Póster presentado no congreso Gallaecia – III Congresso Internacional de Linguística Histórica. Universidade de Santiago de Compostela, 27-30 xullo 201

Beis Silva, Sandra

Repositorio Institucional da Universidade de Santiago de Compostela

       DSpace da Universidade de Santiago de Compostela http://dspace.usc.es/ Instituto da Lingua Galega ______________________________________________________________________________ Sandra Beis Silva  (2015):  “Dicionario dos apelidos galegos”.  Gallæcia – III Congresso Internacional  de  Linguística  Histórica.  Santiago de Compostela,  27-30  xullo  2015 ______________________________________________________________________________      You are free to copy, distribute and transmit the work under the following conditions:  Attribution — You must attribute the work in the manner specified by the author or licensor                                        (but not in any way that suggests that they endorse you or your use of the work).   Non commercial — You may not use this work for commercial purposes.   INTRODUCIÓN O proxecto do Dicionario dos apelidos galegos, coordinado pola investigadora Ana Isabel Boullón Agrelo e no que  participan tamén Gonzalo Navaza Blanco, Antón Palacio Sánchez e Luz Méndez Fernández, conterá ao redor de 6.000 formas entre lemas principais e secundarios. Trataranse os apelidos galegos con frecuencia superior a 30 en canto a número de ocorrencias, amais daqueles que, malia non chegar a esta cifra, poden ser de interese común. Entrada prototípica do Dicionario dos apelidos galegos COMPOÑENTES DA ENTRADA O artigo lexicográfico componse do lema ou entrada, en galego, seguido do número de ocorrencias e as posibles variantes formais,  ben sexan estas formas anómalas (f.a.), grafías anómalas (g.a.) ou correlatos noutras linguas. A esta información engádeselle a clasificación semántica, a información etimolóxica e a área de dispersión do apelido, especialmente significativo no caso de falarmos dun apelido toponímico. Finalmente, ofrécese información documental referida ao nome persoal. CLASIFICACIÓN SEMÁNTICA   Patronímico • Os máis  frecuentes en canto a número de ocorrencias. • Imposición máis habitual na Alta Idade Media. • Os máis frecuentes en Galicia son Rodríguez, Fernández, González, López e García. Toponímico • Indicativo do lugar de residencia ou do lugar de procedencia. • Constitúen o corpus máis variado do repertorio onomástico galego pola diverxencia de formas. • Castro, Igrexas, Outeiro, Piñeiro e Pereira son os máis frecuentes Sobrenome • Fan referencia a unha característica física ou psicolóxica do portador. • Na súa orixe os máis frecuentes foron os alcumes, entre os que destacan os sobrenomes profesionais. • Branco, Varela, Rei, Barreiro, Romeu, Santos e Ferreiro. Xentilicio • Indican o lugar de procedencia do portador. • Está a medio camiño en tre o topónimo e o sobrenome. • Poden facer referencia a exónimos (Navarro, Cordobés) ou ben a topónimos galegos (Bouzán, Carballés). A INFORMACIÓN DOCUMENTAL Cada entrada do dicionario contén, ademais da información etimolóxica, atestacións documentais que axudan a apoiar unha hipótese ou ben documentan a existencia do nome persoal nas cadeas onomásticas nun moménto histórico concreto. Para iso, contamos con bases de datos de creación propia, elaboradas a raíz do proxecto PatRom (1990) a partir de edicións críticas de fiabilidade ecdótica. A base de datos conta cun total de  69.437 rexistros repartidos en dúas táboas: unha delas abrangue textos dos séculos VIII ao XV, mentres que a outra do XVI ao XIX, e ademais de información onomástica, recollen datos relativos ó lugar de procedencia, as profesións e as relacións familiares. A isto sumámoslle a información tirada doutros corpus medievais (TMILG e CODOLGA) e de documentos inéditos dos Arquivos Históricos como son o da Catedral de Santiago (ACS), o Arquivo Histórico da Universidade de Santiago de Compostela (AHUS)  ou o Catastro do Marqués de Ensenada, dipoñible no Portal de Archivos Españoles (PARES). Mõtoyro (PARES) a.1388 Anton d’Ayaço (AHUS) a.1556 Táboa correspondente ós séculos VIII-XV DICIONARIO DOS APELIDOS GALEGOS Sandra Beis Silva Instituto da Lingua Galega-Universidade de Santiago de Compostela sandra.beis@usc.es A IMPORTANCIA DA LOCALIZACIÓN XEOGRÁFICA A localización xeográfica dun nome persoal axuda a corroborar o alcance e difusión do mesmo, xa que ata o século XX a mobilidade xeográfica da poboación foi bastante limitada.   Mapa correspondente á distribución do apelido toponímico Brocos Mapa correspondente á distribución do apelido Rodríguez, o máis frecuente con 236756 ocorrencias. A VONTADE NORMALIZADORA DO DICIONARIO Debido á situación de contacto de linguas e á situación do galego durante os séculos escuros, moitas formas galegas sufriron un proceso de deturpación que deu lugar a forma híbridas ou castelás, chegando en moitos casos a desprazar por completo a forma orixinal. O dicionario ten a vontade de restituír e normalizar a forma galega, que será a escollida para encabezar o artigo lexicográfico correspondente. Mapas correspondentes á distribución das formas Romero (cast.), con 20086 ocorrencias, e Romeu con 336 portadores. Romeu (AHUS) a.1556 O topónimo Brocos localízase no concello de Agolada (Pontevedra), preto dos concellos de máis concentración do apelido 

Dicionario dos apelidos galegos

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repositorio Institucional da Universidade de Santiago de Compostela