Martínez Mayo, Concepción

Repositorio Institucional da Universidade de Santiago de Compostela

DSpace da Universidade de Santiago de Compostela http://dspace.usc.es/ Instituto da Lingua Galega ______________________________________________________________________  http://ilg.usc.es/ C. Martínez Mayo (2004): “Descrición acústica dos elementos non silábicos dos ditongos galegos”, en R. Álvarez / F. Fernández Rei /                   A. Santamarina (eds.): A lingua galega: historia e actualidade. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega / Instituto da Lingua Galega,           vol. 4, 249-255.  __________________________________________________________________________          You are free to copy, distribute and transmit the work under the following conditions:  Attribution — You must attribute the work in the manner specified by the author or licensor                (but not in any way that suggests that they endorse you or your use of the work).   Non commercial — You may not use this work for commercial purposes.   DESCRICIÓN ACÚSTICA DOS ELEMENTOS NON SILÁBICOS DOS DITONGOS GALEGOS 249 A LINGUA GALEGA, HISTORIA E ACTUALIDADE. ACTAS DO I CONGRESO INTERNACIONAL: CO NSELLO DA CU LTU RA GALEGA, INSTITUTO DA LINGU A GALEGA, 2004: 249-255 DESCRICIÓN ACÚSTICA DOS ELEMENTOS  NON SILÁBICOS DOS DITONGOS GALEGOS Concepción Martínez Mayo Instituto da Lingua Galega. Universidade de Santiago de Compostela 1. OBXECTIVOS A principal característica dun ditongo consiste no cambio de frecuencias formánticas dunha zona correspondente a un segmento vocálico cara a outra; estas traxectorias teñen períodos relativamente estables tanto ó principio coma ó final da secuencia, mentres que cambian abruptamente na transición.   Espectrograma do ditongo wi CONCEPCIÓN MARTÍNEZ MAYO 250 Así pois, podemos dicir que estamos diante dun un grupo bifonemático, formado por un núcleo silábico e un elemento non silábico que pode aparecer tanto antes coma despois do núcleo. Os estudios de fonética, sobre todo de ámbito hispánico, diferencian entre se-mivocais, cando o núcleo está en primeira posición, e semiconsoante, cando o núcleo apa-rece en segunda, delimitando así entre ditongos crecentes, se aumenta o grao de abertura, e decrecentes se diminúe. Na escola inglesa fálase polo xeral de glides e só algúns autores diferencian entre onglide e offglide, a partir da súa posición respecto do núcleo. Na simbolización destes sons tampouco hai consenso entre investigadores e escolas e é común atopa-lo doblete: [j] / [i8] - [w] / [u8]. Esta tendencia discrepa coa última ver-sión do AFI, que considera o son [j] como unha aproximante palatal e [w] como unha aproximante labiovelar e determina utilizar os signos [i8] /[u8] para marcar os alófonos non silábicos dos sons vocálicos palatal e velar pechados, acompañados dunha especifi-cación terminolóxica, posvocálica ou prevocálica, nos casos onde sexa necesario. Pensamos que esta diferenciación está baseada soamente en cuestións de silabici-dade e o seu estudio entraría no ámbito fonolóxico. Deste xeito vénse deixando de lado a súa caracterización fonética, polo que o obxectivo deste traballo vai ser a descrición acústica dos elementos non silábicos dalgúns ditongos galegos tónicos. Cos medios que nos permite a análise acústica tentaremos determinar se é posible mante-la diferencia-ción semivocal / semiconsoante en base a criterios acústicos. Como método de traballo e en primeiro lugar, distribuímos os ditongos atendendo ó elemento marxinal (palatal e velar) e tamén por parellas atendendo á posición respecto do núcleo. Os grupos estudiados son os seguintes: Ditongos palatais Ditongos velares [ja] - [ai8] [we] - [eu8] [je] - [ei8] [wε] - [εu8] [jo] - [oi] [wo] - [ou8] [jO] - [Oi8]   Utilizamos un cuestionario con frases marco (co mesmo número de sílabas e idéntica estructura acentual), e palabras nas que aparecese o ditongo nun contexto fonético o máis adaptado posible ás necesidades da análise, ou sexa, entre bilabiais; pero non sempre puidemos atopar palabras patrimoniais con estas características, polo que lle prestamos especial atención ó factor de variabilidade que podía supoñer o consonantismo adxacente. Escollemos como informantes estudiantes universitarios (4 homes e 4 mulleres), cun nivel cultural semellante e que tivesen o galego como primeira lingua. Procuramos que os seleccionados se correspondesen coas diferentes áreas dialectais do galego.  Os parámetros estudiados son: frecuencia dos dous primeiros formantes (F1, F2), duración e intensidade.  O método de traballo tivo as seguintes fases: - Gravamos tres lecturas que os informantes fan de cada ditongo e seleccionamos a per-cibida como máis natural. DESCRICIÓN ACÚSTICA DOS ELEMENTOS NON SILÁBICOS DOS DITONGOS GALEGOS 251 - Medimos a duración total do ditongo, atendendo á influencia da coarticulación nas transi-cións vocálicas, xa que como dixemos foi imposible atopar o mesmo contexto consonántico para todos os ditongos. - Illamos elementos pre e posvocálicos segmentando en cada ditongo tres partes distintas (glide, transición e vocal). Tomamos como criterio de segmentación o carácter estable ou non dos formantes e as variacións na intensidade e obtivemos en cada unha das tres partes seccionadas datos da frecuencia do F1 e F2, duración e intensidade.  - Obtivemos as medias de duración de cada un destes tres segmentos, aínda que lles pres-tamos especial atención ós elementos pre e posvocálicos. Do mesmo xeito estudiamos o aumento de intensidade que se dá nos elementos prevocálicos e o descenso dos posvocáli-cos e fixemos unha análise comparativa, tendo sempre en conta que estamos a falar de valo-res negativos respecto do núcleo vocálico. - Para o estudio da frecuencia seleccionamos de novo os resultados do F1 e F2 e establece-mos o movemento dos elementos non nucleares do ditongo respecto do triángulo acústico do galego. A representación fíxose a partir de gráficos de dispersión.   2. RESULTADOS Exporemos de xeito diferenciado os resultados do estudio da duración, intensidade e frecuencia dos dous primeiros formantes. Primeiro trataremos os ditongos con alófono non silábico palatal e despois os que teñen o alófono non silábico velar. Concluiremos finalmente cuns trazos xerais. 2.1. Ditongos palatais Duración Estudiamos a duración das tres partes e observamos que o elemento marxinal presenta unha maior duración cando está en posición posvocálica, excepto para os ditongos [je] / [ei8], onde é maior a duración en posición prevocálica. Por outra banda, relacionando os datos das glides coas transicións e co núcleo vocá-lico, concluímos que o núcleo e, polo xeral, é maior cá marxe e esta, á súa vez, maior cá transición. Con todo hai excepcións, así nos ditongos [je] / [oi8] o elemento non silábico é maior có núcleo, e nos ditongos [ja] / [jO] a transición é máis longa có elemento non silábico. Ditongo Durac. glide Ditongo Durac. glide ja 0,036 ai8 0,048 je 0,037 ei8 0,028 jo 0,033 oi8 0,054 jO 0,034 Oi8 0,034 Táboa 1. Duración dos elementos non silábicos pre e posvocálicos. CONCEPCIÓN MARTÍNEZ MAYO 252 Intensidade No que se refire ó estudio da intensidade nos segmentos marxinais (que se indica na Táboa 4) vemos que, proporcionalmente, sempre é maior o aumento da mesma en posi-ción prevocálica có descenso en posvocálica. Tamén é significativo que nos ditongos crecentes este aumento e descenso é maior cando están formados por sons non homorgánicos, como [jo]. Ditongo Aumento dB Ditongo Descenso dB ja +3 ai8 -1 je +3 ei8 -4 jo +7 oi8 -3 jO +10 Oi8 -4 Táboa 2. Aumento e descenso da intensidade nos elementos non silábicos Frecuencia No estudio da frecuencia confrontamos o movemento dos elementos non silábicos pa-latais en ditongos con sons homorgánicos e ditongos con sons non homorgánicos. Tal como expuxemos ó principio o trazo definitorio dun ditongo é o cambio de fre-cuencias formánticas dun elemento nuclear a outro non silábico e viceversa. Os alófo-nos non silábicos diferéncianse dos sons vocálicos illados en que nunca acadan a fase estable destes. Este fenómeno é evidente se consideramos a magnitude das áreas de desprazamento destes sons respecto das zonas acústicas onde se sitúan as vocais illadas. Nos gráficos seguintes observamos este movemento sobre o triángulo acústico do ga-lego. Nos ditongos con marxe palatal formados por sons homorgánicos, vemos que se achega á zona estable da vocal palatal pechada [i], debido a que o desprazamento é sen-siblemente menor ca nos ditongos con sons non homorgánicos (como se ve no Gráfico 2) onde se mantén a medio camiño entre os sons vocálicos palatais semipechado e pechado. 1001000100100010000aEeOoiusemiconssemiconssemivoc   Gráfico 1. Evolución do elemento non silábico en ditongos con sons homorgánicos Ditongos [je / ei8] DESCRICIÓN ACÚSTICA DOS ELEMENTOS NON SILÁBICOS DOS DITONGOS GALEGOS 253 1001000100100010000aEeOoiusemiconssemiconssemivocsemivoc Gráfico 2. Evolución dos elementos non silábicos en ditongos con sons non homorgánicos Ditongos [jo / oi8]. 2.2. Ditongos velares Duración No que se refire á duración obsérvase na primeira táboa que esta segue sendo maior no elemento posvocálico.  Respecto das relacións coas outras partes do ditongo, mantense a gradación de maior a menor duración entre núcleo, marxe e transición; excepto no ditongo [we] onde a tran-sición é maior cá marxe. Ditongo Durac. glide Ditongo Durac. glide wE 0,030 Eu8 0,049 we 0,025 eu8 0,031 wo 0,028 ou8 0,030 Táboa 3. Duración dos elementos non silábicos pre e posvocálicos Intensidade Nos ditongos velares con vocal palatal semiaberta e semipechada o ascenso do elemento prevocálico é maior có descenso do posvocálico. Sen embargo non acontece o mesmo cos ditongos [wo] / [ou8], onde sucede o contrario e se minimiza a diferencia entre am-bos; quizais se deba isto a que os ditongos están formados con sons homorgánicos. Ditongo Aumento dB Ditongo Descenso dB wE +6 Eu8 -3 we +6 eu8 -5 wo +6 ou8 -7 Táboa 4. Aumento e descenso da intensidade nos elementos non silábicos CONCEPCIÓN MARTÍNEZ MAYO 254 Frecuencia No caso dos ditongos con marxe velar a diferencia entre os ditongos con sons homorgá-nicos e os outros é moito maior. O alófono non silábico velar en contacto con vocal palatal media aberta ou pechada aparece como un son central semipechado. Pola contra nos ditongos con sons homorgánicos a realización non é centralizada, senón que se sitúa claramente na zona velar. 1001000100100010000aEeOoiusemiconssemiconssemivocsemivoc Gráfico 3. Evolución dos elementos non silábicos e ditongos con sons non homorgánicos Ditongos [we / eu8] 1001000100100010000aEeOoiusemiconssemiconssemivocsemivoc Gráfico 4. Evolución dos elementos non silábicos en ditongos con sons homorgánicos Ditongos [wo], / [ou8]  3. CONCLUSIÓNS 3.1 Duración Finalmente facendo unha media xeral vemos que os alófonos non silábicos, palatais e velares, son máis longos en posición posvocálica ca en prevocálica, tal como se ve na seguinte táboa.  DESCRICIÓN ACÚSTICA DOS ELEMENTOS NON SILÁBICOS DOS DITONGOS GALEGOS 255 j i8 w u8 0.035 0.046 0.027 0.036 Táboa 5. Duración dos elementos non silábicos Tamén pode observarse que os alófonos non silábicos velares son máis curtos cós palatais. 3.2 Intensidade O aumento da intensidade é, polo xeral, maior no elemento prevocálico có descenso no posvocálico. Ademais, nos ditongos con sons homorgánicos a diferencia na intensidade é menor ca no resto. 3.3 Frecuencia No caso da frecuencia, vemos que as diferencias atenden sobre todo ás características dos sons que forman o ditongo (isto é, sons homorgánicos ou non) antes cá súa posición respecto do núcleo. 3.3.1 Ditongos palatais Só no caso dos ditongos [je / ei8] con sons homorgánicos hai un achegamento ás zonas de frecuencia da vocal palatal pechada [i]. No resto dos casos, hai un movemento cara á esta posición pero sen acadar os valores ideais desta e aparecendo como unha vocal palatal pechada baixa [i6] . 3.3.2 Ditongos velares O mesmo ca no caso dos palatais, hai un maior achegamento ós valores ideais da vocal [u] no caso de ditongos con sons homorgánicos [wo / ou8]. En ditongos con sons non homorgánicos [we / eu8] e [wE / Eu8], non se achegan sequera ós valores de target da vocal velar pechada e aparecen coma sons centrais semipechados.  Entón podemos concluír que a posición dos elementos marxinais do ditongo res-pecto do núcleo silábico determina unhas pequenas diferencias determinables polos parámetros de duración, intensidade e frecuencia. Parécenos que non son o suficiente-mente acusados como para delimitar elementos pre e posvocálicos e preferimos falar de elementos marxinais e posición pre e posvocálica. É por isto que pensamos se podería replantea-lo uso destes signos e replanteárno-la decisión do AFI co fin de gañar en bre-vidade e coherencia. 

Descrición acústica dos elementos non silábicos dos ditongos galegos

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repositorio Institucional da Universidade de Santiago de Compostela