Taha Toros Arşivi, Dosya No: 21-Burhan Felek. Not: Gazetenin "Geçmiş Zaman Olur ki" köşesinde yayımlanmıştır

Felek, Burhan

Istanbul Sehir University Repository

Gfeçmîâ zaman olur kî
BURHAN FELEK
Devletin Aşka 
Müdahalesi
H İÇ değilse benim yaşadığım de­vir ve rejimlferde devletin doğru­dan doğruya "aşk"a yani, iki 
kişinin birleşmesine engel olduğu görül­
müş şey değildir. Gerçi saltanatlarda 
“ hikmet-i hükümet” diye birtakım 
hanedan âzasmuı evlenmelerine devlet 
mani olmuştur. Yahut, ""icab ı siyaset” 
diye birtakım hanedan çocuklarım 
başkalarıyla kendi arzuları hilafına 
evlendirmişlerdir. Bunlar tarihte görül­
müş devlet tasarruflarıdır. Nitekim, 
İngiltere Krah V III. Edvard, Amerikalı 
dul Mrs. Simpson’la evlenmeye kalkın­
ca, Ingiltere hükümeti:
— Ya bu kadındım, ya tahttan 
vazgeçeceksiniz! dediler.
Adam tacım, tahtmı terkettiydi. 
Ama bu, bir devlet zaruretiydi. İzahı 
kabil olmayan bir gelenek zaruretiydi.
Benim anlatacağım, rasgele iki 
kişinin evlenmesine devletin müdahale­
sidir. Bu bana, oldukça garip ve insan 
ruhunu incitici geldi. Vak’a ikidir. 
Birincisini bu yazımda, İkincisini de 
gelecek yazımda bahsetmek istiyorum.
★
Benim hayatımda izler bırakmış 
arkadaşlarım vardır. Bunlardan biri de 
bu sütunlarda kendisinden oldukça 
uzun uzun bahsettiğim “ Çerkez Haşan” 
adındaki Meşrutiyet devri ihtilâlcisi, 
iyi kalpli ve aslan yürekli bir küçücük 
adamdır. 70 küsur yaşında İstanbul'da 
Babıâli’de güya gazetecilik ederken 
gözlerini yumdu. Cenazesini gazeteciler 
kaldırdılar. İşte bu adam, vaktiyle 
“ Taklib-i hükümet” adıyla anılan sııi- 
kaste karışmış, yakalanmış, ittihatçılar 
tarafından müebbet kalebentliğe mah­
kûm edilmiş, fakat mertliği, açık kalpli­
liği ile ittihatçıların önde gelenlerinden 
biri olan Sakallı Cemal Paşa’mn muhab­
bet ve dikkatini kazanmış, Birinci 
Cihan Harbi de çıkınca Haşan, meşru - 
ten tahliye edilen siyasî mahkûmlar 
meyaıunda bodrumdaki zindandan çık­
mış, Cemal Paşa’nın maiyetine, bah­
riye nezaretine memur edilmiş, sonra da 
Cemal Paşa ile Ûördüncü Ordu’ya 
gitmişti. Cemal Paşa'nm bu adama 
sonsuz itimadı vardı. Bilindiği gibi 
Cemal Paşa, Ermeni tehcir ve kırımına 
karşıydı. Onun için Anadolu’dan Suri­
ye'ye ve Cemal Paşa’nm idaresi altına 
göçmüş Ermenileri şiddetle himaye 
etmiştir. Buna rağmen Cemal Paşa’mn 
bir Ermeni tarafından öldürülmüş olma­
sı, bir nankörlüktür. Çünkü ben, Çerkez 
Hasan’dan Cemal Paşa’mn Ermeni’leri 
nasıl himaye ettiğini ve ettirdiğini 
tafsüâtıyla dinlemişimdir. Haşan Suri­
ye’de Ermeni yetimlerinin müfettişi 
olarak çalıştı. Bu çocukları topladı, 
büyüttü, giydirdi, baktırdı ve bu hiz­
metinden dolayıdır ki, ÇerkeÎ^Hasan 
öldüğü zaman İstanbul Ermeni Patriği 
onun mezarında kendisini takdis etti.
Ama Çerkez Hasan’dan işittim. Suri­
ye’de ordu bozulduktan ve Türkiye 
teslim olduktan sonra, Ermeniler Çer­
kez Hasan’a da kurşun attılar ve bir 
Ermeni, Çerkez Hasan’a:
— Haşan Bey! Siz bir ayak evvel 
buralardan gidin. Çünkü bir kazaya 
uğrayabilirsiniz! demiştir. Bunlar tarihî 
hakikatlerdir.
Haşan Suriye’den döndüğü zaman, 
işi bitmiş, İstanbul işgal altına girmiş, 
Damat Ferit hükümeti kurulmuş mu, 
kurulmamış mı pek kestiremiyorum. 
Bir gün bana geldi:
— Burhan! Ben artık evleniyorum! 
dedi.
Tebrik ettim. Seçtiği kadın kolej 
mezunu bir münevver kızdı. Adım 
sanını bilmem, kendisini görmedim. 
Evlendiler, Haydarpaşa'da, Yeldeğir- 
meni’nde bir apartmana yerleştiler. 
Yeni çift, bir müddet sükûn ve nisbî bir 
huzur içinde yaşadı. Ama huylu huyun­
dan vazgeçmez. Haşan tekrar politika­
ya atıldı. Bütün hıncı, memleketi bu 
hale getiren ittihatçılarla uğraşmaktı, 
işin acı tarafı, ittihatçıların vurucu 
kuvvetlerinin başında bulunanların ço­
ğu, ya mektep, ya mahalle arkadaşıydı. 
Anadolu Harekâtı olurken, Çİrkez 
Hasan’ın Kel Ali Bey’i İstanbul’dan 
kaçırırken, bir gece evinde veva başka 
bir yerde sakladığım kendisinden dinle­
miştim. Haşan, bütün Kuvay-i Milliye 
sergerdelerini, Çerkez Etlıem’i, kardeş­
lerini ve nedense siyasîden ziyade, 
cesaret ve döğüşkenliğine kıymet verdi­
ği "Kuşçubaşının Eşref" adındaki 
arkadaşından uzun uzadı bana bahseder 
dururdu. Aslında Hasan’m ruhunda bir 
gladyatör yatardı. Ama vücudu çelim­
siz ve cesareti vücuduna sığmayacak 
kadar büyüktü. Harbiye birinci sınıfın­
dan bif ayağının bir santim kısa 
oluşundan dolayı. Askerî Tıbbıye’ye 
nakledümesi, oradan da terk-i tahsil ile 
politikaya atılması, onda bir ihtilâlci ve 
savaşçı ruhu yaratmiştı. Hasan'ın bu 
ihtilâlci ruhunun gelişmesinde, kendisi­
ne iki kişi büyük yardım etmiş, daha 
doğrusu ruhunu o istikamette denemiş­
lerdir. Bunlardan birisi, Debistâni 
Iraniyan, yani Iranhlar mektebinin 
muallimi. Pejûhi adındaki münevver, 
ateşzeban azeri idi. öteki de, bir gözü 
sonmuş olmanın kompleksi altında 
bulunan fakir bir kitapçı çırağı 
olan kendi tabiri ile Kör Ahmet 
adındaki adamdı. Ben bu iki kişi ile 
tanıştım. Her ikisi de bugünkü anarşist­
lerin ceaaretinae.fakat onlardan çok daha 
derin kültüre sahip kimselerdi.
Haşan bu ruh haleti içinde politikaya 
atıldı, hatta galiba İstanbul Polis 
Müdürü kadar oldu. Ondan sonra 
Mustafa Kemal kazânmca, evini barkını 
" bıraktı, kaçtı. Millî hükümet, Hasan’ı
ne aradı, ne mahkûm etti. İttihatçılarla 
kanlı bıçaklı olmasına rağmen Haşan, 
yüzelliliklerden değildi. Fakat, patırdı 
arasında ittihatçıların kendisini harca­
yacaklarından ve kimvurduya gidece­
ğinden çekindi ve Yunanistan’a gitti. 
Selanik’te kaldı. Orada ne ile, nasıl 
geçindi bilemem. Ama, Çerkez Ethem 
ve avenesiyle Mustafa Kemal yüzünden 
kavga çıkarması, yani Mustafa Kemal’i 
müdafaa etmesi üzerine, Yunanlılar 
Hasan’ı Mustafa Kemal’in casusu diye 
yakalayıp Atina’ya şevkettiler. Bana 
anlattığına göre, Selanik’ten Atina’ya 
jandarma refakatinde yaya gönderdüer. 
Orada 6 aya mahkûm oldu. Sonra çıktı 
ve mülteci olarak Atina’da yaşamaya 
başladı.
Haşan sanatkâr bir çocuktu. Resim 
yapardı. Ama resim yapmakla para 
kazanamayacağını anlayınca, işi boya­
cılığa dökmüş ve günün birinde bir kasa 
boyaması için bizim sefarete gitmiş. 
Orada da o esnada sefir olan Cevat Bey 
adında bir zatla konuşmuş. Sonra ne 
olmuş, ne bitmiş bilmiyorum. Bütün 
bunları bana, neden sonra anlatmıştı. 
Galiba sefirin delaletiyle Türkiye’ye 
dönmesine izin, kendisine bir de pasa­
port verilmiş.
Zannederim bunu, Sefir Cevat Bey 
temin etmiş olmalıydı. Haşan Yunanis ­
tan’dan Türkiye’ye karayolundan geldi 
yani Kapıkule’den girmeyi tercih etti. 
Çünkü, senelerce yaşadığı Trakya 
Türklerinden ahbapları da olduğu 
muhakkaktı. Haşan Kapıkule’ye 
gelir, Kapıkule polisi Haşan ın gelece­
ğinden haberdar. Pasaportunu görürler 
ve muameleyi yapmadan evvel kendisi­
ne bir kâğıt uzatırlar.
— Lütfen bu kâğıdı imzalayınız. 
Ondan sonra içeri girebilirsiniz.
Haşan birden bire şaşırır. Kâğıdı 
okumaya başlar. İlkönce anlayamaz, 
ikinci defa okur. Kâğıt, Hasan’ın 
zevcesini boşadığına dair bir dilekçe. 
Haşan:
— Ben, haremimden memnunum. 
Neden boşanayım?
— Vallahi beyefendi, bize verilen 
emir bu. Bu kâğıdı imza ederseniz, 
muamelenizi yapacağız. Yoksa içeri 
giremezsiniz.
Haşan tereddütsüz kâğıdı iter, pasa­
portunu alır ve tersyüzü döner. Dönüş, 
o dönüş.
Bu söylediğim hadise sanırım, 1928- 
1929 tarihlerinde ceryan etmişti. Çün­
kü ben, 1930’da Atina’ya gitmiştim, 
Haşan orada yoktu. Haşan o tarihte 
karısını boşamadıkça kendisini içeri 
almayan vatanına küstü. Ve galiba 
Bulgaristan'a geçti. Yıllar yılı orada ve 
bilhassa Varna’da kaldı. Türkçe hoca­
lığı yaptı. Benimle uzun zaman kesilmiş 
olan muhabereye tekrar oradan başla­
dık. Hasan’ın vaziyeti köyüydü. Bul- 
garlar yardım etmiyorlar, Türkler de 
şöyle böyle...
Nihayet ben Hasan’ı, bizim askerî 
istihbarata kapılandırdım. Bu işte 
Eskrim ve Federasyon Reisi Fuat 
Balkan Bey'in hizmeti oldu. Galiba 
kendi de oraya mensuptu. Haşan 
senelerce Bulgaristan'da Türkiye’nin 
askerî casusu oldu. Yanında bir Türk, 
bir de anası Italyan, Babası Bulgar bir 
çocuk vardı. Günün birinde Hasan'ı 
Bulgarlar keşfettiler. Haşan önce. 
Türk'ü Türkiye'ye gönderdi, sonra 
İtalyan'a haber verdi mi. vermedi 
mi bilmiyorum, Türkiye'ye kaçtı. Bul­
garlar Hasan'ı her gittiği yerde takibe 
başlamışlardı. Haşan buraya geldikten 
sonra hiç de alışmadığı işlere girmeyi 
denedi. Muvaffak olamadı. Nihayet 
BabIâli'nin nankör kaldırımlarını çiğne- 
ye çiğneye ve birkaç gazeteye hatıra­
larını tefrika ederek kuru ekmeğini 
kazanmaya çakşırken, söndü.
Hâlâ bilmiyorum, karısını boşadı mı 
boşamadı mı ve o kadınla hesaplaştı mı? 
Yalnız bildiğim kadarıyla, kadın Ha­
san’dan sonra, bir ayağı sakat bir 
erkekle yaşamaya başlamış ve erkek, 
Hasan’m Türkiye'ye dönmesine mani 
olamayınca, boş kâğıdını imza ettir­
meyi denemiş. Bunu devlet eliyle 
yapmış. Bu genç, devlette ne idi? 
Devlet bu suçu nasıl resmî yola soka­
bildi? Hâlâ bir sır olarak kalmaktadır ve 
kalacaktır. O devin cumhuriyetin emek­
leme devrine tesadüf eder. Ama bu 
hadise bence göre görünmeyen bir lekeli 
devlet tasarrufudur.
Bunu barada yazmakla belki kefare­
tini ödemiş oluyorum Bu vakayı bugün 
benden başka bilen var mıdır? Varsa, 
sağ mıdır bilmem.
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5  1 7 7 0 6 0 0 6 *


Devletin aşka müdahalesi

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/173845/3/001517706006.pdf

Devletin aşka müdahalesi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository