Viso Soto, Margarita

Repositorio da Universidade da Coruña

124 A ópera Inés e Bianca de Marcial del AdalidANTECEDENTES DE INÉS E BIANCA: PEDRO MADRUGAMargarita Viso SotoAntecedentes de Inés e Bianca: Pedro MadrugaA historia de Inés e Bianca é moi longa, pero comeza antes de que Adalid pensara en escribila. Sabido é que estaba escribindo unha zar-zuela titulada Pedro Madruga en colaboración con Fernando Fulgosio, autor do texto. Tamén é coñecido que dita zarzuela quedou sen rematar pola morte do poeta en 1873 e que o compositor decidiu encargar un libreto novo a Achilles de Lauzières e escribir unha ópera.os fragmentos que se conservan da primitiva zarzuela son poucos e xa se indica nas notas da edición como foi aproveitada a música para a ópera. Non obstante, acerca do libro, ata agora non se tiña dito nada máis que o que xa dixera Pedrell: “Como por entonces en el Teatro real de Madrid no se cantaba en español, Adalid se fue a París y encargó el libreto a Mr. Achilles de Lauzières el cual reformó la primitiva idea a su manera y le puso por título Inés e Bianca”. recordemos que Fernando Fulgosio, ademáis de ser escritor, per-tencía ao corpo de Arquivos e Bibliotecas e era un estudioso da histo-ria, incluida a de Galicia. Entre outras, escribiu El castillo del Marqués de Mos de Sotomayor e un Estudio histórico sobre el feudalismo en Galicia  Escritos 125(ámbalas dúas de 1871); polo tanto, era a persoa idónea para escri-bir naquela época un libreto sobre Pedro Madruga, alomenos no que á cuestión histórica se refire. Tamén é certo que o uso da historia para crear un fondo a unha acción dramática é unha práctica común no século XIX (pensemos en tantas óperas de Verdi ou novelas de Du-mas que recurren a esta convención) e nos tempos actuais (nos que se suma ademáis o cine). No que nos ocupa non interesa tanto identificar os elementos históricos -máis ou menos evidentes- como pór o acento precisamente nos elementos que a todas luces non son históricos por entrar de cheo no mundo fantástico.reprodúcese no apéndice o texto extraído dos fragmentos de mú-sica que se conservan de Pedro Madruga a partires dos fragmentos de partitura de orquestra ou de partitura de piano e voces que, manuscritos de Adalid, se conservan na Biblioteca da real Academia Galega. Non podemos coñecer a orde dos mesmos xa que, na meirande parte, caré-cese dos casos de numeración ou indicación de acto que nos permitise enfiar a historia. Danse en orde case aleatoria, reservando os que conte-ñen indicación de acto para o lugar que semella corresponderlles.Destes fragmentos extraemos tamén información acerca dos per-sonaxes. Así, Pedro Madruga é barítono (lembremos que en Inés e Bianca é tenor). o personase feminino principal é Eufemia, que po-dería corresponder coa Inés da ópera. Garnachuelo, o bufón, queda suprimido na ópera. E non temos trazas nin de Alfonso de Lanzós nin de Diego. Non obstante, cítase a Inés de Tabora como rival de Eufemia no corazón de Pedro:  Eufemia, Inés de Tabora, cuál de ellas la dichosa´ que haya de ser la esposa de su constante amor.126 A ópera Inés e Bianca de Marcial del AdalidAsí mesmo, temos un Coro de la Compaña, o sea, de fantasmas que invita á morte a unha muller: Noble hermosura, casta mujer, paz, amor plácido, la sepultura te ha de ofrecer.Sabemos que Eufemia nalgún momento morre; o di Pedro:  Pero dónde está mi Eufemia. Murió.Ademáis, certas escenas son similares ás que atopamos na ópera. o Preludio y Coro de aldeanas y ballesteros é parello á escena primeira do acto terceiro de Inés e Bianca. A saída do señor de Sotomayor que contempla a escena de festa convírtese na ópera na presenza do señor Alfonso de Lanzós, que contempla os cantos e danzas das campesinas e os seus soldados. A romanza de don Pedro é semellante á escena tercei-ra do acto primeiro no sentido que Pedro volve ao lugar onde pasou a súa infancia e recorda o seu amor. A diferencia é que en Inés e Bianca a protagonista aínda vive. A escena de Eufemia, don Pedro, Garnachuelo e coro é parella á escena segunda do acto primeiro na que Inés conta as penas de amor en terceira persoa referíndose a si mesma mentres o coro comenta as palabras do personaxe. o Coro da Compaña, o sea, de fantasmas vén tendo escénicamente o efecto que tén o coro de monxes da escena primeira do acto cuarto de Inés e Bianca no sentido de crear unha atmósfera inquietante respeito do alén e levarnos ao mundo dos defuntos. o Final, Coro y Baile  musicalmente está en parte no Preludio e escena primeira do primeiro acto, pero cecáis a idea escénica corres-ponda á victoria de Pedro no final do segundo acto (escena cuarta). o nº. 7-Final, Duettino y Coro contén musicalmente unha idea primitiva da escena terceira do acto cuarto de Inés e Bianca na que Diego reza pola  Escritos 127súa filla morta. En Pedro Madruga é Pedro quen reza, pero está seguido da aparición de Eufemia (non sabemos se viva ou presumiblemente en espíritu), cecáis un paralelismo coa aparición da fantasma de Inés que se presentará a Pedro na ópera pouco despois. E finalmente, a Plegaria de Eufemia corresponde coa Preghiera de Bianca na escena sexta do acto terceiro. unicamente a Introducción. Coro de mujeres na que o coro feminino chama polos seus homes (pais, fillos, esposos) que tal vez van á guerra non ten paralelismo na ópera.Así que a idea dramática é máis común entre Pedro Madruga e Inés e Bianca do que nos deixa entrever Pedrell. Nese sentido a ambien-tación histórica é ata certo punto secundaria. É dicer, hai varios ele-mentos: un, o asunto en si; outro, a ambientación histórica, incluidos os personases, comúns ás dúas obras; e se os libretistas de ambas son distintas personas, como é o caso, resulta evidente que a idea dramática e histórica é do compositor.Polo tanto débese a Adalid a idea de escribir unha obra dramática centrada en Pedro Madruga como personaxe masculino principal e polo tanto ambientada forzosamente na súa época. Así mesmo a idea do seu amor cunha campesiña que morre, a existencia doutra muller rival de alto rango, que é o nó da obra, tamén é de Adalid. E tamén é de Adalid a importancia dramática que cobran as fantasmas. Pero el era compo-sitor e as ideas dramáticas as elaboraban os libretistas; posiblemente ahí radique a diferencia entre os dous libretos. Aínda que non é xusto comparar só uns fragmentos de Pedro Madruga coa práctica totalidade de Inés e Bianca, é evidente que Lauzières era muito máis destro neste oficio que Fulgosio. Pola contra, a Fulgosio, máis respectoso coa histo-ria, non se lle ocorre introducir un personaxe histórico como Alfonso de Lanzós, que nada tivo que ver co verdadeiro Pedro Madruga.128 A ópera Inés e Bianca de Marcial del AdalidConsecuentes de Inés e Bianca: Situación actualSábese bastante do proceso que seguiu Adalid para pór en escena Inés e Bianca, xa que está descrito polos contemporáneos, e remítome para esta información ás notas da edición. Así mesmo ténse concluido que a ópera compúxose na súa totalidade e que a ausencia dos frag-mentos que non se conservan débese ao propio compositor. El pensou refacelos e extraíu da partitura os caderniños correspondentes. Morreu sen rescribir eses fragmentos e os primitivos deberon quedar na mesa de traballo e se extraviaron.Inés e Bianca non se chegou a representar en vida de Adalid, nin tampouco despois. A edición que se presenta é a partitura e libreto revisados e completados nos fragmentos que faltaban con materiais to-mados dos propios autores e da propia obra a modo de inxerto. Neste momento están a disposición os materiais necesarios para poder pór en escena esta ópera (reducción de piano e voces para estudio dos cantan-tes e coro, partitura de orquestra e partes). o concerto-selección de nú-meros que se ofrece en versión de piano e voces se realiza precisamente desde estes materiais.A ópera incompleta tal e como a deixou Adalid podíase ter dado en público, alomenos por números e en versión de concerto. Nunca se chegou a realizar isto.Juan Durán concebiu a idea de reconstruir os fragmentos que falta-ban e preparar o material que se editou, co fin de facilitar ata o último detalle a posibilidade de representar Inés e Bianca. De feito era impor-tantísimo tamén que todo este material fose editado. Aquí encontra-mos o apoio do naquel entonces diputado José Luis Méndez romeu, quen aconsellou levar a edición a través do IGAEM. Efectivamente, esta entidade foi a que asumiu a edición do material descrito e a levou  Escritos 129a cabo cun esmerado formato, tanto no técnico como na adecuada por-tada que leva.Pero unha vez realizada esta edición non houbo ninguna outra ini-ciativa de levar a cabo a representación da ópera. A primeira iniciativa de dar a coñecer ao público alomenos algo de esta ópera partiu de Julián Pérez, quen encontrou o apoio necesario na universidade da Coruña e novamente o soporte económico preciso no IGAEM. Froito dese esfor-zo é a mesa redonda e o concerto que se ofreceron.Segue a quedar pendente a representación pública nas principais salas de Galicia e, dentro das posibilidades do Goberno Galego, fóra de Galicia. E os responsables políticos deberían tomar boa nota disto.ConclusiónsInés e Bianca, como obra grande que é, non é máis ca un exemplo palpable da anormal situación, no que ao seu tratamento se refire por parte dos responsables da res publica, do patrimonio musical galego.o patrimonio musical galego está prácticamente abandonado po-los responsables e esta é unha situación que non pode continuar así. Este abandono é a condena do propio patrimonio tanto no sentido do patrimonio producido no pasado, como do que se poda estar a producir no presente e mesmo do que se poda producir no futuro. É unha hipo-teca atroz e inxusta.Cando nos entrevistamos con Méndez romeu para lle amosar o proxecto de reconstrucción da obra, dixo que a edición de Inés e Bianca (e todo o referido a dala a coñecer públicamente) era algo xusto e nece-sario. Pois ben; deso se trata, de facer algo xusto e necesario, nin máis nin menos.130 A ópera Inés e Bianca de Marcial del AdalidMuito se ten falado nos últimos tempos de que a vida musical gale-ga non está “normalizada” e efectivamente así é. Téñense dado algúns pasos, pero mínimos, e máis parecen debidos a querer acalar voces dis-cordantes que a establecer unha política de recuperación do nóso.Cara a unha normalización da música galegaCómpre establecer un plan de estudio e recuperación do patrimo-nio histórico galego; isto tén que ser unha acción de Goberno. A inicia-tiva dos musicólogos, estudiosos e historiadores vai ser sempre parcial, xa que cada ún se ocupa de temas concretos e puntuais. Débese reunir nunha acción de goberno estas iniciativas seguindo un plan que abran-ga tódalas épocas, estilos e formas de música. Tamén fan falla arqui-veiros e bibliotecarios especializados que poidan catalogar e conservar adecuadamente este patrimonio; asimesmo é necesaria a dotación de espazos. Agora que tanto se fala da Cidade da Cultura, débense or-ganizar os arquivos existentes e os que se creen, e coordenar a nivel nacional e segundo as normas internacionais – e hoxendía cos medios informáticos non hai excusa – .A edición musical existente hoxendía en Galicia é pura anécdota; hai que potenciala adecuadamente, ademáis de reforzar as edicións ins-titucionais. E sempre seguindo un plan establecido que reúna, como no caso anterior, as iniciativas parciais dos especialistas. Son tan necesarias as editoras comerciais como as institucionais e téñase ben claro que a saúde de ambas vai ir en paralelo e non ao contrario: canto mellor fun-cionen as editoras públicas mellor funcionarán as editoras comerciais.os intérpretes galegos son un punto a tratar específicamente. A situación hoxendía, dito dunha maneira rápida, é a seguinte: Conta-mos con músicos cualificados froito da educación musical que, xa case  Escritos 131normalizada, veñen recibindo nos últimos dez ou quince anos. Estes intérpretes son xente nova que ou ben teñen realizado oposicións ao corpo de Profesores de Música e Artes Escénicas ou ben están fóra per-feccionando estudos. Polo demáis, os novos intérpretes galegos carecen absolutamente de posibilidades de refrendar o seu arte en público. A modo de exemplo pódese dicer que hai entidades como a orquestra Sinfónica de Galicia que directamente non os contratan por mor do seu DNI, e esta situación hai que cambiala xa.Estes son os tres eslabóns imprescindibeis cara á normalización da vida musical galega. No referido ao ensino cómpre establecer acción de mellora, como pode ser a potenciación do uso do repertorio galego, pero os canles básicos están xa establecidos dende a creación da rede de Conservatorios.o día en que en Galicia un compositor solvente non teña atrancos para dar a coñecer a súa música a través de intérpretes galegos e que os alumnos dos conservatorios teñan acceso ao patrimonio musical galego como parte natural e ineludible da súa formación, estaremos en condi-cións de dicer que o proceso de normalización levouse a cabo; mentras, non. Saír deste estado de desnutrición patrimonial é responsabilidade pri-mordial do Goberno. El tén agora a palabra e a acción.132 A ópera Inés e Bianca de Marcial del AdalidApéndice: Textos pertencentes a Pedro Madruga que se coñecenNº. 1.- PRElUDIO y CORO DE AlDEANAS y BAllESTEROS(a partir da partitura de orquestra e da redución de voces e piano)Eles.-  Do vas raparigaElas.-  Ay deixeme ir  non sei que lle digaEles.-  No hay más que decir Me quieres no es cierto?Elas.-  Ay non pode serEles.-  Verme anhelas muerto ingrata mujerElas.-  El amado ve en la amada  mientras ella quiera amarlo  ocasión para mentirla  sin que deba ella quejarseEles.- Bien se queja la inocente  bien mentir el lloro sabe  Dios nos libre de sus penas  de sus lágrimas nos guardeTodos.-  Digan todos cuanto quieran  pues acaban por amarse  vayan penas al infierno  gloria venga a los amantes Silencio ya sale  quien manda en los dos Escritos 133(dentro del castillo cae el puente levadizo y aparece D. Pedro de Sotomayor – Pedro Madruga – seguido de su bufón Garnachuelo. Se para en el puente levadizo contemplando la animada escena de las Aldeanas y Ballesteros y a la conclusión de la marcha baja a la escena).Eles.-  rapazas a un ladoElas.-  Pues y vuestro amorEles.-  Callad por ahora  lo manda el señorElas.-  Pues a casa pronto con paso velozNº. 2.- ROMANzA DE D. PEDRO(da partitura e reducción para piano e voces)D. Pedro.- Ay del que se va y no vuelve  ay del que vuelve y no halla  la vida del corazón  y la alegría del alma. Aun al castillo rodean  los árboles de la montaña  los caseríos y el valle  alegría de mi infancia. Pero dónde está mi Eufemia  Murió. Como clama por ella  la tortolilla desde la triste enramada  como la lloran las flores 134 A ópera Inés e Bianca de Marcial del Adalid como la buscan las aguas  cuan gime y se desespera  quien perdió toda esperanzaNº. 5.- ESCENA. EUFEMIA, D. PEDRO, GARNAChUElO y CORO(da reducción para piano e voces)Eufemia.- Hela por do viene  la hermosura de Padrón A la la De Galicia era la bella  portuguesa no era no A la la Antes era pastorcilla  pastorcilla se crió  A la la  Diz que el príncipe la a...Nº. ?.- DOUS COROS MIxTOS(da reducción para piano e voces)1º. Coro (elas).- La triste cantora  socorro del cielo  si huérfana llora  podrá recibir.2º. Coro (eles).- Gallarda cantora  bendígale el cielo  Escritos 135 sin ti quien no llora  quien puede vivir1º. Coro (elas).- La triste cantora  no se Garnachuelo  no se por que llora  que me hace gemirTodos.- No sigas cantora  que el alma en el mundo  si huérfana llora  no puede vivirNº. 6.- CORO DE lA COMPAñA O SEA DE FANTASMAS(da partitura)Coro.- Al cementerio  vuelta a dormir  torne la rueda  no hay que seguir. Fuerzas al ábrego  roba el espíritu  la noche oscura  manda salir.  Ya el sueño angélico  noble hermosura  casta mujer  seno amantísimo  cierra tu párpado 136 A ópera Inés e Bianca de Marcial del Adalid Noble hermosura  casta mujer  seno amantísimo  paz amor plácido  la sepultura  te ha de ofrecer.Nº. ?.- CORO MIxTO(da reducción para piano e voces)Elas.- Viva viva la palma  viva viva la flor  viva viva don Pedro  don Pedro Madruga de SotomayorEles.- Íd.Todos.- Íd.Nº. 7.- FINAl, CORO y BAIlE(da partitura)Coro.- ... la, la. La ...   viva don Pedro Madruga de SotomayorNº. 7.- FINAl, DUETTINO E CORO(da reducción para piano e voces)(¿) Pedro (?).- Flor del valle  luz del día  Escritos 137 vida mía  dame paz Ay no vayas  a olvidarme  ni a negarme  tu alta faz.Eufemia.- TERCER ACTO – Nº. 1.- INTRODUCCIÓN.- CORO DE MUJERES(da reducción de piano e voces)Coro.- Padre hermano esposo mío  hijo mío donde es...TERCER ACTO.- PlEGARIA DE EUFEMIA(da reducción de piano e voces)Eufemia.- Sumo Hacedor  que al Gólgota subiste por el hombre  reciba ya en su nombre  la paz Sotomayor Eufemia Inés de Tabora  cuál de ellas la dichosa  que haya de ser la esposa  de su constante amor Cuándo Señor cuándo será  pues que os ofrece tanto dolor  no lo merece la triste ya138 A ópera Inés e Bianca de Marcial del Adalid Desfallecido el ánimo  el cuerpo ya sin vida  la muerte me convida  sin pena ni pavor De una inocente lágrima  se apiada siempre el cielo  no hay paz a tal desvelo  no hay premio a tanto amor Cuando...

Antecedentes de Inés e Bianca: Pedro Madruga

http://ruc.udc.es/dspace/bitstream/2183/13005/1/CC-106_parte_3.pdf

Antecedentes de Inés e Bianca: Pedro Madruga

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repositorio da Universidade da Coruña