Taha Toros Arşivi, Dosya No: 21-Burhan Fele

Felek, Burhan

Istanbul Sehir University Repository

Sayfa 8
BURHAN  r ~ —
FELEK W
«H ANE»LER!„
T :
'üR K Ç E ’nin zenginlikleri arasında “ bileşik keli- 
meler"i sıralarken, ayn bir fasıl teşkil eden “ hâ­
ne ” li sözleri başka bir yazıya konu etmek iste­
miştim. Bugün onu yapıyorum.
Her ne kadar bütün kuvvetimizle Farsça bir kelime 
olan bu “ hâne" sözünü dilimizden ve lügat kitap­
larından atmak istesek, yine de birçoğu dilimizde 
bırakılmış duruyor ve her şeye rağmen duruyor. Ben bu 
“ hâne” U kelimelerin aklıma gelenlerini sıralayacağım. 
Bunların bir kısmı yaşayan dilde dipdiri duruyor. Bir 
kısmı tarihi terim olarak, Ur kısmı semt veya şehir adı 
olarak hâlâ yaşıyor. Bilmem hepsini toparlayabilecek 
miyim? önce, IV. Murat'ın şeyhülislâmı meşhur şair 
Yahya Efendi'nin:
“ Mescidde riâ -pişler etsun ko riyâyı,
Meyhaneye gel kim, ne riyâ var, ne mürayî.” 
beytinden, Dil Kurumu mensuplarının diline kadar 
yerleşmiş, “ meyhane"den başlayalım ve devam edelim:
Kerhâne [genelev], karhane [eskiden mahallelerde süt 
işlenen süthaneler], umumh&ne [genelev], hastahane, 
postahane, telgrafhane, pastahane, salhane [hayvan 
kesilen yer], Şişhane [İstanbul'da semt], Gümüşhane 
[Anadolu’da şehir], aşhane [fıkaraya yemek pişirilen 
yer], yemekhane [yatılı okul ve pansiyonlarda yemek 
yenilen yer], ameliyathane [malûm], teşrihhane [eski 
tabir, otopsi yapılan yer] tabakhane [deri işlenen yer], 
batakhane [adam soyulan kumar yerleri], kumarhane 
[malûm], Kâğıthane [İstanbul’da semt], sebilhane 
[umumi bedava su içme yeri], Mevlevihane [Mevlevi 
dergâhı], sema'hane [tekkelerde zikir ve sema’ edilen 
yer], berhâne [büyük ve meskûn ev], süthane [süt işle­
nen, peynir yapılan yerler], hapishane [cezaevi], mah­
pushane [halk dilinde cezaevi], dikimhane [askeri dikim 
evi], Talimhane [İstanbul’da bir semt], miskinhane 
[tembellerin toplandığı yer], kahvehane [kahve içilen 
dükkân], çayhane [çay içilen dükkân], şaraphane [şarap 
yapılan yer], buzhane [soğuk hava deposu], kuşhane 
[küçük yemek tenceresi], çiftehane [küçük kuşların ye­
tiştirildiği büyük kafes], tebhîrhane [bulaşıcı hasta 
eşyasının buğuyla temizlendiği yer], yağhane [zeytin­
yağı çıkarılan yer], fakirhane [tevazu ifadesiyle evim 
manasına], bendehane [tevazu ifadesiyle evim manası­
na], haddehane [maden tel çekilen yer], demirhane 
[demir işlenen yer], dökümhane [madenden çeşitli âlet­
ler dökümü yapılan yer], tesviyehane [demir düzeltilen 
yer], terzihane [birkaç işçi ile çalışan terzievi], imalât­
hane [küçük fabrika], gazhane [havagazı deposu]. 
Gazhane [Kadıköy taraflarında bir semt adı], balıkhane 
[balık saklamaya mahsus depo], kayıkhane [kayıkların - 
kızağa çekildiği yer], Gülhane [meşhur bir askeri hasta- 
hanenin adı], Gülhane [Topkapı Sarayı bahçesinde, 
Marmara’ya bakan kısma verilen isim, 1830’da Tanzi­
mat Fermanı burada okunmuştur], çuhahane [İzmit’te 
bir kumaş fabrikasıydı, İstanbul’un işgali sırasında 
tngihzler yaktılar], kütüphane [kitap dolabı], kütüpha­
ne [kitapların bulunduğu umumi kitap okuma yeri,
Beyazıt Kütüphanesi, Üniversite Kütüphanesi gibi], 
Basmahane [İzmir’de meşhur semt], tabhane [kitap 
matbaası], marangozhane [malûm işyeri, ağaç İşleme
atölyesi], mürettiphane [yazı dizilen malûm yer], 
klişe hane [klişelerin yapıldığı yer], fotoğrafhane [fotoğ­
raf çekilen hususi yer], misafirhane [askeri sevkiyatta- 
muvakkat yerler), misafirhane [büyük fabrika ve mües- 
seselerde misafirlerin kaldığı yer], sefarethane [sefirlerin 
kaldığı yer, konsoloshane [konsolosların kaldığı yer], 
ibadethane [her nevi ibadet yeri], dershane [ders 
okutulan yer, sınıf], dershane [bazı imtihanlara talebeyi 
hazırlayan hususi ders yerleri], abdesthane [ayakyolu],
Devamı 12. Sayfada
İI
i  İ  |  gü  H pp  S '  |||§ g t g i i§ ;
Sayfa 12
«H A N E»LER L Sa?iara/j2 Say/ûcia
rasathane [malûm], muayenehane [doktorların hususî 
klinikleri], nekahethane [iyi olmuş hastaların dinlenme 
yeri], boyahane [arabaların boyandığı yer], mücellitha- 
ne [büyük bazm evlerinde cilt yapılan yer], defterhane 
[tapunun eski adı], yetimhane - eytamhane [öksüzler 
evi], patrikhane [daha ziyade Ortodoks patriğinin yeri], 
hahamhane [hahambaşmm yeri], Tophane [İstanbul'da 
sem t], baruthane [eskiden barut yapılan yer], 
Baruthane [İstanbul'da bir semt], Darphane [para 
basılan yer], kalhâne [bakır dökülen izabe fırınla­
rı], kimyahane [tahlil laboratuvarı], kıyafethane [elbise 
müzesi, yeniçeri kıyafetleri], mehterhane [eski ordu 
bandosu], Mehterhane [eskiden Sultanahmet’te yapılai| 
meşhur hapishane], Divanhane [eski Bahriye Bakanlığı, 
Kasımpaşa’da], divanhane [büyük konaklardaki geniş 
salonlar, divan kurulan yer], cambazhane [sirkin eski 
ismi], aslanhane [saltanat devrinde beslenen aslanların 
konulduğu yer], Simkeşhane [Beyazıt’tan Lâleli’ye 
giderken enkazı görülen gümüş tel çekilen imalâthane], 
Çdehane [Küçük Çamlıca doğu yamacında bir mahallin 
adı], çilehane [eski dervişlerin çile doldurmak için 
girdikleri hücreler], karantinahane [bulaşıcı hastalıklar­
da bir yerden gelenlerin bekletildikleri yer], mumhane 
[eskiden mum dökülen yer], Mumhane [İstanbul’da bir 
iskele], gusüthane [eski evlerdeki banyo yeri], hane 
[alaturka musikide peşrevlerin bölümleri, birincihane, 
ikinci hane gibi], tamirhane [daha ziyade otomobil tamir 
edilen atölye], imarethane [vakıf ve hayrat, bedava 
yemek verilen yer], Silahhane [İstanbul'da eski bir 
askerî binanın ve bir caddenin adı], bozahane [boza 
içilen yeri, sahilhane [yalı evi '], yazıhane [yazı 
masası], yazıhane [büro, işyeri], muvakkithane [cami 
saatlerini ayar eden kişinin olduğu yer], hayâlhane 
[hayâl kurma yeri, eski tabirle muhayyile], Saraçhane 
[İstanbul’da semt], ıslahhane [yaramaz çocukların 
konulduğu bir nevi hapishane], fetvahane [eski devirde 
fetva emininin oturduğu bina], Ferhane [İstanbul'da bir 
semt - kumaş fabrikası], eczahane [malûm], ticarethane 
[her mevi ticaret yeri].


Haneler

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository