Taha Toros Arşivi, Dosya No: 35-Yaşar Kemal Göğcel

Dorsay, Atilla

Turkish

Istanbul Sehir University Repository

KÜLTÜR-SANAT
Yaşar Kem al'in yapıtından Barbro Kam buda’nın uyarladığı M enekşe K oyu’ gösterim de
Rengârenk insan mozaiği
Karabuda, Yaşar 
Kemal’i bizim 
öngörülerimizin de 
ötesinde yakalıyor ve 
onun yazısına 
eşdeğerde bir sinema 
gerçekleştiriyor. 
Karabuda’nın, Yaşar 
Kemal’in sıcaklığına 
denetimli Kuzey 
yaklaşımı yine de 
sinemasal patlamalar 
içeriyor.
ATİLLÂ DORSAY
Yaşar Kemal, sinemada pek 
talihli olmuş bir yazarımız sayıl­
maz. Ondan yapılan uyarlama­
ların, “ tnce Memed” örneğin­
de olduğu gibi başarısız olması 
çokluk genel kuraldır. “Yer De­
mir Gök Bakır’’, bu talihsizliği 
yarattığı atmosferle ve şiirli 
dünyayla bir derece kırabilen 
bir denemeydi. Barbro Karabu­
da’ nın yıllar önce izlediğim ve 
bende hoş bir anısı olan orta 
uzunluktaki “Bebek” filminden 
sonra soyunduğu bu yeni Yaşar 
Kemal uyarlaması da doğrusu 
başlarda pek olumlu bir izlenim 
bırakmadı bende...
Bırakmadı, çünkü İsveçli si­
nemacı, Yaşar Kemal’e bizim 
beklediğimizden, bekleyebilece­
ğimizden temelde farklı bir yak­
laşım gerçekleştirmeyi denemiş 
sanıyorum. Kıyıdaki bir balık­
çı köyüne gelip yerleşmiş, elin­
den her iş gelen, denize düşenin 
kurtarılmasından lâternacı Ha- 
san’ın bozuk armonikasının 
onarımına, marifet gerektiren 
her işin kendisinden beklenir ol­
duğu Kerem Usta, köy sakinle­
riyle gündelik yaşam ve sorun­
lar çerçevesinde gelişen sınırlı 
bir ilişki kuruyor.
Sonra beklediği, uzaklardaki 
kadını Neriman çıkageliyor bir 
gün: Camgöbeği rengindeki giy­
sisi ve hırkası, kolunda iki ço­
cuğu ve Türkân Şoray’m Ana­
dolu duvar halılarından çıkıp 
yeryüzüne inmiş kadın yüzleri­
ni anımsatan güzelliğiyle... 
Mutluluk ve uyum çok kısa sü­
rüyor: Kerem Usta, doyumsuz 
Neriman’ın istediği yaşamı ve­
remeyecektir. Kadın alıp başını 
gidiyor. Çok sonra, Almanya’­
da birlikte yaşadığı bir adamdan 
olma yeni bebeğiyle dönüp gel­
diğinde, karşısında kırık, acılaş­
mış, onca sevdiği doğaya, çev­
reye ve de yaşama yabancılaş­
mış, elini kana bulamaya da ha­
zır bir Kerem Usta bulacaktır...
Barbro Karabuda’nın Yaşar 
Kemal’e yaklaşmak için seçtiği 
yöntem, stilizasyondan, soyut­
lamadan ve gerçeküstücü doku­
nuşlardan geçiyor. Klasik an­
lamda bir dramaturji kurmuyor 
kadın yönetmen, kişileri Batılı 
anlamda bir psikolojik çabayla 
bize tanıtmayı seçmiyor. Baş ki­
şisi olan Kerem Usta’ya, özellik­
le konuşurken, bir diyalog söy­
lerken hiç yaklaşmıyor. Diğer 
bir deyimle, Kerem’in ağzından 
yakın plan eşliğinde tek bir söz­
cük bile duymuyoruz. Seyirci­
nin kahramanlarla özdeşleşme­
sini, hatta yakınlaşmasını iste­
miyor Karabuda... Çok sık il- 
mekli bir ipek halı değil, desen­
lerin özgürce serpildiği bir du­
var halısı örmeyi yeğliyor 
sanki...
KADER KADIN — “ Menekşe Koyu” nda Kerem Usta’nın karısı Neriman’ı Türkân Şoray oynu­
yor. Karabuda, Şoray’ı sanki “ezelden ebede” değişmez kader-kadın olarak başarıyla kullanıyor.
Menekşe Koyu
Yönetmem Barbro 
Karabuda /  Yapıtı Yaşar 
Kemal /  Senaryo:
Barbro Karabuda /  
Görüntü: Güneş 
Karabuda /  Müzik: 
Alphonse /  Oyuncular: 
Sven Wollter (Kerem 
Usta), Türkân Şoray 
(Neriman), Macit Koper 
(Rüstem), Yavuzer 
Çetinkaya (Haşan), Vildan 
Kara (Karakız), Erol 
Günaydın, Füsun Demirel, 
Kadir Savun, Hikmet 
Karagöz, Savaş Y urttaş, 
Salih Kalyon, Lale 
Oraloğlu, Bilge Zobu, 
Ozan Bilen /  Yapım: 
Konsept Filmcilik /  
Oynadığı sinema: 
Kadıköy As.
İki kez kullandığım bu “ du­
var halısı” benzetmesi boşuna 
değil. Çünkü sonuç olarak böy­
le bir yaklaşım galiba Yaşar Ke­
mal metnine oldukça uygun dü­
şüyor. Yaşar Kemal de klasik 
anlamda gerçekçi bir yazar de­
ğil ki zaten. O bir masal ustası; 
gelenekleri, söylenceleri, halk 
masallarını ve tüm bunlardan 
çözülüp gelmiş kahramanların, 
ister Toroslar’da olsun, ister bir 
Florya köyünde, alabildiğine 
zengin, kimisi sanki hiç duyul­
mamış bir sözcük seli içinde tas­
vir edildiği ve gerçek dediğimiz 
şeyle ilintisi zaman zaman kuş­
kulu düzeylere kayan bir anla­
tım büyücüsü değil mi?
Karabuda, bu açıdan belki 
Yaşar Kemal’i bizim öngörüle­
rimizin de ötesinde yakalıyor
(tipik bir Akdenizli yazarı Ku­
zey Avrupa ülkelerinin bunca 
sevmesi ve kavraması beni hep 
şaşırtmıştır) ve onun yazısına eş­
değerde bir sinemayı gerçekleş­
tiriyor.
Bu sinemada karakterler yok, 
tipler var. İnsanlar, kişiler de­
rinleştirilmiş, Freudçu bir psiko­
lojiyle boyutlandırılmış özvar- 
hkları ile değil, öncelikle Ame­
rikan sinemasını andıran çok 
başarılı bir “tipleme” içindeki 
fiziksel özellikleri (örneğin bir 
Kadir Savun, bir Lale Oraioğ- 
lu, bir Erol Günaydın vb. yan 
tipleri düşünün) ve buna ek ola­
rak temel davranış biçimleri ve 
onların dışavurumu ile tanımla­
nıyorlar.
Bireylerin bireysellikleri için­
de ancak sınırlı biçimde belirdiği 
bu tablo, bir mozaiği, bir Bre-
ughel tablosunu (Livaneli’nin 
“Yer Demir Gök Bakır”ının da
bu ressamı akla getirmesi bir 
rastlantı değildi belki) veya (bir 
kez daha) bir duvar halısını ak­
la getiriyor.
Bu genel görünüm içinde, 
Karabuda, bir yandan Macit 
Koper, Yavuzer Çetinkaya, Vil­
dan Kaya gibi oyuncuları, fizik­
sel özelliklerine katılan temel 
davranışlarıyla birlikte karakte­
re doğru geliştirirken Türkân 
Şoray’ı, bir adamı yücelten ve 
yıkan, var ve de yok eden ka­
dın, sanki “ ezelden ebede” de­
ğişmez kader-kadın olarak ba­
şarıyla kullamyor.
Fiziğiyle rolüne çok yakışan, 
ayrıca “ bakışlarıyla konuşma­
yı” da bilen usta oyuncu Sven 
Wollter’e gerçekten “ konuş­
ma” fırsatı vermemiş olması ise
(seslendirme güçlüğü mazeretiy­
le açıklanamayacak) bir eksik­
lik bence...
Ve Yaşar Kemal’in sıcak Ak­
denizliliğine bu denetimli Kuzey 
yaklaşımı, yine de yer yer kimi 
sinemasal “patlamalar” içeri­
yor: Neriman’ın (sözünü etti­
ğim) ilk gelişi, Kerem Usta’nm 
fırtınalı bir deniz fonu önünde 
patlayan öfkesi, Neriman’ın si­
nirli bir denizden ikinci (ve asıl 
dramatik) çıkagelişi... Ve son­
da, tuhaf biçimde Sven Woll- 
ter’in bir diğer (ve çok ünlü) Fil­
minin, Tarkovsky’nin “ Kur- 
ban” mınkini çağrıştıran final 
bölümü...
Sanırım, “Menekşe Koyu” nu 
ilk fırsatta bir kez daha görüp 
sakin, dingin havası altında ya­
tan “ ateş” i daha iyi kavramayı 
deneyeceğim...
YAZAR-YÖNETMEN-OYUNCU ÜÇLÜSÜ — “ Menekşe 
Koyu” , Yaşar Kemal’in (solda) “Ağır Akan Su” adlı 
yapıtmdan beyazperdeye aktarıldı. Şu sıralar İsveç 
sinemalarında da gösterilen filmin yönetmeni ve senaristi 
Barbro Karabuda (ortada). Filmde Kerem Usta’yı
■
canlandıran Sven Wollter (sağda) İsveç’in en tanınmış 
oyunculanndan biri. Sinemaseverler Wollter’i, Tarkovski’nin 
“Kurban” adlı filminden de anımsayacaklar. Garipçe 
köyünde geçimlerini balıkçdıkla sağlayan köylüler, Wollter’i 
“ Köylümüz Kerem Usta” diyerek bağırlarına bastdar.
-r
T
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5  1 9 7 4 2 0 0 6 *


Yaşar Kemal'in yapıtından Barbro Karabuda'nın uyarladığı 'Menekşe Koyu' gösterimde:Rengarenk insan mozaiği

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/169996/3/001519742006.pdf

Yaşar Kemal'in yapıtından Barbro Karabuda'nın uyarladığı 'Menekşe Koyu' gösterimde:Rengarenk insan mozaiği

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository