Taha Toros Arşivi, Dosya No: 91/A-Yunus Emre.



Not: Gazetenin “Hergün Bir Anket” köşesinde yayımlanmıştır

[Es], Hikmet Feridun

Istanbul Sehir University Repository

Hergün bir anket..
“Yunus Emre üstatların 
acemi bir mukallididir,,
Sonbahar çiçeklerde dolu kü­
çük bir bahçeden geçtik, kar gibi 
beyaz mermer merdivenlerden 
çıktık. Büyük bir salonda karar 
kıldık. İbrahim Alâeddin bey 
elinde kalınca bir kitap içeri gir­
di. Uzun uzun edebiyattan bah­
settik. Ben başladım: i
— Diyorlar ki Anadolu henüz 
edebiyatımıza girmedi. Yazıcıla­
rımız Anadolu gibi mühim bir 
mevzuu ihmal ettiler. Kimse Ana- 
doluyu nazarı itibara almadı. Siz 
ne dersiniz?
— Anadolunun bizim edebiya­
tımıza girmemesinin muhtelif se­
bepleri vardır. Bir kere divan ede­
biyatının hayatla hiç bir alâkası 
yoktu. Divan edebiyatı sanatkâr­
ları basma kalıp tefekkürler 
ve klişe haline girmiş, hayallerle 
ve tasvirlerle bize kendi hususî 
hislerini anlatmışlardır. Divan şa­
irleri kendi içlerine kapanmışlar 
ve kendi âlemlerinde yaşamışlar­
dır. Harice bakan olmamıştır.
Tanzimattan sonra vatanî ve millî 
edebiyat vatanî ve millî hislerle 
beraber biraz da İçtimaî ve mem­
leket hisleri anlatılmıştır. Fakat 
bu tarzda yazanlar bizde çok na­
dirdir.
Fakat yavaş yavaş Anadolu 
Türk edebiyatına girmiştir. Ben 
yazıcılarımızyı büsbütün Anado- 
luyu ihmal ettiklerine kail deği­
limdir. Meselâ Falih Rıfkı, Yakup 
Kadri, Ruşen Eşref, Faruk Nafiz 
bize Anadoluyu pek güzel anlat­
mışlardır. Bunlar ilk hatırıma ge­
len isimler..
Maamafih buna rağmen itiraf 
etmeli ki Anadolu istediğimiz ka­
dar edebiyata girmemiş ve anlatı- 
lamamıştır. Sonra Anadolunun 
yalnız son nesil tarafından anla­
tıldığını söyliyerek bir tahdit yap­
mak ta doğru değildir. Biraz eski­
lerden bize Anadoluyu anlatanlar 
olmuştur.
— Meselâ?
— Meselâ Namık Kemal... Me­
selâ Süleyman Nzif.. Bilhassa Na­
zif merhumun «Elcezire mektup­
ları» isimli eserinde memleket 
tahassüsleri çok kuvvetlidir. An­
cak onlarda yazış tarz: başkadır. 
Onlar romantik bir tarzda hisle­
rini anlatmışlar. Realist değildir­
ler. Yeniler realisttir.
— «Şair Nedim» senelerden 
sonra son zamanlarda günün ada­
mı oldu. Kimi «alelâde bir hovar­
da idi... Hiç şairliği yoktu» diyor. 
Kimi «büyük şairdi!» hükmünü 
veriyor. Ne dersiniz?
— Eğer Nedim şair değilse di­
van edebiyatında hiç şair yoktur 
demektir. Nedim devrinin bütün 
zarafeti, muhitinin tekmil ince­
liklerini eserlerine aksettirmiş ve 
zamanını yazılarile bize kadar 
getirmiş bir şairdir. Bu da bir ma­
rifettir. Vakıa Füzuli gibi muta­
savvıf, Nefi gibi purkudret ve 
muhteşem değildir, fakat sanatı 
çok yüksektir.
— Yunus Emreyi nasıl bulu­
yorsunuz. Bazıları Nedimden, Ne- 
fiden çok yüksek görüyorlar...
— Ne münasebet efendim?.. 
Nedim, Nefi Yunus Emre ile mu­
kayese edilemiyecek derecede yük­
sektir. Bir kere Yunus Emre lisan
ıtibarile çok zayıftır. Ben güzel söz­
lerini pek az biliyorum. Bilhassa 
kendisi bugünkü nesle misal ola­
rak verilecek bir şahsiyet değildir.
Gerek aruzda ve gerek hecede
İbrahim Aiaeddln bey
yayadır. Üstatların acemi bir mu­
kallidinden başka bir şey değil­
dir. Divan şairleri arasında Ne­
dim, Nefi değil - bunlar Yunus 
Emre ile gayri kabili kıyastırlar - 
fakat bir çok ikinci derecede şa­
irler vardır ki Yunus Emreden 
çok daha yüksektir.
Sonra saz şairleri arasında da 
gerek gazel, gerek koşma, gerek 
semai va'cüsinde, hülâsa her va­
dide Yunus Emreden şairlik iti- 
barile on defa yüksek olanlar 
çoktur. Meselâ «Dertli» Yunus 
Emreden çok daha şairdir.
Yunus Emre olsa olsa bir ede­
biyat kitabında bir pasaj halinde 
bahsedilmeğe değer, yoksa kendi 
sine bir sanatkâr hali verilemez 
Bir tarzı tefekkürü gösterme 
üzere tarihi edebiyatta ismi geç« 
bilir. İşte bu kadar...
— Büyük ve meşhur adamlara, 
hayatını senelerdenberi tetkik edi­
yorsunuz. Edebiyat âleminde kim­
ler daha ziyade nazarı dikkatinizi 
celbetti?
Şimdiye kadar kendilerinden 
çok az bahsedilmiş veya hiç bah­
sedilmemiş çok kuvvetli şairlere 
rasgeldim. Bunların arasında klâ­
sik olacak kuvvette sanatkârlar, 
büyük şairler var. Kendilerinin 
niçin böyle kıyıda bucakta kal­
dıklarım anlıyamadım.
— Meselâ?
— Meselâ pek az bahsedilen­
lerden Çevri çelebi, sonra Nailî...
Bunların çok yüksek eserlerine 
rasgeldim...
— Bugünküler diyorlar ki «sa­
nat yalnız sosyal olmalıdır, ede­
biyat artık âşık - sevgili macerala­
rı gibi ferdî hislerden ferdî tasvir­
lerden vaz geçmişlerdir. Ne dersi­
niz? '
— Bu eski bir hikâyedir. Ve 
neticede «sanat sanat içindir?» 
nazariyesine dayanır. Sanat lüzu­
mundan fazla ferdî olamaz. Bir 
sanatkâr çok ferdî olur, muhitini 
hiç nazarı itibara almaz, beraber 
yaşadığı insanlara aldırış etmiye- 
rek kendi başının içinde yaşarsa 
olmaz. Tasvir ettiği muhayyel uy­
durma muhit ve muhayyel uydur­
ma insanlar bize çok aykırı gelir. 
Sanatta şahsî olmağı ifrat dere­
cesine vardırmamalıdır. Çok şah­
sî oldukları için «Dada» Iar fü- 
türistler, kübistler bütün nefis 
sanatlar sahasında çok çabuk if­
lâs etmeğe mahkûmdurlar. Çün­
kü bunlar muhitlerine aldırış et­
medikleri için ne gösterdikleri 
insan insana, ne gösterdikleri eşya 
eşyaya benzer.
Sanatta sosyal olmak asildir. Fa­
kat sanatkâr da sosyal olacağım 
diye kendisini zorlamamalıdır.. 
Fakat sınıf edebiyatı yapmadığı 
halde hissî şeyler yazan sadece bir 
aşk hikâyesi anlatan bir sanatkâr 
da pek sosyal olabilir. Çünltü an­
lattığı tiplerde muvaffak olabilir­
se o şahsiyetlerin biz kemdi ara­
mızda yaşadığını görürüz. Bu ce­
miyet içinde yaşıyan insanlar da 
cemiyetin birer uzvudurlar. Bi­
naenaleyh bunlardan bahsetmek te 
sosyal bir iştir.
Hikmet Feridun
Taha Toros Arşivi


"Yunus Emre üstatların acemi bir mukallididir"

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository