O presente traballo, inserido no proxecto AMPER, vai na liña da variación prosódica do galego e do portugués. Tendo estas dúas linguas unha orixe común, interesou aferir o grao de proximidade/afastamento a nivel prosódico de producións de ambos os lados do río Miño. Para tal, realizáronse estudos acústicos que servirán de base a análises dialectométricas que permitirán delimitar as áreas prosódicas das dúas linguas.Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria, Fonde Europeo de Desenvolvemento Rexional (FEDER

Castro Moutinho, Lurdes

Coimbra, Rosa Lídia

Fernández Rei, Elisa

Galician

Conferencia presentada no Simposio ILG 2013: Lingua e identidade na fronteira galego-portuguesa. Santiago de Compostela, 28 novembro - 3 decembro 2013.A presente pesquisa, inserida no projecto AMPER, vem na linha de outras no âmbito da variação prosódica do Galego e do Português. Tendo estas duas línguas uma origem comum, interessou-nos aferir do grau de proximidade/afastamento a nível prosódico de produções de ambos os lados do rio
Minho. Para tal, realizaram-se estudos acústicos que servirão de base a análises dialectométricas que deverão permitir delimitar as áreas prosódicas das duas línguas

Repositorio Institucional da Universidade de Santiago de Compostela

DSpace da Universidade de Santiago de Compostela http://dspace.usc.es/ Instituto da Lingua Galega ______________________________________________________________________  http://ilg.usc.es/ Fernández Rei, Elisa / Lurdes de Castro Moutinho / Rosa Lídia Coimbra (2013): “As entoacións galega e portuguesa: a fronteira á luz da dialecto-metría e da percepción”. Simposio ILG 2013 Lingua e identidade na fronteira galego-portuguesa. Santiago de Compostela, 28 novembro – 3 decembro 2013. __________________________________________________________________________            You are free to to copy, distribute and transmit the work under the following conditions:  Attribution — You must attribute the work in the manner specified by the author or licensor                (but not in any way that suggests that they endorse you or your use of the work).   Non commercial — You may not use this work for commercial purposes.   As entoacións galega e  portuguesa:  a fronteira á luz da dialectometría e da percepciónElisa Fernández Rei (ILG/USC)Lurdes de Castro Moutinho, Rosa Lídia Coimbra (Universidade de Aveiro) Obxectivos do traballo Determinar se a fronteira política entre Galicia e Portugal separa  variedades prosódicas galegas e portuguesas. Contrastar os resultados obtidos nas variedades de fronteira co resto das  variedades do diasistema europeo continental do galego‐portugués. Análise dialectométrica que contribúa á delimitación de áreas prosódicas. Validación perceptiva dos resultados. Presentar unha hipótese sobre a diacronía da entoación galego‐ portuguesa.Fronteira  prosódica.  Delimitación do estudoEntoación: comportamento da frecuencia  fundamental.Patróns entoativos das interrogativas.Quedan fóra do estudo aspectos prosódicos como a  duración e o ritmo.Datos extraídos dun corpus de laboratorio.Análises acústicasTraballos  anteriores na  liña da   presente pesquisaTraballos  anteriores (I)Primeiro trabalho: Fernández Rei/Moutinho 2006Pretendía responder á pregunta:A fronteira xeográfica do Miño: ¿tamén fronteira prosódica? comparando as realizacións galega e portuguesa a ambos lados do río  Miño (dúas localidades no limite administrativo), nas modalidades enunciativas e interrogativas globais (informantes escolaridade superior)Constatações relevantes: F0 parece un parámetro pertinente para distinguir as dúas variedades  (sobre todo na modalidade enunciativa) A pesar das diferenzas entre as informantes,  aproxímanse máis as  variedades fronteirizas que cada unha desas variedades se se comparan con variedades máis afastadas na súa propia lingua.Contornos de F0 das interrogativas do Baixo Miño galego   (coas 3 posicións acentuais posibles no modificador do suxeito)Contornos de F0 das interrogativas do Alto Miño portugués   (coas 3 posicións acentuais posibles no modificador do suxeito)Gráfico comparativo da média das produçõesContornos de F0 de  interrogativas de ambos  lados do Miño ‐ Goián e  MonçãoTraballos  anteriores (II)Moutinho/Fernández Rei 2008 DO SUL DA GALIZA AO NORTE DE PORTUGAL:uma viagem através da frequência fundamentalObxectivos: Considerar  localidades  máis afastadas  de  cada  un dos  lados  da  fronteira  (con informantes de escolaridade básica) e verificar se as semellanzas se manteñen. Situar os resultados obtidos na comparación da variación intralingïística no galego  e no português cos realizados no ámbito interlingüísticoPrincipais resultados: Os  resultados  van  na  mesma  liña dos  xa obtidos  para  localidades  máis próximas,  permitindo  apuntar para  a  existencia dun continuum  prosódico  que  irá desde  a  faixa atlântica galega até a rexión do Minho português.Fórum Linguístico  (2008)Traballos  anteriores (III)Moutinho et al. 2009: Novos contributos para o estudo da  fronteira prosódica entre o Galego e o Português europeuObxectivos: Centrar  o  estudo  na  modalidade  interrogativa,  cun maior  número  de  informantes  (4  portuguesas  e  4  galegas,  escolaridade  básica),  em  8  pontos nun eixo norte‐sur máis abranguente.Resultados: Semellanza notable entre  as  variedades  do  sudoeste  galego  e  as  catro variedades  do  norte  de  Portugal,  posibilitando unha  eventual  delimitación dunha área prosódica común. Associación desta  semelhanza ao  movemento relacionado  co  acento  nuclear,  considerado  como  o  máis relevante  desde  o  punto de  vista  perceptivoAnálise (F0) das  variedades fronteirizas ‐um exemploO pássaro toca  no pássaro/Toneca/capataz?O médico falaba co cómico/cabalo/capitán?Ponto de recolha Final paroxítono (preto) vs proparoxítono (cinzento) Final oxítono O Grove – GAL  Cangas – GAL   Prado –  POR  Alfândega da Fé –  POR    AMPER‐GAL / AMPER‐POR: variedades fronteirizasObservações sobre as análises acústicas O galego común sepárase da entoación das Rías  Baixas e mais da portuguesa do Norte. As Rías Baixas e as variedades minhota e trasmontana  aproxímanse, nomeadamente polo comportamento  do núcleo tonal (movemento circunflexo). Estas semellanzas indican a existencia dunha área  prosódica única?Análise dialectométricaInterese da perspectiva   dialectométrica A partir da descrición acústica é difícil establecer o  grao de similitude ou diferenza entre as distintas  realizacións. A dialectometría é unha ferramenta que nos permite  medir a distancia e, por tanto, agrupar as variedades  máis próximas e tamén medir a distancia que existe  entre eses agrupamentos. No caso que nos ocupa, permitiranos determinar se os  puntos de enquisa galegos e portugueses se sitúan en  áreas prosódicas comúns ou diferentes.Dificultades Precisa unha grande cantidade de datos. A metodoloxía actualmente desenvolvida require que  os datos proveñan de fala de laboratorio ou controlada (corpus predefinido, as mesmas realizacións para cada unha das estruturas…) A metodoloxía presenta aínda importantes limitacións (ponderación de parámetros).Análise dialectométrica (Script R Martínez  Calvo 2013) Estudo das correlacións da frecuencia fundamental (F0),  expresada en semitóns (St), ponderadas pola enerxía, para  os datos do proxecto AMPER correspondentes aos puntos  de enquisa de Galicia e Portugal.As variedades máis próximasVariedades máis próximas xeograficamenteAnálise  de clústerAs variedades próximas e afastadasConclusións da análise dialectométrica A área suroccidental galega está máis próxima das  variedades portuguesas ca das galegas (cfr. Fernández  Rei/Moutinho 2006, Moutinho et al. 2008, Moutinho et al.  2009). Os puntos portugueses máis próximos á fronteira con  Galicia son os que presentan unha menor distancia cos da  área SW galega. Hai unha área discontinua en Portugal que amosa similitudes co galego común.Validación  perceptiva  O estudo perceptivo vainos permitir verificar: Se os xuíces son quen de distinguir as variedades galegas das  portuguesas. Se hai diferenzas na percepción das distintas variedades por parte dos  xuíces galegos e portugueses. Que variedades son consideradas máis prototípicas en cada unha das  linguas.Tests perceptivosA plataforma dos testsXuíz galegoXuíz portuguêsCaracterización dos xuíces galegosRespostas  dos xuíces  galegos  (xeral)Respostas  xuíces  galegos  (coherencia)Respostas  xuíces  galegos  (lingua  materna)Caracterización dos xuíces portuguesesIdade38; 40,4%40; 42,6%2; 2,1%0; 0,0%3; 3,2%11; 11,7%<21 21‐25 26‐30 31‐35 36‐40 >40Sexo27; 28,7%67; 71,3%Home Mul lerRespostas dos xuíces portuguesesPorcentaxe de respostas "é portugués" por punto0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100%Ribadeo O Incio O Grove Cangas Alfândega da Fé Monforte Vila do Bispo Monte GordoGlobal  (94)Respostas dos xuíces portuguesesPorcentaxe de respostas "é portugués" por punto0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100%Ribadeo O Incio O Grove Cangas Alfândega da Fé Monforte Vila  do Bispo Monte GordoGlobal  (94) Coherente (76) Non coherente (18)Comparativa das respostasPorcentaxe de respostas "é galego/portugués" por punto0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100%Ribadeo O Incio O Grove Cangas Alfândega da Fé Monforte Vila  do Bispo Monte GordoGal‐Global  (72) Por‐Global  (94)Conclusións Os xuíces portugueses teñen máis dificultade para  identificar a variedade máis prototípica do portugués. Galegos e portugueses están de acordo en considerar  a entoación do galego común como a máis prototípica  do galego (e a menos prototípica do portugués). Destaca a concordancia dos xuíces en considerar Vila  do Bispo como moi galega (e moi pouco portuguesa  para os portugueses).Observacións  finaisConclusións A análise dialectométrica: Corrobora as descricións acústicas. Apunta cara a similitudes prosódicas non detectadas  anteriormente. A análise perceptiva: Os xuíces non son quen de distinguir claramente entre  as variedades galegas e portuguesas máis próximas. A variedade portuguesa máis próxima do galego común é identificada como galego (non portugués)  maioritariamente.Observacións finais A proximidade prosódica entre variedades galegas e  portuguesas transcende amplamente a fronteira e  esténdese ata as áreas máis afastadas  xeograficamente. Esta proximidade prosódica non só atinxe ás  variedades do suroeste galego e ás do norte de  Portugal.   De confirmárense os datos, poderíase formular a  hipótese da existencia de máis dun modelo prosódico  común na historia do galego‐portugués.Bibliografía FERNÁNDEZ REI, Elisa & Lurdes de Castro MOUTINHO (2006): "A fronteira xeográfica do Miño: ¿tamén fronteira  prosódica?". In Studies in Contrastive Linguistics. Proceedings of the 4th International Contrastive Linguistics Conference.  Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela, pp. 265‐276. MOUTINHO, Lurdes de Castro & FERNÁNDEZ REI, Elisa (2009): "Do sul da Galiza ao norte de Portugal: uma viagem  através da frequência fundamental", Fórum Lingüístico, Florianópolis, Universidade Federal de Santa Catarina, v.5, n.1, pp.  63‐75. MOUTINHO, Lurdes de Castro; COIMBRA, Rosa Lídia; FERNÁNDEZ REI, Elisa (2009): “Novos contributos para o estudo  da fronteira prosódica entre o Galego e o Português europeu”, Cadernos de Letras da UFF,  39, pp. 67‐78. MOUTINHO, Lurdes; COIMBRA, Rosa Lídia; RILLARD, Albert; ROMANO, António (2011). “Mesures de la Variation Prosodique Diatopique en Portugais Européen”. Estudios de Fonética Experimental. XX, pp. 34‐55. FERNÁNDEZ REI, Elisa; MOUTINHO, Lurdes de Castro (2012): "Contributo para o estudo percetivo de variantes dialectais  prosódicas na fronteira galaico‐portuguesa", póster apresentado nas I Jornadas de Ciências da Linguagem do Centro de  Línguas e Culturas, Departamento de Línguas e Culturas, Universidade de Aveiro. MOUTINHO, Lurdes de Castro; COIMBRA, Rosa Lídia & REI, Elisa Férnandez (2013): Comunicação oral "Abordagem  dialectométrica das variedades prosódicas do galego e do português", II Jornadas de Ciências da Linguagem do Centro de  Línguas e Culturas, Universidade de Aveiro. FERNÁNDEZ REI, Elisa; MOUTINHO, Lurdes de Castro & COIMBRA, Rosa Lídia (a publicar) “Achega ao estudo diacrónico das prosodias galega e portuguesa”. Atas do XXXIII Romanistentag, Würtzburg 2013.

As entoacións galega e portuguesa: a fronteira á luz da dialectometría e da percepción

https://minerva.usc.es/xmlui/bitstream/10347/11758/1/FernandezRei_DeCastroMoutinho_Coimbra.pdf

As entoacións galega e portuguesa: a fronteira á luz da dialectometría e da percepción

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repositorio Institucional da Universidade de Santiago de Compostela

Repositorio Institucional da Universidade de Santiago de Compostela