Yavrum Yü­
rü ve Seni Seviyorum, 1925’te Uçu-
I
266
Vesika-lık
TAKMA ADLAR, SANAL KİMLİKLER
TAMER ERDOĞAN
rumda İnsanlar, Zıpçıktılar, Resimli Billur Köşk Hikâye­
si, Bir Genç Kız Kalbinin Cürmü, 1926’da Alnınım 
Kara Yazısı, O Kadınlar, 1927’de Hey Kahbe Dünya, 
Karını ve Metresim izler. Server Bedi, 1929’da yeni 
harflere geçildikten sonra da polisiyeler ve popüler 
romanlar yazmayı sürdürür. Peyami Safa hakkında 
bir monografi yayımlayan Beşir Ayvazoğlu, yalnız 
1944 yılında yirmi dokuz Server Bedi’nin kitap ola­
rak yayımlandığını, eskilerden dördünün de yeni 
baskılarının yapıldığını kaydeder.
Bir takma adı kendi adının yanı sıra ömrünün 
sonuna kadar kullanan Peyami Safa’dan başka bir ya­
zar var mıdır, bilmiyorum. Evet, Peyami’nin kalemi 
Hakkı Süha Gezgin’in deyimiyle “Kazanç tarlasında 
bir saban gibi işlemeye” mecburdu. 1940’ta Cahit 
Sıtkı’ya “ On dokuz senelik yazı hayatımda, bu ce­
miyet bana bir hafta istirahat hakkı vermemiştir” 
derken de şüphesiz bir gerçeği ifade ediyordu. Bu 
durumun Server Bedi imzasını “bir maişet imzası” 
olarak açıklamakta yeterli olduğu söylenebilir. Ama 
sorun yalnızca bir “maişet” sorunu muydu? Necip 
Fazıl’ın söyledikleri bu konuda açıklayıcı olabilir: 
“Dostum Peyami Safa çeşitli mahsuller veren bir tar­
ladır. Onda sadece adi ve beylik çiçekler yetiştiren 
küçük bahçenin dar sınırlan dışında bir şeyler vardır. 
Onda hem katırların yemesine mahsus yabani otlar, 
hem de ceylanların emmesi için baharlı filizler bir 
arada.” Necip Fazıl ayrıca Peyami’yi, “Server Bedi 
tarafından” kurtarmaya çalıştığını söyler. Celal Sılay 
ölümünden sonra yazdığı bir yazıda “ Peyami Safa 
yakasını bırakmayan bir ‘kendisi’ ile didindi. Kesin 
olarak silkip atması gerekirken, sımsıkı bağlandığı bu 
durumu yüzünden hem kendi kendisini hem de 
çevresini kemirdi durdu” derken kişiliğindeki bu 
ikili yanı işaret ediyordu. Bu bağlamda Server Bedi 
imzasının Peyami’nin kaleminin “kendi kendisiyle
baş başa kalma, dinlenme ihtiyacına” cevap verdiği 
söylenebilir. Bu arada, 1928-29 yıllarında Beyoğlu 
bohemine dalan Peyami’nin Fikret Adil’in bu yılla­
rın hikâyesi olan Asnıalımesçit 74’ünün sayfaları ara­
sında Server Bedi adıyla dolaştığını da geçerken söy­
leyelim. İnsanın aklına münasebetsiz bir soru geli­
yor: Yoksa, yoksa Peyami Safa, Server Bedi’nin tak­
ma adı mıydı?
Ali Kaptanoğlu: Attilâ İlhan, Erzincan’da as  ^
kerliğini tamamladıktan (1957-58) sonra senar­
yo çalışmalarına ağırlık verir: İpek Film için 
yazdığı ilk senaryo Yalnızlar Rıhtımı’dır (yönet­
men: Lütfı O. Akad, 1959). Bu senaryo için 
bulduğu Ali Kaptanoğlu takma adı, dedesi 
Ali’nin adıyla onun dedesinin mesleğinin birleş­
mesinden oluşur. Dedesi Ali Beyin dedesi Alan­
ya’dan İzmir’e yük taşıyan bir kaptandır. İlk se­
naryosu epeyi değiştirilen A. İhan, Ali Kapta­
noğlu adıyla on-on beş filme imza atmışsa da 
yazdığı senaryo sayısı daha fazladır. Bu adla fil­
me alınan senaryoları arasında Şoför Nebahat 
(yönetmen: Metin Erksan, 1960), Devlerin Öfke­
si (yönetmen: Nevzat Pesen, 1960), Dişi Kurt 
(Lütfı Ö. Akat, 1960), Ölüm Perdesi (yönetmen: 
Atıf Yılmaz, 1960), Rüzgâr Zehra (yönetmen: 
Nişan Hançer, 1961), Ver Elini İstanbul (yönet­
men: Aydın Arakon, 1962), Rıfat Diye Biri 
(yönetmen: Ertem Göreç, 1962), Hodri Meydan 
(yönetmen: Aydın Arakon, 1962) sayılabilir.
Murat Yalçin
Taha Toros Arşivi
267


Server Bedi:Peyami'nin müsveddesi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository