Book review: Julia Varela Fernández &amp; Ángel Juan Gordo López (coords.) (2013). “Mujeres y cambio social”, Papers. Revista de Sociología 98/4.Reseña de revista: Julia Varela Fernández &amp; Ángel Juan Gordo López (coords.) (2013). “Mujeres y cambio social”, Papers. Revista de Sociología 98/4.Recensión de libro: Julia Varela Fernández &amp; Ángel Juan Gordo López (coords.) (2013). “Mujeres y cambio social”, Papers. Revista de Sociología 98/4.Resenha de revista: Julia Varela Fernández &amp; Ángel Juan Gordo López (coords.) (2013). “Mujeres y cambio social”, Papers. Revista de Sociología 98/4

Iglesias Galdo, Ana

Sarmiento Revista galego-portuguesa de historia da educación

Repositorio da Universidade da Coruña

Novas293Sarmiento(a escola do Mezzogiorno como lugar da “instrucción educativa”), Antonia Criscenti, Brunella Serpe, De Pacce, Nicola Trebisacce, Vittoria Bosna, F. Stizzo, T. Russo e N. de Scisciolo. Por fin, na terceira parte, preséntanse achegas ao papel da arte do rexurdimento e da literatura infantil co trasfondo da Unificación de Italia.O presente volumen é o número 155 da prestixiosa colección Scienze dell´educazione que dirixen Leonardo Trisciuzzi e Simoneta Ulivieri, na que podemos localizar, entre outros, os seguintes textos relacionados directamente coa historia da educación:. Cambi, F.&Cives, G.: Il bambino e la letttura. Testi Scolastici e libri per l´infanzia, 1996.. Di Bello, G. & Meringolo, P.: Il rifiuto della maternità. L´infanticidio in Italia dall´Ottocento ai giorni nostri, 1997.. Bellatalla, L.: John Dewey e la cultura italiana nel Novecento, 1999.. Cives, G.: María Montessori. Pedagogista complessa, 2001.. Oliviero, S.: L´editoria scolastica nel progetto egemonico dei neoidealisti, 2007.. Santoni Rugiu, A.: Don Milani. Una lezione di utopia, 2007.. Pironi,T.: Femminismo ed educazione in età giolittiana. Confitti e sfide della modernità, 2010.. Santoni Rugiu, A.: Piccolo dizionario per la storia sociale dell´educazione, 2010.. D´Aprile, G.: Adolphe Ferrière e ‘les oubliés’ della Scuola attiva in Italia, 2010.Quero cerrar esta nota informativa cunha mención ao Nuovo Bolletino Cirse, que dedicou o seu nº 2 de 2012 a una considerable revisión de textos rousseaunianos, ademais de darnos conta igualmente da morte do historiador Mario Alighiero Manacorda, unha excepcional referencia, que se une na súa desaparición á pouco anterior de 2011 de Antonio Santoni Rugiu.Antón COSTA RICOUSCVARELA FERNÁNDEZ, Julia e GORDO LÓPEZ, Ángel Juan. PAPERS, Revista de Sociología 98/4, “Mujeres y cambio social”. Universitat Autònoma de Barcelona, 2013.No século XX prodúcese en Europa o retorno das mulleres ás universidades e aos estudos de onde foran expulsadas po-las ordes mendicantes, pero, que ocorre no século XX cos seus saberes e prácticas? Cales son os seus modos de subxectiva-ción? Como se implican nas profesións e na historia social e política? Como perci-ben o seu propio mundo persoal e a súa propia vida? Que retos presentan ás dis-tintas formas de dominación masculina du-rante este período? Que novos espazos e dificultades atopan?.Estes e outros interrogantes son trata-dos no monográfico coordinado por Julia Varela e Ángel J. Gordo a partir de traba-llos que, formando parte dun estudo máis amplo dirixido pola propia Julia Varela1, obxectivan o peso das institucións sociais 1  Mujeres, cambio social y modos de subjetivación: Análisis sociológico de historias de vida de mujeres en la España contemporánea, Ministerio de Educación y Ciencia, I+D, convocatoria 2004-2007 (Ref. SEJ2006-04140).Novas294 Sarmiento / Núm. 17 / 2013 / pp. 255-298nas traxectorias de vida das mulleres, identifican que prácticas alentan e cales restrinxen o seu devir como persoas autó-nomas, e rescatan o seu protagonismo na vida social e política, isto é, enriquecen a memoria histórica. Velaí os motivos para abrirnos a porta ás vidas de mulleres va-lentes2 que contribuíron a rachar no século XX ese corsé institucional que se lles im-puxera durante séculos: o dispositivo de feminización (Varela, 1997). Servíndose de documentos biográfi-cos, narracións autobiográficas e historias de vida de mulleres de posición social di-ferente, reclaman as contribución de dis-tintas disciplinas, especialmente de traba-llos relevantes da socioloxía e da historia. Evidencian así, en que medida estamos condicionadas e coaccionadas por lóxicas sociais e institucionais formadas á marxe das nosas decisións, o que permite adquirir unha maior conciencia das nosas depen-dencias, ampliar a capacidade para asumir maiores cotas de liberdade, e poder elabo-rar novos coñecementos que sexan útiles para eliminar as discriminacións por motivo de sexo ou clase social. Resultan eviden-tes e brillantes as conexións cos traballos de Michel Foucault (1979), Norbert Elías (1994), Robert Castel (1999) e Julia Varela e Fernando Álvarez-Uría. Articulado en torno a tres seccións dife-renciadas: “Primeiros pasos cara á eman-cipación das mulleres no século XX”, “Arte, literatura e traballo” e “Traxectorias e posi-cións das fillas da transición”, o conxunto 2 Carmen Baroja y Nessi, Xenobia Camprubí Aymar e María Teresa León Goyri; Dolores Ibárruri, Federica Montseny, Irene Falcón, Victoria Kent, Clara Campoamor, Mercedes Escribano. Carmen Laforet, Carmen Martín Gaite, Maruja Mallo, Amalia Avia. Mónica, Lucía e Blanca; Alba e Elsa; Frida.componse de sete artigos e tres comenta-rios correspondentes a cada unha das sec-cións a cargo de reputadas investigadoras e investigadores3. Os traballos cínguense a unha orde cronolóxica que abrangue desde finais do século XIX ata o presente, organizadas en tres etapas que reenvían a cada unha das seccións: do 98 á Segunda República, da República ao final da Guerra Civil, o franquismo e da transición demo-crática ata a actualidade.Os graos de igualdade e de desigual-dade social, sen dúbida, cambiaron ao lon-go dos períodos analizados, especialmente durante a Segunda República e durante a transición democrática, pero unha das vir-tudes da metodoloxía utilizada radica en que, ao facer un percorrido de longa dura-ción, e aplicar un método histórico-compa-rativo, invita a construír unha mirada atenta ás tendencias e aos procesos, así como ás descontinuidades, co que se evita repro-ducir lóxicas de progreso lineal ou evolu-tivo. Tamén permite entender como, nunha mesma época e nunha mesma sociedade, os mesmos procesos poden afectar de for-ma distinta ás mulleres das distintas clases sociais e incluso ás mulleres procedentes da mesma, en función dos seus “capitais” de partida e dos seus procesos de socia-lización.Se ben as historias de vida deveñen necesarias para recuperar o protagonismo da acción humana, vólvense aínda máis relevantes polo recoñecemento da esque-cida, cando non negada, experiencia das mulleres, polo que as conexións cos estu-3  Julia Varela Fernández, Fernando Álvarez-Uría, M.ª Dolores Avia; Natalia Izquierdo López, Alejandra Val Cubero, Constanza Tobío; Pilar Parra Contreras, Ángel J. Gordo López, Bárbara Biglia, Marina Subirats i Martori.Novas295Sarmientodos de xénero resultan tamén iluminado-ras, na medida en que se vai reflexionando e/ou resaltando aqueles elementos da vida narrada das mulleres que nos permiten exemplificar as prácticas de poder xeneri-zadas e xenerizantes, así como interrogar sobre as maneiras en que as identidades están (re)producidas, resistidas e configu-radas.A caracterización sociolóxica das tra-xectorias vitais realízase, en todos os tex-tos,  tendo en conta as interrelacións que se producen entre o capital económico, o capital cultural e o capital social ou re-lacional (Bourdieu, 1988, 1997); ou máis comunmente, entre a educación, o traballo e a sociabilidade. Os relatos autobiográfi-cos, os documentos persoais e as historias de vida que reúne este monográfico per-miten observar que procesos favorecen e impulsan un maior equilibrio de poder entre varóns e mulleres ao longo da historia con-temporánea española: ter acceso a unha educación igual á dos varóns, o carácter voluntario da asociación matrimonial e a posibilidade de divorciarse, iguais oportu-nidades para realizar un traballo ou exercer unha profesión, vivir nunha época en que se valore máis o coñecemento que a forza, posibilidade de integrarse en asociacións (ou redes sociais) de mulleres con poder e influencia, vivir en sociedades en que exista unha mentalidade e uns costumes favorables ás mulleres. Pero ademais, po-ñen de relevo que, para que sexa posible un verdadeiro proceso de emancipación, é preciso que todos estes factores actúen ao mesmo tempo, se reforcen conxuntamente (Varela e Gordo, 2013: 607).Xunto cos cambios que melloraron a vida das mulleres e, polo tanto, de toda a humanidade, asistimos tamén as dificulta-des e conflitos por habitar espazos fron-teirizos, especialmente os de clase e de xénero. A conciencia de xénero, ás veces, queda no plano privado e, cando non se ten, ou incluso produce resistencias, xor-den máis dificultades para dotar de sentido moitas das súas experiencias e mesmo recoñecerse na vida doutras mulleres. Son persoas atravesadas por desexos propios, construídos e impostos, frecuentemente contraditorios, que as fan vivir na fronteira e que intentan solucionar as contradicións a que se enfrontan de maneira individual. Mulleres ás veces poderosas, aínda que con frecuencia desempoderadas pola es-trutura social de xénero que lles tocou vivir e que acostumaban ter fortemente interio-rizada, a pesar delas mesmas e dos seus conatos de saír da norma e da norma de xénero.Pasear pola rúa sen sombreiro, por espazos reservados aos homes -como os cafés e nos debates que neles tiñan lugar-, deambular soas e sen rumbo, dispoñer dunha habitación propia, liberdade para dirixir a vida, independencia, acceder á for-mación nas diferentes etapas educativas, pintar nus (no caso das pintoras), beber viño... A radio, as lecturas, as visitas aos museos, ás  galerías de arte, contar con recoñecemento profesional… Liberarse da misoxinia, da relixión cristiá, dos códigos lexislativos que clausuran as mulleres nun estatuto de minoría e das presuntas teorías científicas que identificaban os varóns coa razón e as mulleres coas paixóns...Asistimos a situacións de ruptura, con-flitos, dependencia, abuso, dor, pero tamén de intelixencia, tenacidade, forza, resisten-cia, xenerosidade... Historias de vida que estimulan a reflexión persoal e que lidas no seu conxunto, permiten ver os fíos de cor Novas296 Sarmiento / Núm. 17 / 2013 / pp. 255-298rosa que nos conectan co pasado e onde elas primeiro, e nós agora, seguiremos punteando “as liñas e direccións en que haberán de intervir os fíos violeta” (Celia Amorós, 2005: 304).Ana IGLESIAS GALDOUniversidade da CoruñaDepartamento de Pedagoxía e Didáctica

Varela Fernández, Julia e Gordo López, Ángel Juan. PAPERS, Revista de Sociología 98/4, “Mujeres y cambio social”. Universitat Autònoma de Barcelona, 2013.

Universidade da Coruña: Servizo de Publicacións

Julia Varela Fernández & Ángel Juan Gordo López (coords.) (2013). “Mujeres y cambio social”, Papers. Revista de Sociología 98/4: Barcelona: Facultat de Ciències Polítiques i de Sociologia. Universitat Autònoma de Barcelona. ISSN: 2013-9004

http://ruc.udc.es/dspace/bitstream/2183/16819/1/SAR_2013_17_art_29.pdf

Varela Fernández, Julia e Gordo López, Ángel Juan. PAPERS, Revista de Sociología 98/4, “Mujeres y cambio social”. Universitat Autònoma de Barcelona, 2013.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repositorio da Universidade da Coruña

Universidade da Coruña: Servizo de Publicacións