[Resumo] Análise do dereito á intimidade dos traballadores, en relación co poder de control dos empresarios.[Abstract] Analysis of the privacy rights of employees in relation to the power of control of the employer

Cadenas Sobreira, Miguel Ángel

Repositorio da Universidade da Coruña

33Autoprotección empresarial:tamén un problema de legalidadeCorporate self-protection:also an issue of legalityMIGUEL A. CADENAS SOBREIRAPresidente do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia34ResumoAnálise do dereito á intimidade dos traballadores, en relación co poder de control dos empre-sarios.Palabras chave: dereito á intimidade, contrato de traballo, control dos empresarios.AbstractAnalysis of the privacy rights of employees in relation to the power of control of the employer.Keywords: right to privacy, contract of employment, employer’s level of power over its workers.MIGUEL A. CADENAS SOBREIRA35Falamos dun fenómeno importante nas súas dimensións cuantitativa e cualitativa, eademais sen fronteiras. A xa coñecida, con carácter xeral, como a «perda descoñecida»identifícase coas subtraccións en establecementos comerciais e empresas por parte deempregados e clientes, habitualmente pola vía do roubo ou o furto, á marxe das perdasimputables a provedores e erros internos. Ao fenómeno alúdese tamén como «malinvisible», quizais porque desaparecen, como por arte de maxia, pezas de vestir,produtos de alimentación, accesorios de todas as clases...; quizais, tamén, porque paraas empresas que o sofren encerra un problema de moi difícil prevención, de imposibledisuasión, de complicada proba da autoría.A problemática tórnase aínda máis complexa nos casos do xenericamente denomi-nado «furto interno», o protagonizado polos empregados, posto que a relación laboral–ordinaria ou especial dos arts. 1 e 2 do Estatuto dos traballadores (ET)– que subxaceemerxe de xeito indisoluble vinculada ao problema, tanto á hora da disuasión ou aprevención como á das indagacións e a esixencia de responsabilidades.Efectivamente, alén das posibles tipicidades penais das diversas fórmulas subtractivas(furto, roubo, apropiación indebida, estafa...), se no ámbito do furto externo non cabedescoñecer a condición de consumidores dos clientes e que os seus dereitosconstitucionais de liberdade, seguridade, honra e intimidade poden resultar ignoradoscoa instalación de cámaras, con cacheos, restricións persoais, deambulatorias etc. (senperder de vista os arts. 490 e 495 da Lei de axuizamento criminal canto á detenciónpor particulares), no contexto do furto interno é unha obriga para os empresariospartir do status xurídico de quen son os seus traballadores.Trátase dun status de ineludible consideración tamén á hora dos controis e as vixilancias,así como do descubrimento das constatadas ou apenas sospeitadas subtraccións e dosseus autores, xa sexa nun centro comercial (que igualmente é centro de traballo), xasexa nun centro laboral, isto é, nas instalacións empresariais; tanto máis canto que decondutas empresariais indebidas poden derivarse responsabilidades administrativas(vía Lei de infraccións e sancións na orde social) e mesmo penais (arts. 197, 311, 314,316 e 317 do Código penal).É un feito indiscutible a proliferación actual da vixilancia e o control das condutasmediante cámaras de seguridade e outros dispositivos en hipermercados, centroscomerciais, gasolineiras, entidades públicas e privadas, rúas etc. Ao fío diso, da postaen risco de dereitos fundamentais das persoas, de seren as imaxes un dato de carácterpersoal (art. 3 da Lei orgánica 15/1999 e art. 1.4 do Real decreto 1322/1994), existeunha regulación legal diversa de potencial aplicación: a Lei orgánica 15/1999, deAUTOPROTECCIÓN EMPRESARIAL: TAMÉN UN PROBLEMA DE LEGALIDADE36protección de datos persoais; a Instrución 1/2006 da Axencia de Protección de Datos;a Lei 23/1992, de seguridade privada e o seu regulamento; o Real decreto 2364/1994;a Lei orgánica 4/1997, reguladora da utilización de videocámaras polas forzas deseguridade en lugares públicos, e o Real decreto 596/1999, o seu regulamento; a Leiorgánica 1/1992, de protección civil da seguridade cidadá; a Lei orgánica 1/1982, deprotección da honra etc.No ámbito xurídico-laboral, os empresarios teñen o poder de dirección, o dereito aocontrol da actividade laboral (art. 20 do ET). E iso, co fin tamén do descubrimento ea disuasión das subtraccións, tanto máis por canto a conduta dos traballadores naempresa está rexida [cfr. art. 5.a) do ET] pola esixencia da boa fe, a infracción da cal(como o son as condutas subtractivas) constitúe unha causa xusta de despedimento[cfr. art. 54.2.d) do ET]. Deste modo, os empresarios poden –entre outras medidasposibles– instalar cámaras nos centros de traballo, que ás veces, inevitablemente ounon, rexistran tamén a actividade mercantil cara ao público (nos comercios, casinos,bancos, zonas públicas e algunhas que non son accesibles ao público), como así mesmopoden inspeccionar e controlar os instrumentos de traballo que poñen á disposicióndos operarios (ordenadores, correo electrónico etc.).A cuestión que daquela se formula para os empresarios é até onde poden chegar avixilancia e o control, e en que condicións han de exercer aquela ou implantareste, pois o dereito que teñen a controlar a actividade dos traballadores ao seu servizo,a conduta destes dentro da empresa, non é absoluto nin omnímodo; as medidas quepara o efecto implanten –en concreto a respecto do uso do correo electrónico e ainstalación de cámaras– deberán selo tendo en conta o imprescindible respecto ádignidade das persoas e á súa intimidade, que no ámbito da relación de traballorecoñecen os arts. 4.2 e), 18 e 20.3 do ET.Ora ben, malia ser certo que o art. 18 do ET garante a inviolabilidade dos traballado-res e autoriza os rexistros sobre a súa persoa, nos seus armarios e efectos persoaisapenas nas condicións que sinala, non o é menos que o artigo 20.3 do ET permite, asímesmo, establecer medidas de vixilancia e control, gardando en todo iso a considera-ción debida á dignidade humana. Doutra parte, formando parte do marco natural pro-pio en materia de medidas de control empresarial aparecen –en abstracto– a comuni-cación previa aos traballadores e, no seu caso, ao comité; o control ex post das imaxes;o dereito á intimidade das persoas e tamén, se for o caso, o dereito ao segredo dascomunicacións (cfr., no seu contexto, o art. 197.1 do Código penal).MIGUEL A. CADENAS SOBREIRA37É certo que os empresarios, á vista da complexa armazón con que se atopan, podenpredeterminar nalgunha medida un marco propio a negociaren acordos colectivos ouinseriren nos contratos laborais cláusulas de consentimento expreso de acceso ao co-rreo; como tamén poden facer uso, sen máis, do art. 20 do ET. En calquera caso, ecomo norma xeral, resulta obrigado informar da existencia do control e que este nonsexa arbitrario e discriminatorio. Non cabe, en fin, obviar as pautas da Sentenza doTribunal Constitucional 186/2000. Nin tampouco doutrina como a contida na Sentenzada Sala do Social do Tribunal Supremo de 26 de setembro de 2007, que ao fío dedeclarar a improcedencia do rexistro dun ordenador efectuado polo empresario, e senconsiderar a licitude ou ilicitude dos controis empresariais por causas delituosas, afir-ma que o control do uso do ordenador facilitado pola empresa ao traballador non seregula polo art. 18, senón polo art. 20 do ET (por certo, esta sentenza tamén trae acolación a doutrina do achado casual, que é propio dos rexistros levados a cabo porforzas de seguridade en causas penais).En fin, os empresarios deben respectar o dereito doutros a non seren controlados deforma oculta, que non for transparente, indigna ou desproporcionada, manifestaciónasí mesmo e no contexto dunha relación de traballo do dereito á intimidade ouprivacidade que recoñece o art. 20.3 do ET. Sen prexuízo diso, pode formularse amodulación deste dereito ante unha situación constitutiva dun patrón de risco denatureza presumidamente delituosa, co obxecto tanto de evitar esta como o seu poten-cial prexuízo.Así pois, a actuación empresarial neste aspecto de que se fala, se non respecta concre-tos condicionantes de legalidade, normas imperativas e dereitos constitucionais, noné amparable. E con independencia doutras posibles consecuencias, as probas así obtidasserían ilícitas, coa ilicitude mesmo do art. 11.1 da Lei orgánica do Poder Xudicial. Portanto, inoperativas en calquera orde e para calquera efecto.Deste modo, o art. 11.1 da Lei orgánica do Poder Xudicial constitúese como un ins-trumento legal de garantía e protección dos dereitos e liberdades do título I, capítuloII, sección 1.ª da Constitución, violentados extraprocesualmente ao fío dunha obten-ción probatoria. Como é sabido, a ineficacia tamén afecta á proba reflexa ou derivada,malia que esta pode chegar a admitirse aínda existindo unha relación de causalidadefáctica entre o resultado probatorio e a actuación ilícita (cfr. Sentenza do TribunalConstitucional 81/1998), se é posible romper a conexión de antixuridicidade entre oresultado da violación e o medio de proba obtido. Certamente, tampouco nesta mate-ria a legalidade é o problema ou un problema. O problema é non respectar a legalidade.AUTOPROTECCIÓN EMPRESARIAL: TAMÉN UN PROBLEMA DE LEGALIDADE

Corporate self-protection:also an issue of legality

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repositorio da Universidade da Coruña