Tendera, Magdalena

Jagiellonian Univeristy Repository

73  MAGDALENA TENDERA  Popkomunizm. Doświadczenie komunizmu a kul-tura popularna, red. Magdalena Bogusławska, Zu-zanna Grębecka, Wydawnictwo LIBRON, Kraków 2010, 432 strony.  Klasyfikacja czy synteza postulatów socjalizmu i komunizmu jako spójnego nurtu polityczno-     -społecznego nie jest możliwa ze względu na ude-rzającą niejednorodność i brak jednego wzoru  w poglądach na społeczeństwo. Będąc skutkiem rewolucji przemysłowej i burżuazyjnej rewolty politycznej, nurty te zmierzały do wprowadzenia realnej równości jako przeciwstawnej kierunkowi liberalnemu i stawiały w cen-trum stosunki społeczne oparte o ideę wspólnoty jako najdoskonalszą i najbar-dziej naturalną formę zrzeszenia, gdzie „wszystkie stosunki równocześnie i wza-jem się wspierają”1. Utopijna myśl poparta totalitarną polityką pozostawiła po sobie – oprócz sym-boli politycznych i stereotypów dwuznaczności ideologicznej – żywe wspomnie-nia masowej kultury socjalistycznej, które kultura współczesna doskonale zasy-milowała dzięki medium, które stanowił fenomen „drugiego życia” epoki PRL. W wydanej niedawno książce pod redakcją Magdaleny Bogusławskiej i Zu-zanny Grębeckiej pt. Popkomunizm. Doświadczenie komunizmu a kultura popu-larna opisane zostało przenikanie filozofii socjalistycznej jako przewijanie się reminiscencji historii przez pryzmat współczesnej kultury masowej, skrystali-zowanej jako fenomen popkomunizmu, będący „zjawiskiem powstającym na prze-cięciu współczesnej kultury popularnej i potocznej z «cywilizacją komunizmu»” (s. 361). Wpływ tych wątków na kulturę współczesną stał się osią problematyki rozważań licznych autorów, co pozwoliło wyodrębnić w książce dwie części. „Modele i wypaczenia” zawierają czternaście artykułów, które dotyczą samej kultury socjalizmu, ale także spotykanych obecnie jej celowych lub przypadko-wych przeinaczeń. Poruszona została tutaj problematyka związana z definiowa-niem zjawiska kultury socjalistycznej i popkultury, języka czy propagandy peer-elowskiej, którą można znaleźć w twórczości filmowej, literackiej oraz komik-sach z tamtej epoki. Część druga, „Przekodowania i nostalgie”, stanowi sentymentalny powrót do tamtej rzeczywistości, wspomnienia i wyraz tęsknoty. To dziewięć artykułów analizujących kulturę, symbolikę poprzez wspomnienia i przywołanie swojskiej                                                  1 K. Marks, Nędza filozofii, Tom 1, Warszawa 1962, s. 142. Magdalena Tendera __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ 74  estetyki kiczu tamtych lat. Część ta dobitnie pokazuje, że popkomunizm jest elementem kultury nie tylko polskiej, ale także wschodnioeuropejskiej, a więc – a może nawet bardziej – rosyjskiej czy jugosłowiańskiej. Książka została uzupełniona wieloma ilustracjami, które pomagają błyska-wicznie przywołać coraz bledsze wspomnienia codziennego zmagania się z pus-tymi półkami w sklepach, propagandą sukcesu Stoczni Gdańskiej czy powieścią milicyjną, będącą socrealistyczną apologią systemu. Liczne przykłady każą doszukiwać się wielu pozostałości socjalistycznych w bieżącym dyskursie politycznym Rosji, gdzie były prezydent Wladimir Putin często przedstawiany jest przez opozycję jako reprezentant „paradygmatu so-wieckiego” czy też „leninowska” estetyka marketingowa stosowana przy pro-mowaniu przedmiotów domowego użytku. Przychodzą na myśl liczne znajome miejsca, takie jak bary mleczne, kra-kowska Nowa Huta czy wnętrza mieszań, które chyba każdy z nas mógł gdzieś do niedawna zobaczyć, rolki papieru toaletowego na sznurku, ocet na półkach, bony towarowe na żywność, lata utajonej biedy, kombinowania i niekończą-cych się kolejek do pustych sklepów. Treść książki uzupełniona została o zawierający siatkę pojęciową słownik, który definiując podstawowe pojęcia z obszaru kultury popularnej komunizmu, pozwala lepiej zrozumieć owo zjawisko. Książka pokazuje w zaskakująco barwny i dowcipny sposób tę rzeczywis-tość, która na dobrą sprawę powraca, chociaż jeszcze nie odeszła, jako coś bar-dzo nam bliskiego, powszechnego i rodzimego. Być może jest tak dlatego,  że kultura socjalizmu została nam kiedyś narzucona przemocą, ale potraktowana z jakimś dystansem ciągle pozwala z nostalgią odnajdywać w życiu codziennym jej elementy. Książka ta potwierdza także spostrzeżenie profesor Marioli Flis, że istnieje coś, co można określić jako „mit założycielski Polski dotkniętej tragizmem, narodu, który powstał w paradygmacie ofiary i męczeństwa”2, mit, który prze-sądził także o nieśmiertelności wątków komunizmu w dyskursie potocznym   i medialnym. Komunizm doskonale wpisał się w ten mit o historii Polski jako kraju ciemiężonego i być może dlatego jest nam ciągle tak bliski. Publikacja godna polecenia wszystkim czytelnikom jako bardzo rzetelne i drobiazgowe wręcz opracowanie wątków kultury epoki realnego socjalizmu, ale także jako ciekawostka lub ambitna forma rozrywki.                                                  2 M. Flis. [Online]. Protokół dostępu: http://obywatelskiwawel.org/prasowka/maj-2010/maria-flis-symbolika-wawelu-zostala-teraz-rozmyta/ [20 listopada 2011]. 

Popkomunizm : doświadczenie komunizmu a kultura popularna

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository