Tendera, Magdalena

Jagiellonian Univeristy Repository

115  Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ Nauki Społeczne, Nr 4 (1/2012)       MAGDALENA TENDERA  (UNIWERSYTET JAGIELLOŃSKI)    RECENZJA  Anglosaska filozofia religii wobec wyzwań współczesności, red. Jowita Guja, Jakub Gomułka, Wydawnictwo LIBRON, Kraków 2011, 168 stron    Nakładem Wydawnictwa LIBRON ukazała się niedawno praca zbiorowa zatytu-łowana Anglosaska filozofia religii wobec wyzwań współczesności. Na książkę tę składa się dwanaście artykułów o różnorodnej tematyce rozwijanej w per-spektywie anglosaskiej filozofii religii. W książce znajdują się artykuły przedstawiające w skrócie wybrane zagad-nienia tego obszaru refleksji, spośród których wymienić można anglosaską ana-lityczną filozofię religii oraz problem zła i Boga w klasycznym teizmie. Czytel-nikom przybliżona zostaje także myśl Jeffa Jordana w perspektywie jego zainte-resowania argumentacją Pascala, mamy rzecz jasna myśl Charlesa Taylora jako podstawowego filaru filozofii religii w epoce ponowoczesności, myśl S. Marka Heima oraz Bernarda Lonergana, Iana T. Ramseya, a także typową powtórkę z Nietzscheańskiej teologii śmierci Boga. W opracowaniach pojawiają się także popularne koncepcje semiotyczne i za-gadnienia religijnej symboliki chrześcijańskiej w ujęciu Jeana Baudrillarda czy Rolanda Barthes’a, znalazła się tutaj także myśl Charlesa Pierce’a. Z jednej strony głos zabiera zatem filozofia pragmatyczna, z drugiej – wyraźnie inspira-cje kulturoznawstwem. W opracowaniu znalazły się również dwa artykuły anglojęzyczne: Maria von der Ruha Lucky Pagans and Unfortunate Belivers: Wittgensteinian Con-struals of Religious Faith – tekst będący próbą przełamania stereotypowych form literackich w religii, rozważania swe opierający o wątki krytyczne wobec Magdalena Tendera __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ 116  tradycji – mowa tu o perspektywie Wittgensteinowskiej. Roger Pouivet w arty-kule Plantiga on Evolution, Naturalism, and Supernaturalism podjął próbę na-szkicowania zarysu analitycznej myśli nurtu protestanckiego Alvina Plantiga. Tytuł brzmi zachęcająco, do pewnego momentu książka jest intrygująca, ale niestety dosyć szybko jej treść zaczyna rozczarowywać. Starannie i rzetelnie mówione zostały główne elementy anglosaskiej filozofii religii, natomiast trud-no domyślić się, czym miałyby być – według autorów – owe wyzwania współ-czesności i jak w ich kontekście plasują się systemy religijne. Problem ten jest o tyle znaczący, że potocznie rozumiana religia jest tą sferą, która – przynajm-niej do niedawna – była postrzegana jako formacja, która powinna wypełniać tajemniczą pustkę w ponowoczesności, a przynajmniej dążyć do tego i właśnie współcześnie ciąży na niej owo zobowiązanie. Wypełniać nie tylko jako instytu-cjonalizacja dialogu z sacrum, ale także jako forma zrzeszenia społecznego, im-puls do refleksji, medytacji i namysłu, powinna ona również chronić przed kon-formizmem i powierzchownością. Trudno rozstrzygnąć, czy jakiekolwiek inne systemy myśli i działań są w stanie zaistnieć w ponowoczesności jako alterna-tywa czy ekwiwalent religii –  rozumianej nie tylko jako system przekonań o ist-nieniu ładu transcendentnego, ale jednocześnie jako instytucja obszaru kultury czy polityki – sprawować kontrolę społeczną i konsekwentnie podtrzymywać ład normatywny w społeczeństwie. Myśl religijna rozwijana jest często poza dyskursami społecznymi i bywa względem nich hermetyczna i nieczuła. Zmieszana z naukami matematycznymi czy filozofią analityczną często utrwala swój konserwatyzm. Klasyczny problem istnienia Boga przycichł nieco, ustępując miejsca za-gadnieniom kulturowego znaczenia końca wielkich metafizyk. Oczywiście py-tanie o zasadność racji klasycznego teizmu jako typowej metafizyki jest jak najbardziej uzasadnione, gdyż problem ten nie przestał istnieć, a jedynie został wyparty na rzecz dyskursu o racjach samych metafizyk jako względnie uniwer-salnych społecznych systemów normatywnych w obrębie kultury zachodniej. Pojęcia takie jak „zło”, „dobro”, „zbawienie” czy „grzech”, a zwłaszcza ka-tegorie moralności i absolutny wymiar niektórych wartości wymagają ciągłego redefiniowania. Na podstawie lektury można odnieść wrażenie, że anglosaska filozofia religii w ogóle nie odnalazła się we współczesności, a jedynie odkopuje stare problemy. Zabieg ten pozwala, by myśl ta pozostała myślą „klasyczną”, niezbyt przydatną, ale przynajmniej bezpieczną w pewnych kręgach. Sam pluralizm religijny nie jest problemem nowym ani zaskakującym, jego konsekwencje są konfliktogenne, a konflikty ulegają eskalacji na skutek proce-sów globalizacji i mieszania się wpływów tradycji religijnych różnych kultur. Mnogość religii, ich odłamów, doktryn i kultów, stała się skrajnie newralgiczną kwestią dopiero w momencie intensywnego przenikania się, migracji i miesza-nia zwyczajów i dogmatów. Z takimi problemami spotykają się współcześnie m.in. Stany Zjednoczone i Europa Zachodnia, gdzie demokracja stanęła przed Anglosaska filozofia religii wobec wyzwań współczesności – recenzja __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________  117  koniecznością redefinicji pojęcia „wolności”, która okazała się skrajnie wielo-znaczną kategorią, zdeterminowaną przez religijne tradycje i mity narodowe. Książka jest rzetelnie napisana, jednak nie wnosi nowego punktu widzenia, nie wskazuje w gruncie rzeczy, czym jest anglosaska filozofia religii i jaka jest jej tożsamość w perspektywie innych współcześnie znanych nurtów filozofii religii. Trudno też wskazać, jakie nadzieje wiążą z anglosaską filozofią religii sami autorzy artykułów, gdyż starannie opisane koncepcje nie sprawiły, że skon-trastowanie ich ze współczesnymi dylematami jest łatwiejsze.  

Anglosaska filozofia religii wobec wyzwań współczesności

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository