Taha Toros Arşivi, Dosya No: 437-Falih Rıfkı Ata

Felek, Burhan

Istanbul Sehir University Repository

' :x
m
TERBİYEYE DAİR...
G EÇENLERDE de yazdığım gibi, Türkiye’de büyük yazarlar neslini Falih Rıfkı Bey kapadı. Yusuf Zi- ya’lar, Orhan Seyfi’ler, Refik Halid'ler, Refiî 
Cevad’lar, hatta bütün siyasi çetrefilliklerine rağmen 
İsmail Müştak kendi nesillerinde “ Unique-tek nümune” 
sayılmalıdırlar. Bu nesil gitti. Şimdi onların yerini kim 
dolduracak, nasıl dolduracak ve doldurulabilecek mi? Bu 
dil ve kalem kargaşasında bunun yakında olabileceğinden 
şüpheliyim.
Ben Falih Rıfkı Beyle 1944’de yaptığımız Hindistan se­
yahatinde t »’ ’ •çtım. Ondan evvel birbirimizle hatta selâm­
laşmaz dik. Ç’^kü ben İstanbul’da, o Ankara’da çakşırdı.
AmaHindistan seyahatin^»- oonra kendisini sevdim. Falih 
Rıfkı Bey, Atatürk’ün en yakmındanı üç gençten biriydi. 
Bu üç genç Falih Rıfkı Bey, Yakup Kadri ve Ruşen Eşref 
Beyler idi/ Falih Rıfkı hariç, diğer ikisi bildiğiniz gibi 
sefir olarak dışarı gittiler. Falih Rıfkı Bey mesleğini, yani 
yazarlığı bırakmadı ve gitgide oluşan mükemmel kalemiyle 
bize çok güzel yazı numuneleri verdi. Falih Rıfkı Beyi 
gazete yazarları arasında hangi zümredendir diye sorarsa­
nız, bence o “ eşsiz” veya “ rakipsiz” bir polemikçiydi. Baş- 
edilemez kuvvette yazılarıyla birkaç meslekdaşını nakavt 
ettiğini, onu okumak zevkini tatmış olanlar bilirler.
Bundan sonra Falih Rıfkı Beyin dil hususundaki ka­
naatlerine geleceğim. Atatürk’ün dil reformunu gerçekleş­
tirmek gayreti sırasında galiba Millî Eğitim Bakanlığı, ya­
zılarımızda kullanmak üzere bize 250 kadar yeni kelime lis­
tesi gönderdi. Tabiî biz bundan memnun olmadık. İçlerin­
de iyisi de vardı, kötüsü de. O zaman Basın Birliği adında­
ki yarı resmî kuruluşun başkanı olan Falih Rıfkı Beye şikâ­
yet edildi.
— Siz bu kelimeleri kullanmaya bakın! Yoksa Türkçe’yi 
büsbütün kaybederiz! demişti.
Oradan, Falih Rıfkı Beyin, Türkçe’nin temizlenmesi 
diye başlamış olan şimdiki kurul cereyanının aleyhinde ol­
duğunu anlamıştım. Bu kanaatimi sonradan büsbütür doğ­
ruladı ve düpedüz Dil Kunımu’na karşı çıktı. Halbuki 
Falih Rıfkı Bey güzel Türkçe yazardı. Son zamanlarda 
onun kadar güzel Türkçe yazan Türk yazan yetişmemiştir.
Yukanda söylediğim gibi, 1944’de Falih Rıfkı Beyle 
Hindistan’a gitmiştik. Bizi o zaman Ingilizlerin bir kolonisi 
olan Hint hükümeti davet etmişti. Bildiğiniz gibi 
o sıralarda İkinci Dünya harbi bütün şiddetiyle dünyayı 
yakıp yıkıyordu. Anladığım kadarıyla Hindistan, îngilizle- 
t in bu harbi kazanacaklarından şüphe ediyor ve Almanların 
zaferini umuyordu. Bizim vazifemiz, bu Müslümanlara 
ngiliz tarafının harbi kazanacağını anlatmaktı. Bunu 
yapabildik mi, yapamadık mı? O ayn bir davadır.
Bu Hindistan seyahati, bir gazetecinin meslekî 
hayatında yapabileceği en lüks, en faydalı ve en enteresan 
seyahat olmuştur. Baştan aşağı Hinsdistan’ı, hem de o de­
virde gezip görmek ne demektir. Bir gün bize tahsis edilen 
ve yemek salonu, oturma salonu, yatak kompartımanla­
rıyla pek zengin olan İngiliz yataklı vagon arabalarından 
iki tanesiyle bütün Hindistanı gezdik. “ Hint Masalları” 
adıyla yazdığım bu seyahatin kitabında da söylediğim gibi, 
biz altı kişiydik. Falih Rıfkı Beyle, Necmettin Sadak Bey 
—o zaman milletvekli idiler— beni bu seyahate, kardeşi 
Numan Bey vasıtasıyla iştirak ettiren merhum ve aziz 
dostum Muvaffak Menemencioğlu Bey ki, o zaman 
Anadolu Ajansı müdürüydü. Falih Rıfkı’nm gözbebeği ve 
âdeta özel kalem müdürü olan merhum Burhan Belge Bey 
de, sanırım Basın Yayında bir memuriyet sahibiydi. Bize 
bir de sonradan Lahey sefirimiz olan Selahattin Aryal Beyi 
kattılar. O zaman kendisi protokol umum müdürüydü. 
Zannederim Numan Bey, biraz harcırah alması ve seyahat 
etmesi için bu zatı bize kattı. Kendisinin gazetecilikle 
hiçbir alâkası yoktu.
Bu seyahatteki yediğimiz çeşitli yemekleri, o zaman bir 
Portekiz müstemlekesi olan ve Hint yarımadasının batı­
sındaki küçük bir yerde yetişmiş koyu renkli bir metrdotel, 
elinde İngilizce bir yemek ansiklopedisi ile bize hazırlardı. 
Fakat yemeğin esası daima tavuk, balık ve et idi. Hindis­
tan’da Hintliler hayvan eti yememelerine rağmen biz bu ni­
metken mahrum kalmamıştık. Hiç unutmam, bir akşam 
yemeğinde otururken Burhan Belge, Falih Rıfkı Beye bir 
lâf attı. Burhan Bey, Falih Beyi “ Falih!”  diye çağırırdı. 
Bu, onun her büyük adamla bir seviyede olduğunu göster­
mek için kullandığı bir metoddu. Merhum Burhan Belge:
— Falih! dedi. Nedir o yazdığın acaijL kelimeler. Onları 
yazmak sana yakışır mı? gibi bir lâf etti.
Falih Rıfkı kıpkırmızı oldu. Tepesi attığı belliydi. Söy­
lediği sözler hâlâ hafızamdadır:
— Sen bana baksana! O senin Süleyman Nazif Türkçe- 
siyle yazdığın yazılan kimse okuyor mu sanıyorsun? Ben 
senin dostun sıfatıyla üç defa okumaya çalışıyor ve sabrım 
tükenip yazıyı bırakıyorum. Sen Türkçe yazıyorum mu 
sanıyorsun? deyince Burhan Belge Bey dilini yuttu, ben de 
gayri ihtiyarî gülmüşüm.
Yemekten sonra Burhan Bey bana sordu. Çünkü ben 
kimsesiz bir gazeteciydim. Hükümete mensup bir yazar 
beni sorguya çekebilir sanırdım.
— Çünkü siz adamın nasırına bastınız ve cevabını aldı­
nız, onun için güldüm! dedim.
★
Hindistan seyahatinden döndükten sonra İstanbul’a ge­
lip Dünya gazetesine yazar oluşuna kadar Falih Rıfkı Beyle 
temas etmemiştik. Buraya geldikten sonra sık sık 
ziyaretine giderdim. Birgün “ Terbiye”  kelimiesine Türk Dil 
Kurumu’nca “ Eğitim” denildiğini öğrenmiş. BAna dedi ki: 
— Felek! Şimdi ben işkembeciye gideceğim. Bana bir 
eğitimli işkembe çorbası getir diyeceğim. Ha ha, ha! diye 
güldü. Devamı 10 Sayfada
TERBİYEYE DAİR Baş taraf: 2. Sayfada
Falih Beyin hakkı vardı. Terbiye, Osmnulı Türkçesincfe, 
hatta halk dilinde tekâmül, iyileşme mânâsına gelir. Mese­
lâ Osmanlı terbiyesinde küçükler büyüklerin elini öperler. 
Frenklerde ise erkekler kadınların elini öperler. Bunlar 
birer terbiye kaidesidir. Şimdi size terbiyenin aklıma gelen 
bütün mânâlarını ve o kelimeden yaratılmış müştakları, 
yani yeni dilde üretimleri saymaya çalışacağım.
Terbiye kelimesi Naci lügatma nazaran, beslenip geliş­
tirmek mânâsınadır. Gene bu lügata göre, insanın maddî 
manevî ıslah-ı hal etmesine de denir ki, bizim bugün kullan­
dığımız işte bu mânâda terbiyedir. Gene bu lügata göre, 
terbiye bir nevi 3ayıdır. Burada benim de hatırımda kalan 
Şeyh Sadi’nin >ir mısraını koymuş. Türkçesini yazayım: 
“ Ehliyetsiz ki ., «eleri terbiye etmek, cevizi kubbe üstünde 
aurdurmaya çalışmaya benzer. ’ ’ demiş büyük filozof.
Bütün bunlardan sonra terbiye kelimesi Türkçe’ye
meselâ kızılcık murabbası şeklinde ve Arapçada ism-i 
m ef ul [Türkçe yeni tabiri bilmiyorum] şeklinde, hatta halk 
arasında kullanıldığı gibi, meselâ Hüseyin Rahmi Beyin 
meşhur romanının adı olan “ Mürebbiye”  şeklinde kullanıl­
mıştır. Çoğu zaman nazik ve usıil, âdab bilen yerine kul­
lanılır. Terbiyeli adam, Osmanlı terbiyesi görmüş, aile 
terbiyesi görmemiş gibi. Beden terbiyesi, din terbiyesi, 
bunlar hep tekâmül, yani daha iyi olmak mânâsında kulla­
nılmıştır. •
Ben de arkadaşlara ara sıra meslek terbiyesinden bah­
settiğim zaman, yazışmalarda birbirimizin izzeti nefsini kı­
racak, okurlar önünde mesleğin asaletini zedeleyecek atıp 
tutmalara, sövüp saymalara, hatta meslekdaşma hakarete 
kadar varan hoyratça hitaplara tenezzül etmemelerini 
nasihat ederim. Tutan tutar, tutmayan tutmaz. Çünkü 
Şeyh Sadi’nin dediği gibi, cevizi kubbe üstünde durdura­
mazsın.
Ehil olmayanlara terbiyeden bahsederseniz belki onu 
dizgin manâsına alır ve kendisine vurulmasını istemez.
fi
S  B  ...
m
m
:ff fff f' mm
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 1 7 5 0 3 0 0 6 *


Terbiyeye dair...

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/166923/3/001517503006.pdf

Terbiyeye dair...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository