Taha Toros Arşivi, Dosya No: 134-Mehmet Akif Ersoy. Not: Gazetenin "Edebi Bahisler" köşesinde yayımlanmıştır

Ege, Mustafa F.

Istanbul Sehir University Repository

Z A F E R
I
EDEBÎ BAHİSLER
Mehmet Akif ve 
İkinci Amnofis
Safahatın yedinci kitabı Gölge ler’de «Firavnlaı- Yüzyüze» adlı bir şiir vardır. Akif ta­
rafından Emire Hadice’ye ithaf e- 
dilmiş olan bu manzume 29-Aralık- 
923 de Mısır’da yazılmıştır. 216 Mıs- 
radan ibaret olup mefâilün feilâtün < 
mefâiîün feiliin vezründedir. Aki- ; 
fin külliyatında mevcut uzun şiir- ' 
lerden birisi de budur. Şiir,
Şu bağlı yelkeni çözsekde nehri 
atlayarak,
Biraz da karşıki vadiye doğru yol­
lunsak.
mısralarıyle başlayıp 
Evet, bütün beşerin hakkıdır beka 
emeli,
Fakat bu hakkı ne taştan, ne leş- ! 
ten beklemeli.
beytiyle bitmektedir.
Şaiir, Kahire’nin 120 kilometre Gü- ı 
neyinde, Nil’in sol sahilindeki Teb |
....■ Yazan : l , " i
Mustafa F. EGE
şehrine yakın ve sinesi, eski Mısır 
ın ikbal ve ihtişam devirlerini id­
rak etmiş ünlü firavnların mezarla- 
riyle dolu Biban-el-Müik denilen 
vadiyi ziyaret etmiş; intiba ve ih­
saslarını da bu şiirinde toplamıştır.
Eski devirlerin enkaziyle dolu bu 
bölgede dolaşan Akifin karşısına 
ilk çıkan Firavn İkinci Amnofis’in 
mezarıdır.' Mezarın cüssesi, sarfe- 
dilen adele kuvvetinin azameti, şa­
irde kuvvetli bir ilgi uyandırmış o- 
lacak ki, mezarı yakından görmek 
ister;
Bu kıpkızıl kayanın bağrı kaç ye­
rinden oyuk,
Sırayla birçok isim, var tesadüfen 
okuduk:*
«İkinci Amnofis». Alâ, hemen gi­
rip görelim.
Mezarın iç görünüşü, dışından da­
ha girift, daha muammalı ve daha 
enteresandır:
Demek ki, çalmak için muhteşem 
kemiklerini,
ikinci Amnofis’in kim delerse, 
makberini,
Akif, labirentvari' yollardan bir 
hayli zahmet ve müşkilâtla geçdik- 
ten sonra firavnun yattığı odaya 
varır; lâhdin içindeki dağılmış mu­
myayı görünce haksızlık, zülüm ve 
esarete sebep olan bu iskelete karşı, 
ruh ve vicdanından kopup gelen en­
gin bir celâdetle haykırır: Hüküm­
darın mazideki debdebeli hayatına 
tezat teşkil eden cesedinin leş gibi 
serilişini, adaletin tecellisinde arar; 
gayz ve nefretlerine devam eder:
Adaletin ne sehametli bir tecelli­
si,
Şu, leş görür gibi görmek ikinci 
Amnolisi;
Ne iııtikâmî İlâhî, ne sermedi hüs­
ran,
Gelen, geçenlere ibret, yatar sefil, 
üryani
insan hak ve hüriyetlerini ayaklar 
altında çiğnemeyi bir şeref, zülüm 
ve kan dökmeyi bir kahramanlık^ 
sanan ve Tanrının Yeryzünde ve­
kili olduğuna inanan bu Firavnla- 
ra hiç bir şair, Mehmet Akif kadar 
böyle kahir ve ezici bir belâğatla 
tokat indirememiştir. Cihan edebi­
yatında haksızlık ve zülme karşı 
yazılan ruh sanihaıarı, ve vicdan 
haykırışları bu şiirdeki kadar toplu 
ve müessir ifade edilmemiştir. Bu 
şiiri inceleyenler, Akifin despotizme 
karşı bir şellâle gibi akan vecd ve 
lâğnetlerinin şümulünü eyice. kay­
raya bilmeleri için, bunlara hedef
- 'İ c m . VıfVİrtÂ^clîr.rırı V»iiıziırıa+ \ r f >  f a -  I
16 - 11 - 1949
EDEBİ BAHİSLER
Mehmet Akif ve 
ikinci amnofis
(Baştaraiı 2 inci sayfada)
hunriz bir tiynette olduğu, eski Mısır 
tarihiyle iştigal edenlerce pek ma­
lum bir hakikattir, 
j Hatasu, Osmanlı Saltanatında 6 
padişah devrini idrâk eden Birinci 
| Aiımedin hasekisi Rum Kösem Sul- 
I tanı bir nebze andırabilir. Kösem 
hakimiyetini idame* için oğlunu hâl 
ve idamdan, torununu da zehirleme­
ye teşebbüsten nasıl çekinmemişse; 
Hatasu’da babası Birinci Totmesi 
tahtan indirip yerine geçmiş ve bir 
sene sonra da onu öldürmüş, ve kar­
deşi ikinci Totmesi de zehirlemişti. 
Bilâhere, ana ayrı üvey kardeşi olan 
Üçüncü Totmesle evlendi. Bu izdi­
vaçtan İkinci Amnofis meydana gei 
di. Mısır’da bu devirden kalan bir­
çok mabet ve anıtlarda Hatsu’nun 
Şaşaalı ve muhteşem yaşayışını be­
lirten ve kendi tarafından dikte et­
tirilmiş yazılar vardır. Bunlardan 
birinde kendisine «Güneşler Güneşi, 
İlâhlâr İlâhı, İmparatorlar Koruyu­
cusu» gibi unvanlar verildiğini gö­
rüyoruz.
İkinci Amnofis, işte böyle bir aile­
nin çocuğudur. Babasının 1447 de ö- 
lümünden sonra tahta çıktı. İlk işi, 
babasının ölüm haberi üzerine is­
yan ve istiklâl hareketlerine teşeb­
büs eden Ön Asya milletlerini te’dip 
için, ordusunun başına geçmek ol­
du.
Bu tarihte Asur’da Asir-Nirari; 
Babil’de Birinci Karanidas; Mitanni 
de (Şimdiki Urfa ve Harran mınta- 
kasıdır.) Şauşşatan; Eti’de İkinci 
Hatusil ve Sudan’da da Napata hü­
kümdar bulunmaktaydı. Önce Mi­
tanni hükümdarını yendi. Müteaki­
ben de Niniva’yı zabt ve tahrip etti. 
Giriştiği muharebelerin hepsini ka­
zandı. Mağlûplara karşı pek haşin 
ve amansız davranırdı. Gözlere mil, 
deri yüzme; diri toprağa gömme; tat­
bik edilen mutat işkenceler meya- 
nındaydı. Yaptırdığı mabetlerin 
dıvarları bu çeşit kanlı tefahürlerle 
doludur. Bir harp dönüşünde Şima­
li Suriyenin Takhisa kasabasında 
ordugâh kurarak muharebelerde 
esir ettiği 7 kralı herkesin gözü ö- 
nünde kendi elile katletti. Bu kıral- 
ların gövdelerini, Mısır’a denizden 
dönerken bindiği yelkenlinin dire­
ğine astırdı. En önde bir heykel dik­
liğiyle kendisi ve maiyeti, peşinde 
bir bayrak gibi dalgalanan maktul 
kralların kanlı gövdeleri, müteaki­
ben Ön Asya saraylarının cariyeleş- 
tirilmiş melül bakışlı, çekme gözlü 
dilberleri, sırayla esir sürüleri, ga­
nimet ve ihtişam parıltılariyle Teb 
şehrine girdi. Bu hükümdarın cenk- 
ten dönüşüydü. Bu cesetlerden 6 ta­
nesini Teb şehrinin surlarına astıra­
rak teşhir etti. Yedincisini de bir 
ibret olmak üzere Sudan kralı Napa- 
taya gönderdi. Hiçbir vandalizm bu 
kadar feci, değildi.
İkinci Amnofisin mezarı, 1898 de 
M. Loret’in başkanlığında teşekkül 
eden arkeoloji heyeti üyelerinden 
Maspero, ve Grébaut taraflarından 
1899 da keşfedildi. Bu meyanda on- 
bir hükümdarın mezar ve mumya­
ları bulundu. Bunlardan on tanesi 
Kahire müzesine kaldırıldı. Yalnız, 
Amnofisinki olduğu yerde bıraküdı. 
Bilâhere, 1901 senesinde, bütün emni­
yet ve ihtimama rağmen Amnofisin 
mumyası, içerisindeki mücevherati 
elde etmek için modern mezar hır­
sızları tarafından paramparça edil­
di. Şunu da ilâve etmek lâzımdır ki, 
bu kral mezarları biri müstesna, 
diğerlerinin hepsi eski çağlarda so­
yulmuş ve muhteviyatı talan edil­
miştir. Amnofis’inki de bunlar ara­
sındadır.
Manato’nun ünlü eserinde, bu hü­
kümdara Mısırlıların Amenhotep 
ve Yunanlıların da Amenofis dedik­
lerini yazar. Şair burada, hükümda­
rın adını vezin icabı Amnofis ola­
rak telâffüz etmiştir.
Görülüyor ki, Mehmet Akif’in bu 
şiirinde lâğnet ve nefret oklarına 
hedef olan Amnofis, gerçekten bun­
lara hak kazanacak derecede gayet 
kanlı ve tiksindirici bir hayat sür­
müş hükümdardır.
Taha Toros Arşivi


Mehmet Akif ve İkinci Amnofis

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/159373/2/001518212006.pdf

Mehmet Akif ve İkinci Amnofis

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository