Autor opisuje w artykule ocenianie słowne w katolickich, podstawowych szkołach prowadzonych przez Zakon Sióstr Pijarek w Krakowie. Artykuł obejmuje wypowiedzi nauczycieli o systemie oceniania słownego i analizę rzeczywistych ocen słownych, zawartych w świadectwach uczniów kształcenia zintegrowanego (w klasach pierwszej, drugiej i trzeciej). Autor wyciąga teoretyczne wnioski i praktyczne postulaty co do zmian w systemie oceniania słownego na świadectwach szkolnych.The author describes in the paper the descriptive (verbal) evaluation in catholic Piarist elementary schools, managed by the Order of Piarist Sisters in Cracow. The article comprises teachers' opinions (declarations) on the descriptive (verbal) evaluation system and the analysis of realistic (real) descriptive evaluations comprised in the pupils' certificates in the integrated education (first, second, third classes). The author draws theoretical conclusions and practical postulates relating to changes in the descriptive evaluation system in school certificates

Tytko, Marek Mariusz

Jagiellonian Univeristy Repository

Zborník príspevkov       80    SLOVNÉ HODNOTENIE V KATOLÍCKYCH ŠKOLÁCH PIJARISTOV V KRAKOWE THE DESCRIPTIVE (VERBAL) EVALUATION IN CATHOLIC PIARIST SCHOOLS IN CRACOW OCENIANIE SŁOWNE W KATOLICKICH SZKOŁACH PIJARSKICH W KRAKOWIE Marek Mariusz Tytko Abstrakt / Abstract Autor opisuje w artykule ocenianie słowne w katolickich, podstawowych szkołach prowadzonych przez Zakon Sióstr Pijarek w Krakowie. Artykuł obejmuje wypowiedzi nauczycieli o systemie oceniania słownego i analizę rzeczywistych ocen słownych, zawartych w świadectwach uczniów kształcenia zintegrowanego (w klasach pierwszej, drugiej i trzeciej). Autor wyciąga teoretyczne wnioski i praktyczne postulaty co do zmian w systemie oceniania słownego na świadectwach szkolnych.  The author describes in the paper the descriptive (verbal) evaluation in catholic Piarist elementary schools, managed by the Order of Piarist Sisters in Cracow. The article comprises teachers’ opinions (declarations) on the descriptive (verbal) evaluation system and the analysis of realistic (real) descriptive evaluations comprised in the pupils’ certificates in the integrated education (first, second, third classes). The author draws theoretical conclusions and practical postulates relating to changes in the descriptive evaluation system in school certificates. Kľúčové slová / Keywords Descriptive evaluation (verbal evaluation). School certificates. Integrated education. Elementary education. Primary schools. Catholic schools. Piarist schools. Polish system of education. Structure and organisation of schools (education). Evaluation. Zborník príspevkov       81    Wstęp Problematyka oceniania słownego we współczesnej szkole jest zagadnieniem wymagającym uszczegółowienia. W artykule skupiono się na słownym ocenianiu w dwóch katolickich szkołach pijarskich w Krakowie. Posłużono się metodologią wywiadu, proszono nauczycieli kształcenia zintegrowanego o swobodną wypowiedź na temat oceniania słownego. Zadano im pytania otwarte na temat tego, co sądzą o ocenianiu słownym w klasach 1-3 w ich własnej, pijarskiej szkole podstawowej? Jakie mają uwagi krytyczne, postulaty, życzenia odnośnie do stosowanego systemu i jakich chcieliby ewentualnie zmian w ww. systemie? Jakie są ich opinie na ww. temat? Wypowiedzi miały być swobodne, badanie miało charakter jakościowy, rozpoznawczy, wstępny. Tytułem przykładu zebrano kopie rzeczywistych zapisów oceniania słownego na świadectwach. Otrzymano kilkadziesiąt zróżnicowanych tekstów oceniania słownego, jednak z wymazanymi danymi osobowymi uczniów. Uzyskano wypowiedzi osób oceniających (nauczycieli, wychowawców) w podwójnym sensie: 1) rzeczywiste ocenianie słowne, opisowe przez nauczycieli na konkretnych przykładach świadectw szkolnych (próba ujęcia problemu w praktyce), 2) rzeczywiste opinie na temat systemu oceniania słownego (elementy racjonalizacji, próby ujęcia problemu w teorii). Badania prowadzono w listopadzie 2008 r. w dwóch pijarskich szkołach podstawowych w Krakowie: 1) w Publicznej Szkole Podstawowej im. św. Józefa Kalasancjusza Sióstr Pijarek przy ul. Korzeniaka w Krakowie-Olszanicy, 2) w Publicznej Szkole Podstawowej nr 45 im. Pauli Montal Sióstr Pijarek przy przy ul. Meissnera w Krakowie-Wieczystej1. Zagadnienia podzielono na dwie części: część 1) analiza wypowiedzi nauczycielskich, 2) analiza przykładowych świadectw.    Część I:  Zagadnienia wynikające z wypowiedzi nauczycieli kształcenia zintegrowanego na temat oceniania słownego (pozytywy, negatywy, wnioski cząstkowe)                                                            1 Opinie nauczycieli na temat oceniania słownego w kształceniu zintegrowanym w Publicznej Szkole Podstawowej nr 45 im. Pauli Montal Sióstr Pijarek w Krakowie-Wieczystej i przykładowe kopie świadectw zebrała tam mgr Elżbieta Dankiewicz, nauczycielka kształcenia zintegrowanego. Z Publicznej Szkoły Podstawowej im. św. Józefa Kalasancjusza Sióstr Pijarek w Krakowie-Olszanicy s. mgr Krystyna Róż, dyrektorka tej szkoły, przekazała kopie przykładowych świadectw z ocenianiem słownym. Zborník príspevkov       82    Pozytywy Pojawiały się najczęściej następujące opinie pozytywne:  1. dzięki ocenianiu słownemu na świadectwach rodzice otrzymują pełniejszą informację o postępach swojego dziecka w uczeniu się; 2. ocena słowna wyrażana jest w formie ‘pozytywów’, a więc w formie bardziej motywującej ucznia do nauki, czyli w formie pozytywnej ‘nagrody’ mobilizującej ucznia do pracy; 3. w ocenie opisowej zachowania można zawrzeć więcej informacji na temat postaw ucznia, a, zdaniem nauczycieli kształcenia zintegrowanego, ta część oceny, dotycząca zachowania, sprawdza się najlepiej, bo w ten sposób można ukazać pełniejszy obraz osobowości konkretnego ucznia i ująć sposób funkcjonowania danego ucznia w grupie; 4. oceny słowne zawierają omówienie postępów ucznia w ciągu roku, przez co można zwrócić uwagę na rozwój poszczególnych umiejętności i wiedzy (tj. na przyswajanie wiadomości); 5. schematy oceniania słownego, z których korzystają nauczyciele kształcenia zintegrowanego w Publicznej Szkole Podstawowej nr 45 im. Pauli Montal Sióstr Pijarek w Krakowie, nie są ujednolicone, ponieważ, zdaniem nauczycieli tej szkoły, każda szkoła ma wewnętrzne kryteria oceniania, a nawet w obrębie jednej szkoły — oceny opisowe (omowne) znacznie różnią się między sobą, choć najczęściej zawierają powtarzalne następujące kwestie: a) pisania po polsku, b) mówienia po polsku, c) ortografii polskiej, d) gramatyki polskiej, e) umiejętności działań matematycznych w poznanym zakresie, f) umiejętności logicznego myślenia, g) umiejętności rozwiązywania problemów, h) aktywności plastycznej, i) aktywności muzycznej, j) sprawności ruchowej ucznia, k) opanowania języka angielskiego; 6. zróżnicowana jest forma (sposób) pisania ocen słownych przez poszczególnych nauczycieli na świadectwach szkolnych (wypełnianych odręcznie lub drukowanych komputerowo), przy czym druk komputerowy jest stosowany częściej, bo w ten sposób nauczyciele mogą umieścić więcej treści na świadectwie, niż w przypadku wypełniania odręcznego, 7. indywidualizacja personalistyczna, gdy dodatkowo używa się w opisie (ocenie słownej) konkretnych imion (personalizm), np. Zosia, Marysia, Przemek, zamiast bezosobowych określeń: „uczeń”, „uczennica”. Zborník príspevkov       83    Negatywy Pojawiały się najczęściej następujące opinie negatywne: 1. oceny opisowe są bardzo pracochłonne dla nauczycieli, zajmują im bardzo dużo czasu; 2. same oceny opisowe (bez podania stopni) nie są wystarczające, ponieważ często zdarzają się sytuacje, w których uczniowie lub niektórzy rodzice proszą o przełożenie oceny opisowej na stopień (a więc na jedną z liczb w sześciostopniowej skali ocen, od 1 do 6, która to skala obowiązuje w Polsce w szkołach). 3. jest zbyt mało miejsca na formularzach świadectw, by zawrzeć pełniejsze opisy i precyzyjnie opisać poziom opanowania poszczególnych umiejętności i wiadomości przez ucznia (dziecko); 4. oceny opisowe są przez nauczycieli (wychowawców) indywidualnie, szczegółowo omawiane z rodzicami podczas spotkań informacyjnych, ponie-waż rodzic nie ma pełnej informacji o kryteriach oceniania (wymogach sta-wianych uczniom w danej klasie szkolnej); sytuacja ta świadczy o niewystar-czalności ocen słownych, skoro wymaga to dodatkowego komentarza, a to znaczy, że cel informacyjny, jaki miały spełniać świadectwa z omówieniem słownym, w rzeczywistości nie został osiągnięty, skoro pisemny komentarz wymaga komentarza ustnego, dodatkowego, wtórnego dla wyjaśnienia tego, co już jest zapisane. Wnioski Wnioski dotyczące ww. podstawowej szkoły pijarskiej w Krakowie: 1. na temat systemu oceniania słownego w kształceniu zintegrowanym pozytywne opinie są przeważające (pozytywy tego systemu przeważają nad negatywami), ocenianie słowne przyczynia się do personalizacji, indywidualizacji, humanizacji oceniania w szkole; 2. należałoby zwiększyć ustawowo na formularzach świadectw dla klas I-III w Polsce ilość miejsca na zawarcie pełniejszych opisów słownych, np. świadctwo byłoby nie jedną kartką formatu A-4, zapisywaną dwustronnie, ale kartką A-3 składaną na pół do formatu A-4, co dawałoby w efekcie cztery duże strony formularza do zapisu przez nauczyciela, w tym trzy strony na zawarcie pełniejszej, szczegółowszej oceny słownej na temat danego ucznia; Zborník príspevkov       84    3. należałoby obowiązkowo, oprócz świadectw z ocenianiem słownym, otrzymywanych przez ucznia w czerwcu na zakończenie danego roku szkol-nego, wręczać na początku danego roku szkolnego we wrześniu (czyli zawsze prawie dziesięć miesięcy wcześniej) rodzicom pełny opis tego, co ich dziecko jako uczeń danej klasy powinno umieć i wiedzieć po ukończeniu tejże klasy. Chodzi o kryteria porównawcze dla rodzica, który miałby antycypacyjnie in-formację o wymaganiach co do kryterium zachowania i uczenia się, nabywa-nia umiejętności i wiedzy, według poszczególnych rodzajów przedmiotów.   Część II:  Zagadnienia wynikające z analizy rzeczywistych treści oceniania słownego na świadectwach Przykłady Zagadnienia zawarte w świadectwach z podstawowych szkół pijarskich w Krakowie, podobnie jak w całej Polsce, można podzielić na kilka części: 1) zachowanie, 2) religia (tu nie ma oceniania słownego, lecz stopnie, np. ‘celujący’, ‘bardzo dobry’), 3) zajęcia edukacyjne (kształcenie zintegrowane). Ad 1). W zakresie ‘zachowania’ ucznia pojawiają się w opisach następujące kwestie aksjologiczne (wartości) związane z osobowością, takie, jak: A) stosunek ucznia do samego siebie (autorelacja): a) samoocena ucznia (autoewaluacja), umiejętność oceny własnego zachowania, B) zachowanie ucznia obserwowane przez nauczyciela (stosunek ucznia do powierzonych mu zadań, ocena zachowania dziecka w relacji do poszczególnych wartości, realizowanych przez dziecko): a) tempo pracy ucznia (prawidłowe lub nie), b) pracowitość, c) staranność, d) wytrwałość, e) panowanie nad własnymi emocjami, f) samodzielność, g) aktywność, h) obowiązkowość, i) porządek, utrzymywanie porządku w miejscu nauki (pracy), j) zdyscyplinowanie, k) ambicje, l) sumienność, ł) posłuszeństwo (stosunek ucznia do nauczyciela: czy chętnie wykonuje polecenia nauczyciela?), m) punktualność, n) wrażliwość itd., C) relacja w grupie: a) kultura osobista (używane wobec innych formy grzecznościowe, podstawowe nawyki grzecznościowe), b) współdziałanie, współpraca z innymi w grupie (umiejętność pracy w zespole), c) panowanie nad emocjami w relacjach z grupą, d) stosunek do kolegów i koleżanek, e) przestrzeganie zasad panujących w grupie (akceptacja zasad współżycia w grupie), f) uczynność (wobec innych), g) koleżeńskość, h) umiejętność oceny nie tylko własnego zachowania, ale i zachowania innych uczniów (uczennic), i) pomoc innym Zborník príspevkov       85    (altruizm), j) uczestnictwo w pracach na rzecz klasy (grupy) itd., D) stosunek grupy do ucznia (relacja zwrotna): a) pozytywność relacji (lub trudności w nawiązaniu relacji), b) ‘lubienie’ (liderstwo, ranking popularności w grupie, czy uczeń jest lubiany w klasie?), c) zgodność, ‘zgodliwość’ (czy z danym uczniem grupa może zgodnie działać?)2 itd. Przykład z Olszanicy (kl. 1). „Uczennica z pomocą nauczyciela wyciąga wnioski z zachowań swoich i innych. Jest bardzo wrażliwa i potrafi panować nad emocjami. Zwykle stara się ukończyć rozpoczęte zadanie. Chętnie uczestniczy w różnych formach zajęć. Pracuje w bardzo nierównym tempie. Uczennica chętnie współpracuje w grupie. Potrafi przyjąć powierzone przez grupę zadania i w miarę możliwości je wykonać oraz przestrzega zasad w niej obowiązujących. W czasie zajęć nie przeszkadza innym w wykonywaniu zadań”. Przykład z Wieczystej (kl. 3). „Przemek łatwo nawiązuje kontakty z rówieśnikami i chętnie się z nimi bawi. Potrafi zgodnie współpracować w grupie i poprawnie reagować w sytuacjach konfliktowych. W klasie jest lubiany. Na lekcjach pracuje samodzielnie w dobrym tempie, jednak brakuje mu systematyczności. Często przychodzi nieprzygotowany, zapomina o pracach domowych. Szkoda, że w pełni nie wykorzystuje swoich zdolności i nie bierze udziału w szkolnych konkursach. Stara się dobrze wypełniać obowiązki dyżurnego klasy”. Ad 3). Opisy słowne w zakresie zajęć edukacyjnych. Stosunek do poszczególnych przedmiotów kształcenia zintegrowanego (do zajęć edukacyjnych) opisywany jest przez odniesienie do takich kwestii, jak: a) zainteresowanie przedmiotem nauczanym, b) rozwój zainteresowań, c) przygotowanie do zajęć, d) osiągnięte umiejętności, e) osiągnięte wiadomości (zdobyta wiedza), f) uczęszczanie na dane, dodatkowe zajęcia (np. basen, lodowisko, język angielski, informatykę), g) postulaty na przyszłość (co powinnno dane dziecko zrobić jeszcze, nad czym powinno popracować, tj., gdzie realnie ma braki). Przy języku angielskim raz pojawiały się oceny (‘bardzo dobry’), a innym razem nie (zaznaczono tylko fakt uczęszczania lub fakt opanowania materiału przeznaczonego dla danej klasy). Przykład z Wieczystej (kl. 3). „Zosia czyta pięknie z pełną ekspresją. Bardzo dobrze rozumie przeczytany tekst i potrafi wyciągnąć z niego właściwe informacje. W wyznaczonym terminie przeczytała lektury. Jej wypowiedzi ustne i pisemne są poprawne, dobrze sformułowane, zawierają zdania złożone. Zna zasady ortograficzne, ale jeszcze popełnia błędy. Dość dobrze opanowała wiadomości z zakresu gramatyki. Jej pismo jest staranne, a zeszyty prowadzi estetycznie. Wykazuje zainteresowania środowiskiem społeczno-przyrodniczym i opanowała obowiązujące w tym zakresie                                                           2 Opinie słowne w zakresie zachowania uczniów, dla potrzeb niniejszego artykułu skonsultowała, na podstawie świadectw z Olszanicy, mgr Barbara Stanisława Tytko, psycholog kliniczny. Zborník príspevkov       86    wiadomości. Dość dobrze radzi sobie z dodawaniem, odejmowaniem, mnożeniem i dzieleniem, ale zadania tekstowe sprawiają jej trudności. Powinna również popracować nad praktycznym wykorzystaniem wiadomości z matematyki. Z dużą pomysłowością i starannością wykonuje prace plastyczne. Jest także uzdolniona muzycznie. Chętnie i dobrze wykonuje ćwiczenia gimnastyczne. Opanowała materiał z języka angielskiego w zakresie klasy trzeciej”.  Przykład z Olszanicy (kl. 2): „Uczennica ma bogaty zasób słownictwa. Redaguje ciekawe, wielozdaniowe wypowiedzi ustne na różne tematy. Zna i stosuje w praktyce poznane części mowy i zasady ortograficzne, choć czasem popełnia błędy. Czyta teksty biegle, wyraziście, z ekspresją, w pełni je rozumie. Układa i pisze wielozdaniowe wypowiedzi na różne tematy, twórcze opowiadania. Biegle dodaje, odejmuje, mnoży, dzieli w zakresie 100, stosując poznane właściwości działań. Sprawnie dodaje i odejmuje w zakresie 1000. Rozwiązuje zadania o różnym stopniu trudności.. Posiada dużo wiadomości o otaczającym środowisku. Wykazuje duże zaintersowania w poznawaniu przyrody. Twórczo wykorzystuje zdobyte wiadomości. Chętnie śpiewa, tańczy, improwizuje przy muzyce. W swoich pracach plastyczno-technicznych wykorzystuje różne środki ekspresji. Chętnie wykonuje ćwiczenia gimnastyczne, uczestniczy w grach i zabawach zespołowych”.   

Slovné hodnotenie v katolíckych školách pijaristov v Krakove

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository