Taha Toros Arşivi, Dosya No: 12-Ruşen Eşref Ünaydı

Çağlar, Behçet Kemal

Istanbul Sehir University Repository

BtRAZM EDEBİYAT
Ruşen Eşrefle Birkaç Suat
Mustafa Kemal’in sofrasında, 20 yıl yer almış 
olan Ruşen Eşref gibi, eli çok iyi kalem tutması­
nı bilir fikir ve san’at adamlarımızın hâtıralarını 
dört gözle beklediğimizi belirten bu yazıda, o 
mazhariyetlerin birkaç güzel intibaı var..
Yazan : Behçet Kemal ÇAĞLAR
H a  SUSUZ ÇEŞME ha coş­kunluksuz adam: Ne zaman beni gündelik kaygularla 
bıkkınlıklardan kurtaracak bir 
güzel heyecana kavuşsam; ne 
zaman dil devriminin tükçemi- 
ze getirdiği güzel kıvraklığa 
/ ’enimde örnekler ararsam; 
h.mcn bu cümleyi hatırlarım: 
Ha susuz çeşme ha coşkunluksuz 
adam, kuruluşu, ifadesinin öz- 
lülüğü, kelimelerinin yerliliği ile 
bir müstesna cümle. Rüşen Eş­
refin bir cümlesi...
Yanıriida, en 'kesin müşterek 
tarafımız Atatürk hayranlığı, iki 
aziz dost ve dudaklarımda bu 
cümle (bu mısra diyecektim 
çünkü o kadar ahenkli, şiir ol­
mak için vezne bile mühtaç de­
ğil) Düyükada vapurunda idim. 
Diniz Bayramı günü idi. Türk 
Kara sularında bile Türk gemile- 
lerine yolcu taşımak hakkını ver­
meyen eski kayıtların şu ferah 
ferah demir atan sülün gemileri­
mizden mavi suya boşanan zin­
cirler gibi İktisadî bünyemizden 
çözülüp döküldüğü bir günün yıl 
dönümü.. Deniz hem heybetli 
hem uysal ve olabildiğine güzel­
di.
«Fânileri gökten ayıran perde» 
ye değfccekmiş gibi ilerliyorduk. 
Yeniden karaya ayak bastığımız 
zaman, göğsümüz daha geniş, 
gözlerimiz daha parlaktı sanki.. 
Bindiğimiz arabanın lastikli te­
kerleklerinden ses çıkmaması 
olağan işti amma, neye atların 
nalları da umduğumuz sesi ver­
miyordu? PYanımızdaki dikkat­
li arkadaş, iki taş arasında, ara­
bacıya suali yapıştırdı: «Nallar­
da da mı lâstik var?»; cevaptan 
emin, yüzlerimize baktı. Evet! 
Onların da sesi, bir çaresi bulu­
nup-, kısılmıştı. Ben bukadarınr 
hoş görmedim; «Bükreşte _ de­
dim _ Bir sabah ezanı büyük 
parktaki Karol camiini ziyarete 
gidiyordum; araba tekerleklerin­
den ses çıkmıyordu ve fakat at­
ların nalları sesin tam hakkını 
veriyorlardı; gözlerimi yumdum, 
fetih akıncılarının arasındayım, 
sandım».
— E|h, burada öyle şey yok 
ya! Zafer a’ ayı değil ya bu. dedi­
ler. Halbuki Vefanın zaferine: 
Ruşen Eşrefe gidiyorduk. Musta­
fa Kemali daha Anafartalar ku­
mandanı iken, kazandığı zaferi 
kıskanç âmirleri başkalarına ba­
ğışlamak sevdasında iken, keşfe­
den, «Anafartalar kumandanı 
Mustafa Kemal’le mülâkat» ı o- 
zamanlar neşreden ve bugüne 
kadar her fırsatta her vesile ile 
ondan haklı ve şuurlu bir hay­
ranlıkla. coşkun ve olgun, bah­
seden Ruşen Eşrefe...
Mustafa Kemali b--kumandan 
hattâ cumhurreisi olduktan sonra 
etekleyen ve ölümünün ardı sıra 
«Paşam böyle yapma, şöyle etme
dedimdi, ne fayda» diye ona nere­
deyse akıl hocalığı ettiğini ileri 
süren ve o zaman sözünü dinle­
temediği için şimdi pek haklı o- 
larak ( !)  aleyhtarlığa yeltenen 
bir sahte vakarı değil; O’nu bütün 
insan cepheleri ile, emsalsiz bü- 
yüklük’ eri ve sevimli kusurla- 
ları ile tanıyıp bağrına basan bir 
iyi ve efendi insanı, güzel yazıp 
güzel konuşan bir sanatkârı gör­
meye gidiyorduk..
Gölgeli bir taşlıktan serin bir 
salona girdik; tekrar bir salon, 
bir sevim'i bahçe, Ahmet Haşime 
hak verdiren merdivenler ve 
sonra Yahya Kemal’in o kadar i- 
yi anlattığı deniz. Ruşen Eşref, 
onlarla haşır nesir bir nes'in en 
yetkili mümessili olduğu için ka­
famda bu tafsilât, şimdi yazıyı 
- sözüm yabana . süs’ emek için 
değil, oracıkta beliriverdi.. Göz­
leri eski şallar gibi renklerin en 
asillerini en solmaz parıltılarla 
aksettiren Saliha hanım, ziyare­
timizden pek memnun, Ruşen’ine 
sevk getireceğimizden emindi.. 
Bazı dallarını zaman rüzgârının 
vakitsiz fakat iyreti örselediği 
bir çınar gibi Ruşen Eşref, çok 
şükür, yine zinde, yine avakta, 
bizi gü’ erek karşıladı.. Birden, 
onu Atatürk’ün sofrasında i'k gö­
rüp ilk dinlediğim uzak günleri 
hatır’ adım; o zaman onu heybet­
li cüssesi gür ve ahenkli sesi 
ile büyük çalgılara: Harp’a veya 
viyolonsele benzettiğim aklıma 
geldi: Bestesi ve güftesi kendin­
den bir büyük ca’ gı; ne kadar 
heybetli ise o kadar da ahenkli, 
ne kadar büvükse o kadar da in­
ce.. Bir ara'ık, Gazinin sofrasın­
da, söz musikiden ve şiirden açı­
lınca, makamın ve edanm tam 
hakkını vererek, söylemişti:
Dayanır mı sisedir bû 
Reh-i seng-sâr’a düştü
Taş'ık yola düşen gönül şişesi 
işte dayanmıştı, zevrak-ı derûnu 
gönül kayığı, kırılmadan kenara 
düşmüş, dinleniyordu; oh, onun 
bir gün yeniden engine çıkması: 
Bize anlattığı ve yazmaya henüz 
vakit bulamadığı, daha doğrusu 
yazmaya sıranın tam geldiğine 
ancak şimdi karar verdiği hâtı­
raları yazması, ne güzel olacak!..
Soframız bir an Atatük’ün sof­
rasına benzedi: O, fikirlerin, 
nüktelerin, kararların ziyafet 
sofrasına.. Sa'ihe hanım, Ruşenin 
ardı sıra ve Mustafa Kemalin uğ­
runa, îneboludan Ankara’ya nasıl 
yola çıktık’ arını anlatıyordu, 
ayakları şerha şerha çıplak bir 
Anadolu kadınının iskarpin1 eri e- 
linde yola düşmüş i’.k gençlik ça­
ğında bir İstanbul hanımefendi­
sini görünce öküzlerini uçurum 
ağzında durdurup «Oyy! Istan- 
bulda mı bitti, İstanbulluyu damı 
böyle görecektik?» diye hayıfla- 
nışını gözlerimizin önünde öyle 
canlandırıyordu ki bakışlarımız 
buğulanıyordu.. Ve nihayet An­
kara, dideler ruşenl.
Sonra, sözü, Ruşen aldı. Mü­
tarekenin karanlık gün’ erinde, 
denize düşen yılana sarılır kav- 
lince, her biri bir şeye bel bağ­
layan, yoktan yonga çıkarmaya 
uğraşan şaşkın ve bedbin münev­
verler ortas’nda, kendisinin de 
ilk zaman’ ar, o çözüntü ve çö­
küntü devrinde nasıl boca'adığı- 
nı, nihayet Çanakkale’den ruhu­
na bir güneş gibi doğmuş o he­
nüz görmediği avdınlık bası na­
sıl özleyip aradığını, şöylece. 
kendisine hiç bir gurur hattâ 
isabet nayı ayırmadan hat’ rlatı- 
verip, Mustafa Kemal aşkını ko­
nuşturmaya başladı.
Bir gün, Birinci cihan harbinin 
çapraşık kaderi içinde, son ihti­
malin zaferden hezimete doğru 
yalpa'adığı sırada, ga'iba 
«Tokatlı» nm önünde cok şık 
bir pasa görmüş. Üniformayı 
bayrak1 aştı ran bir dikkat ve inti­
zam. Şık, zarif, heybetli ve mu­
nis.. Osman'ı pasası üniformasını 
bu kadar Avrupalıca giyen, sakın 
müttefiklerimizden bir general 
bir Prusya veya Viyana zabiti 
olmasın!. Bu ışık saclar, bu 
simsek gözler; ah bu kim, bu 
kim?... Ve bir aksam, doktor Ra- 
sim Ferid’in evinde, kodamar.la- 
rn  köse köse icki’ i sohbetlerine 
karısmayıp bir kenara büzülüp 
kalmış gene Rusene e’ lerini u- 
zatan o ışık adam... Sonra, onu 
elinden tutup köse’ erden birine 
götürüşü ve o zamanın meşhur 
A’ i Feth'si Fethi Okyara sesle­
nişi: — Fethi bev, bu gene biz­
den feri!.. «Peki, benimle bir 
mülâkat yapın: dediklerimi vazın. 
vazın amma, beni sevmediklerini 
bilmezmis’niz, beyefendi?»... Ve 
nihavet. Akaretler caddesinde, 76 
numarada yam'an o meşhur müla­
kat.. Benim, daha on yasında iken 
Kayserideki ecdat yadigârı ko- 
(Devamı 30. sahi(ectc)
Taha Toros Arşivi


Ruşen Eşrefle birkaç saat

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository