Alcalá, Xavier

Repositorio da Universidade da Coruña

141Substituír e non inventarXABIER ALCALÁFacultades de Informática e de Ciencias da ComunicaciónUniversidade da CoruñaPREÁMBULONotas dunha conferencia. A conferencia ten lugar en Galicia. O idioma: castelán benimitado. Quen fala é galego, titulado superior universitario. O tema, o que vai centrar estadisertación: asuntos da telemática. Quen o escoita, farto de hibrideces, toma nota:Sozguar («software» precisa de boca inglesa para pronunciarse)Jarguar (o mesmo con «hardware»)Seidin (debe ser «shading»)Jaquin («hacking»)Laborserbis («labor service»)Datamainin («data mining»)Datagüerjaus («data warehouse» )Baj («bug»)Guolet («wallet»)Valiuaded nezgour («value added network»)Fairguol («firewall»)Aitimanayer (IT manager)Taimtumarque (time-to-market)Consumo de ancho de banda (¡asneira atroz! Suspenso en redes)Balanceo de carga (imaxinade unha carga a «balancear»)Teznologías (técnicas)Replicaciones onlainReportar (informar)Mobilain («Moviline»: Telefónica fai patria)Mobistar («Movistar»: Idem)RDSI (ISDN) salvada do naufraxio, se cadra por TelefónicaChatear (tomar chatos)1421. O INGLÉS ESMAGADORSorprende a preocupación españoleira pola inmersión lingüística periférica (en Cataluña,claro, non en Galicia) fronte ao afogo en pseudoinglés, como se as linguas sen estadotivesen capacidade de agredir a do EstadoO inglés non é unha lingua franca; é a lingua que todo impregna. Laura Esquiveldicía hai pouco que estaba a escribir un «triler» (thriller) que é unha «novela multimedia».O inglés non só é a lingua natural de moita xente, é un idioma de dominación a través dastécnicas de que depende a nosa civilización.Polo 1895, Otto von Bismark era entrevistado para un xornal inglés e declarabaque «o feito social máis importante do momento é que o inglés sexa a lingua oficial dosEstados Unidos de América». O vello estadista detectara a importancia do fenómeno,baseado no American ingenuity (que alguén, moi nacionalista español, traduciu por «laingenuidad americana»). Os ianquis son enxeñosos, emprendedores, adoradores de quentriunfa polo enxeño.O patético para Bismarck é que –como el sabía– a incipiente democracia america-na aceptara en 1776 que, só por un voto, o alemán non fose o idioma oficial dos EstadosUnidos.O inglés representa a maldición dunha lingua imposible, non rendible: as bocasdos anglofalantes atéiganse de vogais, e a lingua escrita padece dunha mestura de pexasetimolóxicas combinadas con caprichos ortográficos…Con todo, as linguas francas sempre foron necesarias. Unhas impuxéronse por razónsimperiais (do latín ao francés pasando polo quechua) e outras por razóns relixiosas (véxasena Idade Moderna o caso das lenguas generales de predicación da Hispanoamérica).É bo coñecer as linguas francas pero ruín renderse a elas. Como antídoto ánecesidade ridícula de imitar falas alleas, é recomendable ler a Eça en A correspondênciade Fradique Mendes. Nela lémbranos cal é a verdadeira patria do home, a súa linguamaterna, e incítanos a falar «orgulhosamente mal» as linguas dos outros (cando el domi-naba o castelán, o francés e o inglés. O francés a punto de sospeita: a de que escribise enfrancés e se autotraducise ao portugués).En resumo, cómpre facer unha imitación decente dos idiomas non propios e usalospara «introduzir pérolas no próprio» segundo recomendaba Rodrigues Lapa.2. A SUBMISIÓN DOS LATINOSParece penoso o espírito de colonizados que mostran os latinos, pola súa incapacidadepara inventaren ou, mellor dito, para manteren o necesario ritmo de invención, en compe-tencia cos anglosaxóns (ou, claramente, os ianquis).Nin sequera son capaces de faceren traducións axeitadas. Poucas veces triúnfanideas xurdidas en versión latina, como o caso francés de ordinateur, recollido en EspañaXABIER ALCALÁ143como ordenador (correctamente, pois todos os ordenadores son computadores pero nontodos os computadores son ordenadores). Francia representa o abandeiramento contra aanglosaxonización tecnolóxica, aínda que tamén conte con fracasos notorios.Hai un caso principal de como os latinos se renden ao poderío anglosaxón: é otermo «multimedia», que nos chega do latín a través do inglés culto. O nivel dedescoñecemento da propia lingua dá como resultado «la multimedia» en castelán e –aínda peor, por imitación da pronuncia inglesa– «a multimídia» no portugués do BrasilOs gregos de hoxe din polymessa, como nós deberiamos dicir «multimedios» se-gundo as regras dos nosos romances occidentais.3. A BABEL DAS SUBLINGUAS: O CASO DAS TICO maior valor da palabra é a suxestión. Daquela enténdese ben como quen pense en inglésvaia usar intuitivamente, por exemplo:– bit como anaco de información,– hub (cubo de roda) como concentrador de rede– farm (granxa, como conxunto produtivo) referido a ordenadores ligados namesma tarefa...A dificultade latina para navegar por augas descoñecidas induce ao absurdo nastraducións e velaí:– software propietario (proprietary implica exclusividade de marca. O softwarenon é un ente capaz de ser propietario de nada),– facilidades (facilities son, claramente, prestacións),– suplicante (da documentación da conferencia mencionada: suplicante es el com-ponente que tiene cada uno de los elementos que acceden a la red, es decir,será la pieza de software que permite la integración del ordenador en la red deuna forma autenticada.)A crenza cega na bondade de canto veña expresado en inglés (summum de coloni-zación), conduce a erros que se amplifican nos eidos das romances tales como:– «ancho de banda» medido en bits por segundo en lugar de hertzs (véxase aadvertencia dos textos canónicos de Stallings sobre o mal uso de bandwidth),– «banda ancha/larga» e «banda estreita» en lugar de alta ou baixa taxa / velocidadede transmisión dixital,– «tecnoloxía» en lugar de técnica, tras do mal uso –e abuso– ianqui de technology.SUBSTITUÍR E NON INVENTAR144A ignorancia da orixe das expresións pode levar a incrustar nas latinas formasinglesas distorsionadas como «software legacy», tradución de legacy software (progra-mación / sistema herdado). O espírito da lingua latina fai colocar o legacy cualificadortras do substantivo software.Por veces non se dá encaixado en forma latina o termo que se podería traducir eimpor. Iso sucede con:– escáner (de scanner, explorador de imaxe),– escanear (to scan: explorar. Na Fundación Rodrigues Lapa da Anadía certa vezhoubo unha curiosa discusión sobre se en portugués se debía dicir «escanear»ou «escanerizar»).Híbridos aínda máis indixeribles aparecen continuamente por preguiza dos usua-rios para lembraren o que xa existía ou para empregaren o que se pode dicir con sentidiño:– costumizar – plugar– computerizado – displayar– enrackable – logar / logear– genlockear – facer log en la grid– resetear – email («imeil»)– renderizar – encriptar– clickar – la database...Por se iso fose pouco, en España aínda se dá un caso de trampitán técnico que podetolear os anglopensantes:– redes trunking, con terminación en -ing, que implica xerundio e acción, candoo correcto en inglés sería trunked networks, o que implica participio, condiciónpasiva na trunk (troncal) da rede.Nas peculiaridades e arbitrariedades españolas, nas malas traducións fillas das men-tes colonizadas contan casos parecidos ao anterior. Un é moi vello, «ciencia ficción»(science fiction: ficción científica); outro agora está de moda no xornalismo (lémbrese arecente guerra do Iraq) e na telemática: «embebido» (embedded: incrustado ou embutido.Parece estraño que non se traducise por «encamado»).A pedantaría facilita a aparición das linguaxes de bruxos, cargadas de siglas miste-riosas ao xeito de siglas inglesas non convertidas nas correspondentes latinas:– TCP/IP (PCT/PI) – ATM (MTA)– LAN (RAL)– VPN (RPV: rede privada virtual. Sábese dun empresario ao que un consultor detraxe escuro lle quixo vender unha destas redes e, como insistía con VPN, oXABIER ALCALÁ145comprador potencial díxolle: «Nin VPN nin PNV nin HB… ¿De que diaño mefala vostede?»)– B2B (acrónimo inglés de business-to-business que, lido como «be-dous-be»,para nós non significa nada)…Dentro deste apartado están os casos de siglas inglesas para expresións latinas:-QoS (calidade de servizo, que así se di, sen mesturar)-VoIP (voz sobre IP, na que se mantén IP en vez de PI)Son numerosos os casos en que a linguaxe dos iniciados se vulgariza, e sorprendeque mesmo se canonice. Tal é o que acontece, por exemplo, con PC (personal computer)de CD (compact disk). A RAE non recomendou «opé» (OP: ordenador personal) ou «decé»(DC: disco compacto) senón que aceptou «cedé» e «pecé»…Con todo o dito, porén, un dos problemas maiores do derrubamento do sistema defalas latinas non está na indixestión de neoloxismos procedentes do inglés, senón na subs-titución por formas alleas de termos consolidados en modo propio. Obsérvense os seguintesexemplos:– chequeo e chequear (revisión e revisar)– espónsor e esponsorizar (patrocinio e patrocinar)– estándar (norma), que paga a pena comentar, pois penetrou mesmo na filoloxía.En todo caso habería ser a estándar, non o estándar e, ademais, o inglés usanorm e to normalize en paralelo con standard e to standardize.– test e testear / testar: proba e probar (testar é facer testamento)– rack (bastidor)– switch (conmutador)– backbone (dorsal)– password (contrasinal)– e-learning (teleensino)– encriptar (cifrar)– autenticar (autentificar)…O outro grande problema constitúeno os ataques á sintaxe das romances. Mírensepezas do tipo de– e-…: e-administración, e-comercio, e-cultura… «e», abreviación de «electró-nico/a» aparece como cualificativo previo. En todo caso, como imitación adap-tada, poderían valer «comercio-e», «correo-e» etcétera, co «e» como sufixo;– todas aquelas en que desaparece a preposición necesaria· enderezo IP (correctamente sería «enderezo de IP»),· sistemas hard / soft (sistemas de hardware / software),SUBSTITUÍR E NON INVENTAR146· ordenador (de) multimedia / produto (de) multimedia…– casos en que os verbos ingleses son transitivos e os latinos non o son:· migrar unha aplicación (the application can be migrated),· as memorias accedidas (a que se accedeu)…4. O PROBLEMA DE FONDOO problema de fondo, por tras dos problemas anteriormente salientados, está en que– o que non se traduce non se entende,– a lingua condiciona o pensamento,– a mente confúndese por incoherencia de código· isto é patente no caso da lingua escrita, sexa cal for a que se use· a confusión aumenta coa dificultade fonética do inglés5. AS POSIBLES SOLUCIÓNSA situación de deterioración das linguas latinas, por abrasión do inglés, é notoria no eidodas tecnoloxías da información e da comunicación. Probablemente non se poidan superarcasos de termos adoptados -se cadra adaptacións fonéticas ao estilo de «escáner»- perohai a posibilidade de pór orde para evitar a desfeita:-admitindo a absorción de barbarismos só cando non haxa solución,-mirando pola diferenza entre barbarismos e barbaridades,-aceptando o inglés como lingua franca polo momento,-estudándoo debidamente para poder entendelo e convertelo ao código propio,-traducindo de xeito que se entenda, tentando a suxestión.Desde Galicia, onde a tensión lingüística é patente e predispón á toma de posturas,deberíase traballar na conxunción de esforzos para a creación dun glosario aberto, aoxeito da Wikipedia, que resolva os neoloxismos xa (mal) asentados na fala e mais os quevaian aparecendo (un caso: entre as técnicas propias da actualísima televisión dixital estáa dos gap fillers. O autor destas notas propuxo recentemente solucións galegas ao xeito de«encheocos» e «enchebaleiros» que foron inmediatamente acollidas en medios técnicos).Os resultados obtidos para o galego logo serían trasladables ás linguas afíns. Otraballo de encontralos debería ser considerado con visión exportadora…Como remate, a solución definitiva ao conflito brevemente analizado estaría eninventarmos tanto como os americanos e bautizarmos os inventos á nosa maneira.Non se debe renunciar a competir. Algo sempre ha ser máis ca nada.XABIER ALCALÁ

Substituír e non inventar

http://ruc.udc.es/dspace/bitstream/2183/8802/1/CC83art9.pdf

Substituír e non inventar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repositorio da Universidade da Coruña