Taha Toros Arşivi, Dosya No: 134-Mehmet Akif Ersoy. Not: Gazetenin "Politika ve Ötesi" köşesinde yayımlanmıştır

Mehmed Kemal

Istanbul Sehir University Repository

PÖLİTİ KA VE ÖTESİ
_____ MEHMET KFMAI J
Şairlerin diliyle
Mehmet Akif Anadolulu, arkadaşı Şirazlı. Arkadaşı,
«ra lı sırasız Akif'e takılırmış:
«Sizin toprak adam yetiştirmez.»
Bir söylermiş, iki söylermiş Akif, arkadaşlık bu, kat­
lanırmış.. Sonunda, bir şaka etmek İstemiş. Elli gram 
tömbeki almış, bir zarfa koymuş, içine de dört satırlık 
manzumeyi eklemiş:
Şırazîdir İç afiyetle!..
Olsun şu da hatırında IĞktm
Bir tömbekidir bugünkü feyzi
Sadi'yi yetiştiren o hâkin.
Hâk, biliyorsunuz toprak demektir. Sadî’yi yetiştlr- 
ee yetiştirse tömbeki!! toprak yetiştirmiştir, demeye ge­
tiriyor..
Ramazana girdik ya, aklıma Akif geldi, Safahat’ını 
açtım, yeniden okudum. Şiir diliyle, kullandığı şiir mal­
zemesiyle banc öykücü bir şair gibi geldi. Akif'in si­
yasete getirdikleri de, siyasette yaptıkları da artık çok­
tan unutulmuştur. Geriye, bir sanatçının ancak şiirleri 
kalır..
Akif’ten şiirimizde ne kalmıştır?...
Öyie sanıyorum ki, Fatih Camii, Hasta, Küfe, Ha­
şır, Meyhane, Seyfl Baba, Kör Neyzen, Kocakarı ile 
Ömer, Mahalle Kahvesi, Köse İmam gibi manzum öy­
küler.. istiklâl Marşı, Bülbül, Çanakkale gibi lirik şiirle­
ri de vardır. Ama kendi üstüne basa basa manzum öy 
küler yazmakta belli ki direnmiştir.
Akif'in şiir diline İstanbul Tûrkçesl denir. Mithat 
Cemal gibi övgücüieri de vardır. Fakat okuyun, görecek­
siniz ki, İstanbullu, bugün Akif'in diliyle konuşmamak­
tadır..
Akif’in manzum öykülerinde kullandığı dil, İstanbul’a 
sığınmış, İstanbullu ile içli dışlı olmuş, bir göçmen di­
lidir. Çevıesini gecekonduların bir İstanbul kadar sardı­
ğı bu kentte bu göçmen dili kalmamıştır, çoktan unu­
tulmuştur Böyle olunca İstanbul Türkçesinl çok iyi ko­
nuşurdu diye övgüler düzülen Akif, dilini de yitirmiştir» 
Bir şairin dili de yitince geriye ne kalır?.. Biraz vezin, 
biraz kafiye...
Siyasetten Akif'i İslamcı, panisiamist saymak da 
gerilerde kalmıştır. Akif, panisiamist olsa bile, bir kur­
tuluş savaşı verilen Anadolu’yu da anlayamamıştır.. Kur­
tuluş savaşı, OsmanlI imparatorluğunu yıkar, padişahı 
ve halifeliği kaldırırken, Akif'in panislamizmi ne kadar 
geçerli olabilirdi?... Halife sınır dışı edilir, padişahlık dü­
zeni yıkılırken, yerine İslam cumhuriyeti konabilir miy­
di?... Zavallı Akif, bir Humeyni değildi ki. kalabalıkları 
peşine taksın, Mustafa Kemal Paşa'ya karşı Ankara'ya 
doğru yürüsün!... işte bu güçsüzlüğünden ötürüdür ki 
soluğu Mısır'da aiaı, bazı Mısırlı prenslere sığınmak zo­
runda kaldı.
Nazım Hikmet, Akif İçin, «Büyük şair. İnanmış a- 
dam» der. Zamanın büyük silindiri, bir düşünür ve şairin 
üstünden geçtikten sonra, «büyük şairliği de, inanmış a- 
damlığı da» yeni bir süzgeçten geçebiliyor. Amacım, A - 
kif’i kötülemek de, yüceltmek de değil, objektif ölcüierle 
yeniden değerlendirmektir.
Öyie sanıyorum ki, edebiyatımız, kalıplaşmış değer 
yargılarından kurtarılarak yeniden bir daha gözden ge­
çirilecektir. O zaman görülecektir, özgürlük kısmaların­
dan ötürü önyargılarla nice değerlendirdiklerimiz cüce­
leşecek, nice unutur göründüklerimiz yücelecektir. E- 
debiyatımız gibi, edebiyat eleştirilerimiz de duygusallık­
tan henüz kurtulamamıştır..
Akif, bir ramazan şiirinde şöyle diyor:
Ramazan geldi zamanında bu yıl, hamdolstm,
O  biraz belki azaltır çekilen âlâmı.
Hastalık, zelzele, yangın, karışıklık, kıtlık*
Daha binlerce felaket eziyor islamı..
«Halk çok azdı da ondan bu belalar..» dentyort 
Azmayan yok mu, bOtüh ehM siyâm azgın m ı? .» 
Kimse, yö Rab, süfeha onları Imhâ! etme,
Yoksa, bir millet-l ma’süme-yi pâ-ma! etme
Bu şiir 1911'de yazılmıştır»
1911’de bu ulusun adı, millet-l ma’sûme'dlr.. 1919 
ve 1920'lerde ise mazlum milİ8t'tir.. Bugün ise, hâlâ, e- 
zenler ve ezilenler vardır. Bir Kurtuluş savaşını 60 yıl ön­
ce vermiş bir ulus «mağdur millet» sayılmaktadır.. Ka­
pitalizmin ve onun uzantısı olan emperyalizmin baskısı 
altında inlemektedir.
Yüz yıldır bir kurtuluş bekleriz»
Panislamizm, ne isiam cumhuriyeti kurabilmiş, ne bi­
zi kurtarabilmiştir.. Hatta, her direnişimizde ayakbağı 
olmuştur. Panturanizm de öyle., ittihatçılar, panturanizm 
adına bir imparatorluk batırmışardır. İkinci savaş sonra­
sı öykündüğümüz demokrasi, burjuva ve kapitalist yetiş­
tireceğiz diye, ülkenin varını yoğunu tekellerin güdü­
müne vermiş, bore ekonomisine sokmuş, 70 sente muh­
taç etmiştir.
Tarihten kaynaklanan düşünceler diyoruz. Tarihten 
gelen hic bir düşünceden yararlanmamışız kil... Batı­
dan bazı yöntemler ithal etmişiz, kapitalizm ve burjuva 
gibi. Ama sıra işçi sınıfı ideolojisine gelince, onu da 
bir yüz yıldır hep yasaklamışız» Sanki kapitalizm ithal 
malı olur da, sosyalizm olamazmış gibi» Sosyalizme de 
İzin versek, kapitalizm gibi onu da ithal etseydik, bili­
yor musunuz, şimdiye değin elli yıl kazanmık olurduk» 
Sosyalizmin gün geçtikçe yaygınlaşmasını yitirdikleri­
mize sayınız!... Gelirse, beiki, sosyalizm de, kapitalizmin 
gelişi acı, acemice, kırıcı gelecektir. Kimin sucudur?
Akif, İslamcı da olsa, panisiamist de olsa, eskimiş, sİ 
yasette yaşamını bitirmiş, edebiyattaki yerini alacaktır» 
Edebivat siyaset nutukları gibi değildr, elde kalanlara 
bakılır..
Ali Püsküllüoğlu, Yusufçuk diye bir şiir dergisi çı­
karıyor. Vaktiyle bunu İlk deneyenlerden biriydik, bir der­
gi çıkarmıştık: Meydan!... Sonra Orhan Veli denedi: Yap­
rak!...
Şiir, bunalımlı günlerde en ucuz avutucudur.. Bir 
tepsi baklava gibi tüketilemediği için de çok kişi ya­
rarlanır, elden ele, dilden dile gezer»
Atfilâ İlhan, Yusufçuk'da diyor kİ:
«Önümde bir tek Fazıl Hüsnü var, ama onu da a- 
laşağı edeceğim, aşacağım. Kendimi damıtabilirsem bü­
yük şair olurum..»
Nazım Hikmet'i ayırıyor. Elbette tevazudur»
Eli değmişken, Yahya Kemal, Ahmet Haşlm, Fikret 
Akif, Cenap Şahobettin, Namık Kemal, Enderunlu Va­
sıf, Nedim, Naili, Nef'i, Baki, Fuzuli... Onları da aşınca, 
değil sultan-ı şüero, sultan-ı imparator olur.
Şiir gibi, şairin avuntusu da güzeldir.
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5  1 8 2 6 3 0 0


Şairlerin diliyle

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository